Хозяйственная, политическая и культурная деятельность Лазаревых в России во второй половине XVIII века

Лингвистика

Գիրքը նվիրված է թվայնացված գրականության զարգացումից մինչև լեզվական շտեմարանների (կորպուսների) ձևավորման և կիրառման անցման գործընթացին՝ ընդգծելով դրանց նշանակությունը ժամանակակից լեզվաբանական, կրթական և տեխնոլոգիական հետազոտություններում։ Աշխատությունում ներկայացվում է, թե ինչպես են ավանդական տպագիր և թվայնացված գրական աղբյուրները վերածվում կառուցվածքային տվյալների բազաների, որոնք հիմք են հանդիսանում Corpus Linguistics և Digital Humanities ոլորտների զարգացման համար։ Քննարկվում են լեզվական շտեմարանների ստեղծման սկզբունքները, տվյալների հավաքագրման, նշագրման և վերլուծության մեթոդները, ինչպես նաև դրանց կիրառությունը մեքենայական թարգմանության, բնական լեզվի մշակման, կրթական տեխնոլոգիաների և լեզվի ուսուցման համակարգերում։ Հեղինակը վերլուծում է թվայնացման գործընթացի առավելությունները՝ հասանելիության ընդլայնում, տվյալների արագ որոնում և մեծածավալ լեզվական վերլուծության հնարավորություն, ինչպես նաև մարտահրավերները՝ հեղինակային իրավունքների խնդիրներ, տվյալների որակի անհամաչափություն, ստանդարտացման բացակայություն և տեխնոլոգիական սահմանափակումներ։ Գիրքը անդրադառնում է նաև ապագայի հեռանկարներին՝ արհեստական բանականության և մեծ տվյալների ինտեգրմանը լեզվական հետազոտություններում, բազմալեզու կորպուսների զարգացմանը և կրթական ու գիտական միջավայրերում դրանց ազդեցության խորացմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է լեզվաբանների, ինֆորմատիկայի մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և թվային հումանիտար գիտություններով հետաքրքրված ընթերցողների համար՝ նպատակ ունենալով ցույց տալ լեզվական տվյալների թվայնացման և վերլուծության աճող դերը ժամանակակից գիտության մեջ։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է թույլ տեսողություն ունեցող երեխաների տեսողական ընկալման զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և խաղային գործունեության հնարավորությունների կիրառմանը կրթադաստիարակչական ու շտկող-զարգացնող աշխատանքում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն մանկավարժական պայմանների, մեթոդների և խաղային առաջադրանքների վրա, որոնք կարող են նպաստել պահպանված տեսողական հնարավորությունների առավել արդյունավետ օգտագործմանը, առարկաների ու երևույթների ճանաչմանը, տարբերակմանը և շրջակա միջավայրում կողմնորոշման կարողությունների զարգացմանը։ Տեսողական ընկալումը դիտարկվում է որպես բարդ ճանաչողական գործընթաց, որը ներառում է առարկաների ձևի, չափի, գույնի, դիրքի, տարածական հարաբերությունների և այլ հատկանիշների տարբերակումն ու ամբողջական պատկերի ձևավորումը։ Թույլ տեսողության պայմաններում այդ գործընթացների զարգացումը կարող է պահանջել նպատակային և համակարգված մանկավարժական աջակցություն՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր երեխայի տեսողական հնարավորությունները, զարգացման մակարդակը և անհատական առանձնահատկությունները։ Խաղը ներկայացվում է որպես երեխայի համար բնական և հետաքրքրություն առաջացնող գործունեություն, որի ընթացքում հնարավոր է միաժամանակ զարգացնել ընկալումը, ուշադրությունը, հիշողությունը, մտածողությունը, խոսքը և շարժողական կարողությունները։ Քննության են առնվում առարկայական, դիդակտիկ, շարժողական, կառուցողական և դերային խաղերի կիրառման հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում այն առաջադրանքներին, որոնց ընթացքում երեխան սովորում է ճանաչել և համեմատել առարկաները, տարբերակել դրանց գույները, ձևերն ու չափերը, գտնել նմանություններ և տարբերություններ, որոշել առարկաների դիրքը տարածության մեջ և հետևել շարժվող օբյեկտներին։ Կարևորվում է տեսողական ուշադրության և դիտողականության զարգացումը, քանի որ երեխայի կողմից տեսողական տեղեկատվության նպատակային որոնումը և կարևոր հատկանիշների առանձնացումը նպաստում են շրջակա աշխարհի առավել ամբողջական ընկալմանը։ Խաղային գործընթացում հնարավոր է տեսողական տեղեկատվությունը համադրել շոշափողական, լսողական և շարժողական փորձի հետ՝ ձևավորելով առարկաների և երևույթների մասին ավելի ամբողջական պատկերացումներ։ Առանձին նշանակություն է տրվում խաղային նյութերի ընտրությանը՝ դրանց չափի, հստակության, հակադրության, կառուցվածքի և երեխայի համար ընկալելիության հաշվառմամբ։ Մանկավարժական աշխատանքի կազմակերպման ընթացքում կարևորվում է առաջադրանքների աստիճանական բարդացումը՝ պարզ ճանաչողական գործողություններից անցնելով համեմատության, դասակարգման, տարածական կողմնորոշման և ինքնուրույն խնդրի լուծման պահանջող խաղերի։ Ուսուցչի կամ հատուկ մանկավարժի դերը դիտարկվում է որպես երեխայի գործունեությունը կազմակերպող և ուղղորդող՝ միաժամանակ պահպանելով խաղի ազատ և հետաքրքիր բնույթը։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում անհատական մոտեցմանը, քանի որ տեսողական սահմանափակումների բնույթն ու աստիճանը, ինչպես նաև երեխայի ճանաչողական և շարժողական զարգացման մակարդակը կարող են տարբեր լինել։ Ուստի խաղային առաջադրանքների բովանդակությունը, տևողությունը և բարդությունը նպատակահարմար է համապատասխանեցնել երեխայի հնարավորություններին և զարգացման ընթացքին։ Կարևորվում է նաև առաջընթացի պարբերական գնահատումը՝ պարզելու, թե ինչպես են փոփոխվում տեսողական ճանաչման, տարբերակման, ուշադրության և տարածական կողմնորոշման կարողությունները։ Խաղային մեթոդների կիրառումը նպաստում է ոչ միայն տեսողական ընկալման զարգացմանը, այլև երեխայի ինքնուրույնության, հաղորդակցական ակտիվության, հետաքրքրասիրության և կրթական գործունեության նկատմամբ դրական վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը կապված է հատուկ կրթության և զարգացման աջակցության համակարգում արդյունավետ խաղային մեթոդների ընտրության ու կազմակերպման հետ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հատուկ մանկավարժների, տիֆլոմանկավարժների, նախադպրոցական և դպրոցական կրթության մասնագետների, հոգեբանների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Культура

