Ещё в разделе История

    Смотреть все arrow_right_alt

    Откройте для себя другие интересные и полезные материалы

    Вот коллекция других файлов, которые могут вас заинтересовать и помочь в учебе или творческой работе. Чтобы увидеть больше, вы можете перейти в раздел материалов
    Онлайн

    Журналистика

    «Ռադիոժուռնալիստի վարպետություն» դասընթացի ծրագիր-ուղեցույց

    Այս ծրագիր-ուղեցույցը ներկայացնում է «Ռադիոժուռնալիստի վարպետություն» դասընթացի կառուցվածքը, նպատակներն ու ուսուցման հիմնական ուղղությունները՝ նախատեսված ապագա լրագրողների մասնագիտական պատրաստման համար։ Նյութում բացատրվում են ռադիոհաղորդումների ստեղծման սկզբունքները, լրագրողական խոսքի առանձնահատկությունները, ձայնային արտահայտչականության զարգացումը և լսարանի հետ հաղորդակցման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռադիոլուրերի պատրաստման փուլերին՝ թեմայի ընտրություն, տեղեկատվության հավաքագրում, սցենարի մշակում և եթերային ներկայացում։ Ծրագիրը ներառում է նաև գործնական պարապմունքներ, որոնք ուղղված են խոսքի մշակույթի, հարցազրույց վարելու հմտությունների և հաղորդման կառուցման կարողությունների զարգացմանը։ Գիրքը նպատակ ունի ձևավորել մասնագիտական մտածողություն և ապահովել ռադիոժուռնալիստիկայի ոլորտում գործնական պատրաստվածություն։

    Обновлено. 2026-09-23
    «Ռադիոժուռնալիստի վարպետություն» դասընթացի ծրագիր-ուղեցույց
    Онлайн

    История

    Dismantling the Ottoman Empire

    This scholarly work examines the gradual disintegration and eventual dissolution of the Ottoman Empire, focusing on the political, military, economic, social, and diplomatic forces that transformed the empire and ultimately brought its centuries-long imperial structure to an end. The study places particular emphasis on the complex processes through which Ottoman territories were reorganized, contested, transferred, or incorporated into new political entities, especially during the nineteenth and early twentieth centuries. It explores the impact of European imperial competition, the rise of nationalist movements, internal administrative reforms, military conflicts, economic dependence, and changing concepts of sovereignty on the weakening of Ottoman authority. The work also considers the relationship between developments within the empire and the broader international environment, showing how the Ottoman question became a major concern of European diplomacy and how competing interests among the great powers influenced the fate of Ottoman territories. Particular attention is given to the Balkan Wars and the First World War, which accelerated territorial losses and fundamentally altered the political geography of the region. The study examines the transformation of former Ottoman lands and the emergence of new states, borders, political institutions, and national identities in the aftermath of imperial dissolution. Rather than presenting the collapse as the result of a single event or a simple process of decline, the work approaches it as a long and multifaceted historical transformation shaped by interactions between internal pressures and external forces. It also highlights the experiences of different communities living within the empire and considers how changing political structures affected populations, identities, and relations between ethnic and religious groups. The book is valuable for understanding not only the final decades of Ottoman history but also the origins of many political and territorial developments that shaped the modern Middle East, Balkans, and eastern Mediterranean. It may be of particular interest to historians, political scientists, specialists in international relations, students of Ottoman and Middle Eastern history, and readers interested in the formation of the modern political order following the collapse of multinational empires.

    Обновлено. 2026-09-21
    Dismantling the Ottoman Empire
    Онлайн

    История

    Устав Армянского благотворительного общества на Кавказе (1908)