Գիտական աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից բեմական տեխնոլոգիաների զարգացման, դրանց ճարտարապետական և ինժեներական առանձնահատկությունների, ինչպես նաև Հայաստանի հանդիսատեսային դահլիճներ ունեցող մշակութային շինությունների վերակառուցման և արդիականացման գործընթացներում կիրառման հնարավորությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում թատրոնների, համերգասրահների, մշակույթի տների և բազմաֆունկցիոնալ հանդիսատեսային կառույցների ճարտարապետական ու տարածական կազմակերպման սկզբունքները, բեմական տարածքների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, հանդիսատեսի և կատարողների փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև ժամանակակից ներկայացումների տեխնիկական պահանջները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բեմական սարքավորումների, մեխանիկական համակարգերի, լուսային և ձայնային տեխնոլոգիաների, տեսապատկերային լուծումների և ավտոմատացված կառավարման միջոցների զարգացման հիմնական ուղղություններին։ Ուսումնասիրվում են շարժական բեմահարթակների, բարձրացնող և իջեցնող մեխանիզմների, պտտվող բեմերի, փոխակերպվող դեկորացիոն համակարգերի, բեմական վարագույրների և այլ տեխնիկական միջոցների կիրառման հնարավորությունները՝ տարբեր նշանակության հանդիսատեսային շինություններում։ Քննարկվում են ժամանակակից լուսավորության համակարգերի, թվային կառավարման տեխնոլոգիաների, ձայնային ուժեղացման և ակուստիկական մշակման սարքավորումների, տեսապրոյեկցիոն համակարգերի և մուլտիմեդիա լուծումների նշանակությունը բեմական ներկայացումների գեղարվեստական արտահայտչականության բարձրացման համար։ Անդրադարձ է կատարվում բեմի և հանդիսատեսային դահլիճի տարածական փոխկապակցվածությանը, տեսանելիության և լսելիության ապահովման պահանջներին, դահլիճների ակուստիկական հատկություններին, բեմական տարածքների չափերին և տեխնիկական ենթակառուցվածքների տեղաբաշխման առանձնահատկություններին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի մշակութային շինությունների ճարտարապետական և տեխնիկական վիճակի գնահատման մեթոդաբանական մոտեցումների ուսումնասիրությունը, դրանց գործառական հնարավորությունների բացահայտումը և ժամանակակից բեմական տեխնոլոգիաների ներդրման համար անհրաժեշտ վերակառուցման սկզբունքների մշակումը։ Դիտարկվում են գոյություն ունեցող շինությունների ծավալատարածական սահմանափակումները, կրող կառուցվածքների առանձնահատկությունները, ինժեներական հաղորդակցությունների արդիականացման անհրաժեշտությունը և նոր սարքավորումների տեղադրման հետ կապված տեխնիկական ու կազմակերպական խնդիրները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում պատմաճարտարապետական և մշակութային արժեք ունեցող շինությունների վերակառուցման առանձնահատկություններին, դրանց գեղարվեստական կերպարի պահպանմանը, ժամանակակից տեխնոլոգիական պահանջների և պատմական միջավայրի ներդաշնակ համադրմանը։ Քննության են առնվում հանդիսատեսային տարածքների բազմաֆունկցիոնալ օգտագործման հնարավորությունները, դահլիճների փոխակերպվող կառուցվածքները, տարբեր ժանրերի ներկայացումների և մշակութային միջոցառումների կազմակերպման համար անհրաժեշտ ճկուն ճարտարապետական լուծումները։ Կարևորվում են նաև բեմական տեխնոլոգիաների ներդրման տնտեսական նպատակահարմարությունը, սարքավորումների շահագործման և սպասարկման պահանջները, էներգաարդյունավետության բարձրացումը, տեխնիկական անվտանգության ապահովումը և շինությունների երկարաժամկետ օգտագործման արդյունավետությունը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում ուսումնասիրվում են միջազգային փորձի կիրառման հնարավորությունները, ժամանակակից թատերական և համերգային շինությունների նախագծման միտումները, տեխնոլոգիական նորարարությունների ազդեցությունը բեմական արվեստի զարգացման վրա և դրանց համապատասխանեցումը Հայաստանի մշակութային ենթակառուցվածքների առանձնահատկություններին։ Անդրադարձ է կատարվում ճարտարապետների, կառուցվածքային և ինժեներական համակարգերի մասնագետների, բեմադրիչների, բեմանկարիչների, լուսային և ձայնային տեխնիկների համագործակցության նշանակությանը՝ վերակառուցման համալիր նախագծերի մշակման գործընթացում։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել Հայաստանի հանդիսատեսային շինությունների վերակառուցման գիտամեթոդական հիմքերի կատարելագործմանը, մշակութային կառույցների գործառական հնարավորությունների ընդլայնմանը, բեմական տեխնոլոգիաների արդյունավետ ինտեգրմանը և ժամանակակից պահանջներին համապատասխան ճարտարապետական միջավայրի ձևավորմանը։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել ճարտարապետների, շինարարական և ինժեներական համակարգերի նախագծողների, թատերական տեխնոլոգիաների մասնագետների, բեմանկարիչների, մշակութային հաստատությունների ղեկավարների, վերակառուցման նախագծերով զբաղվող մասնագետների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և ճարտարապետաշինարարական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար։