    Այս հրատարակությունը ներկայացնում է XIX դարի վերջին Կովկասում գործող հայկական բարեգործական կազմակերպության գործունեությունը կարգավորող հիմնական կանոնակարգային փաստաթուղթը։ Այն հատկապես արժեքավոր է որպես պատմական և իրավական սկզբնաղբյուր, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես էր կազմակերպվում հայ համայնքների սոցիալական, կրթական և բարեգործական գործունեությունը Ռուսական կայսրության կովկասյան տարածքում։ Հետազոտական առումով փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել կազմակերպության նպատակները, անդամակցության պայմանները, կառավարման կառուցվածքը, տեղական բաժանմունքների գործունեությունը, ֆինանսավորման աղբյուրները և օգնության տրամադրման սկզբունքները։ Հիմնադիր կանոնադրությունը հաստատվել է 1881 թվականի հունիսի 6-ին Կովկասի փոխարքայի կողմից, իսկ 1895 թվականի Թիֆլիսյան հրատարակության մեջ կանոնադրությանը զուգահեռ ներառված է նաև տեղական վարչությունների և կոմիտեների գործունեությունը կարգավորող հրահանգը, որը հաստատվել էր 1892 թվականի հունվարի 12-ին։ Հրատարակությունը բաղկացած է 20 և 18 էջանոց երկու մասից և ունի զուգահեռ ռուսերեն ու հայերեն տեքստեր։ Փաստաթղթի բովանդակությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ կազմակերպության գործունեությունը չէր սահմանափակվում միայն անհատական նյութական օգնությամբ։ Կազմակերպության նպատակների շարքում ընդգծվում էր Կովկասի և Անդրկովկասի հայերի շրջանում կրթության տարածումը և նյութական օգնության տրամադրումը։ Այսպիսով, բարեգործությունը դիտարկվում էր ավելի լայն հասարակական ծրագրի շրջանակում, որտեղ սոցիալական աջակցությունը զուգակցվում էր կրթական և մշակութային զարգացման հետ։ Տարբեր քաղաքներում ստեղծված տեղական բաժանմունքները հնարավորություն էին տալիս այդ գործունեությունը տարածել հայկական համայնքների վրա և արձագանքել տվյալ վայրի բնակչության կարիքներին։ Օրինակ՝ Դերբենտի բաժանմունքի կանոնադրությունը հաստատվել էր 1881 թվականին, իսկ նրա փաստացի գործունեությունը սկսվել էր 1890 թվականին։ Բաժանմունքը ֆինանսական միջոցներ էր ուղղում աղքատ աշակերտների կրթությանը, հայկական ուսումնարանին և ընթերցարանին, ինչը ցույց է տալիս կազմակերպության կրթական-բարեգործական ուղղության գործնական նշանակությունը։ Կազմակերպության ֆինանսական հիմքը ձևավորվում էր անդամավճարներից, մասնավոր նվիրատվություններից և բարեգործական միջոցառումներից ստացված եկամուտներից։ Տարբեր բաժանմունքների գործունեության վերաբերյալ պահպանված տվյալները ցույց են տալիս, որ միջոցները կարող էին օգտագործվել կրթական հաստատություններին աջակցելու, աղքատներին նպաստներ տրամադրելու և համայնքային կարիքները հոգալու համար։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նման կազմակերպությունների նշանակությունն ավելի մեծացավ․ հայկական բարեգործական կառույցները զբաղվում էին նաև փախստականներին օգնություն տրամադրելով, նրանց կացարանով ու սննդով ապահովելով, երեխաներին կրթական հաստատություններ տեղավորելով և այլ սոցիալական խնդիրների լուծմամբ։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն թույլ է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն կազմակերպության նպատակները, այլև կառավարման մեխանիզմը։ Կանոնադրական փաստաթղթերը սովորաբար սահմանում են կենտրոնական և տեղական կառույցների իրավասությունները, անդամների իրավունքներն ու պարտականությունները, ժողովների կազմակերպման կարգը, վարչական մարմինների ձևավորման սկզբունքները, դրամական միջոցների տնօրինման և հաշվետվողականության կանոնները։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը արժեքավոր նյութ է XIX դարի հայկական հասարակական ինքնակազմակերպման և համայնքային կառավարման պատմության ուսումնասիրության համար։ Հատկապես ուշագրավ է տեղական բաժանմունքների ինստիտուտը։ Կենտրոնական կառույցի շուրջ ձևավորված ցանցը հնարավորություն էր տալիս կազմակերպված օգնությունը տարածել տարբեր քաղաքներում։ Հայկական բարեգործական ընկերության բաժանմունքներ գործել են Կովկասի բազմաթիվ բնակավայրերում, այդ թվում՝ Դերբենտում, Արմավիրում, Եկատերինոդարում և այլ վայրերում։ Արմավիրում կազմակերպության մասնաճյուղը հիմնադրվել էր XIX դարի վերջին, հետագայում փակվել և կրկին վերաբացվել XX դարի սկզբին։ Փաստաթուղթը կարևոր է նաև հայկական հասարակական կազմակերպությունների պատմության տեսանկյունից, քանի որ ցույց է տալիս ազգային համայնքային կառույցների ինստիտուցիոնալացման գործընթացը։ XIX դարի երկրորդ կեսին և XX դարի սկզբին հայկական համայնքներում ձևավորվում էին կրթական, մշակութային, բարեգործական և փոխօգնության տարբեր կազմակերպություններ։ Դրանց գործունեությունը նպաստում էր համայնքային ինքնակազմակերպմանը և ազգային կրթական ու մշակութային հաստատությունների պահպանմանը։ Հրատարակության զուգահեռ հայերեն և ռուսերեն տարբերակները ևս կարևոր են․ դրանք վկայում են այն մասին, որ կազմակերպության գործունեությունը պետք է միաժամանակ հասանելի և հասկանալի լիներ հայկական համայնքի անդամներին ու Ռուսական կայսրության վարչական համակարգին։ Այս հանգամանքը փաստաթուղթը դարձնում է նաև լեզվական և վարչաիրավական պատմության ուսումնասիրության նյութ։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է XIX դարի վերջի հայկական հասարակական կյանքի, Կովկասի հայ համայնքների ինքնակազմակերպման, բարեգործական և կրթական գործունեության, ինչպես նաև ազգային հասարակական հաստատությունների ձևավորման ու զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացնելու, թե ինչպիսի իրավական և կազմակերպական հիմքերի վրա էր կառուցվում հայ համայնքների փոխօգնությունը, ինչպես էին հավաքագրվում և բաշխվում միջոցները, ինչ դեր էր հատկացվում կրթությանը և ինչպիսի կառույցների միջոցով էր իրականացվում հասարակական աջակցությունը։