Лингвистика

Այս աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի ոճաբանության հիմնական սկզբունքներին, ոճական համակարգին և լեզվական արտահայտչական միջոցների ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում է ոճաբանության էությունը՝ որպես լեզվաբանական գիտակարգ, որը ուսումնասիրում է խոսքի արտահայտչական ձևերը, դրանց կիրառության ոլորտները և հաղորդակցական նպատակները։ Հեղինակը անդրադառնում է հայերեն լեզվի ոճական շերտերին՝ խոսակցական, գրական, գիտական, պաշտոնական և գեղարվեստական ոճերին՝ բացատրելով դրանց առանձնահատկությունները և կիրառման կանոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լեզվական արտահայտչամիջոցներին՝ փոխաբերություն, համեմատություն, մակդիր, հակադրություն և այլ ոճական հնարքներ, որոնք հարստացնում են խոսքը և բարձրացնում նրա արտահայտչական ուժը։ Գրքում քննարկվում է նաև ոճի և մտքի փոխկապակցվածությունը, խոսքի ճշգրտության, հստակության և արտահայտչականության կարևորությունը տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում։ Վերլուծվում են նաև հայ գրական լեզվի զարգացման փուլերը և ոճական համակարգի ձևավորման պատմական առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը համադրում է տեսական լեզվաբանական մոտեցումները և գործնական օրինակները՝ օգտակար լինելով լեզվաբանների, ուսուցիչների, ուսանողների և հայոց լեզվով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Психология

Աշխատությունը նվիրված է պետական ծառայողների մասնագիտական գործունեության ընթացքում առաջացող բարդ և կոնֆլիկտածին իրավիճակներում միջանձնային փոխգործակցության հոգեբանական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում աշխատանքային կոնֆլիկտը դիտարկվում է որպես բազմագործոն սոցիալ-հոգեբանական երևույթ, որի առաջացման և զարգացման վրա կարող են ազդել կազմակերպական միջավայրը, մասնագիտական դերերի տարբերությունները, հաղորդակցական խոչընդոտները, շահերի անհամապատասխանությունը, պատասխանատվության բաշխումը և անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պետական ծառայության այն պայմաններին, որոնցում աշխատակիցները ստիպված են որոշումներ ընդունել բարձր պատասխանատվության, սահմանափակ ժամանակի, տեղեկատվական ծանրաբեռնվածության կամ հակասական պահանջների պայմաններում։ Քննվում են անձի հուզական կայունությունը, ինքնատիրապետումը, սթրեսակայունությունը, ապրումակցման կարողությունը, հաղորդակցական ճկունությունը և սեփական վարքագիծը վերահսկելու ունակությունը՝ որպես արդյունավետ փոխգործակցությունը պայմանավորող կարևոր հոգեբանական հատկանիշներ։ Ուսումնասիրվում են նաև կոնֆլիկտային իրավիճակներում կիրառվող վարքային ռազմավարությունները՝ համագործակցությունը, փոխզիջումը, մրցակցությունը, խուսափումը և հարմարվողականությունը՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց կիրառման պայմաններին և միջանձնային հարաբերությունների վրա ունեցած հնարավոր ազդեցությանը։ Կարևորվում է հաղորդակցության դերը, մասնավորապես՝ ակտիվ լսելու, փաստարկված դիրքորոշում ներկայացնելու, դիմացինի տեսակետը հասկանալու և լարվածությունը նվազեցնող հաղորդակցական միջոցներ ընտրելու կարողությունը։ Սոցիալ-հոգեբանական տեսանկյունից դիտարկվում են պաշտոնական կարգավիճակի, ղեկավար-ենթակա հարաբերությունների, խմբային նորմերի, կազմակերպական մշակույթի և աշխատանքային կոլեկտիվում ձևավորված փոխադարձ վստահության ազդեցությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում մասնագիտական սթրեսին և հուզական լարվածությանը, որոնք կարող են փոփոխել իրավիճակի ընկալումը, դժվարացնել արդյունավետ հաղորդակցությունը և մեծացնել հակասությունների սրման հավանականությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կոնֆլիկտների կանխարգելման հոգեբանական մեխանիզմների ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ վաղ ազդակների ճանաչումը, հաղորդակցական խնդիրների բացահայտումը և կառուցողական բանակցությունների կազմակերպումը։ Անհատական ու կազմակերպական գործոնների համադրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու պետական ծառայողների փոխգործակցության արդյունավետության պայմանների մասին։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ պետական ծառայողների մասնագիտական պատրաստման, հաղորդակցական և կոնֆլիկտաբանական կարողությունների զարգացման, թիմային աշխատանքի կատարելագործման և աշխատանքային միջավայրում կոնֆլիկտների կանխարգելման ծրագրերի մշակման համար։ Այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել սոցիալական և կազմակերպական հոգեբանության, կոնֆլիկտաբանության, պետական ծառայության կառավարման և աշխատանքի հոգեբանության ոլորտներում աշխատող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Другие предметы

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր գրքերի տեղեկատվական ընտրանի, որը նպատակ ունի օգնել երիտասարդ ընթերցողներին կողմնորոշվել ժամանակակից գրականության բազմազան դաշտում և գտնել իրենց հետաքրքրություններին համապատասխան ընթերցանություն։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր ժանրերի ստեղծագործություններ՝ արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, գիտահանրամատչելի գրքեր, սոցիալ-հոգեբանական վեպեր, ինչպես նաև կրթական և ճանաչողական բնույթի հրատարակություններ, որոնք նպաստում են պատանեկան մտածողության, երևակայության և արժեքային համակարգի ձևավորմանը։ Նյութը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում այն գրքերին, որոնք զարգացնում են քննադատական մտածողությունը, ստեղծագործական մոտեցումը և գիտելիքի նկատմամբ հետաքրքրությունը՝ միաժամանակ աջակցելով ընթերցանության մշակույթի ձևավորմանը։ Տեղեկատվական ցանկը նաև ընդգծում է ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության դերը անձի սոցիալականացման, ինքնաճանաչման և աշխարհընկալման ընդլայնման գործընթացներում՝ ներկայացնելով գրքեր, որոնք կարող են դառնալ ոգեշնչման աղբյուր և կրթական ուղեցույց պատանիների համար։