    Обновлено. 2026-08-24
    Устав Армянского благотворительного общества на Кавказе (1908)
    Онлайн

    Медицина

    Գյուղական ազգաբնակչության շրջանում զարկերակային գերճնշման կառավարելի ռիսկի գործոնների վերահսկումը

    Աշխատությունը նվիրված է գյուղական բնակչության շրջանում զարկերակային գերճնշման առաջացմանն ու զարգացմանը նպաստող կառավարելի ռիսկի գործոնների բացահայտմանը, գնահատմանը և վերահսկմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում այն կենսակերպային, վարքագծային և սոցիալական գործոններին, որոնք կարող են ազդել արյան ճնշման մակարդակի և սրտանոթային հիվանդությունների զարգացման հավանականության վրա։ Քննարկվում են սննդակարգի առանձնահատկությունները, աղի և այլ սննդային գործոնների օգտագործումը, ֆիզիկական ակտիվությունը, ավելորդ քաշը, ծխախոտի օգտագործումը, ալկոհոլի գործածությունը, սթրեսը և առողջապահական ծառայություններից օգտվելու հասանելիությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում գյուղական բնակավայրերի բնակչության համար կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպմանը, պարբերական զննություններին, վաղ հայտնաբերմանը, բժշկական հսկողությանը և բուժման նկատմամբ հետևողականության բարձրացմանը։ Աշխատանքը դիտարկում է ռիսկի գործոնների վերահսկումը ոչ միայն որպես անհատական առողջապահական խնդիր, այլև որպես առաջնային առողջապահության և հանրային առողջապահական քաղաքականության կարևոր ուղղություն։ Ներկայացվող մոտեցումները կարող են նպաստել բարձր ռիսկի խմբերի վաղ հայտնաբերմանը, հիվանդության բարդությունների կանխարգելմանը և բնակչության առողջապահական վարքագծի բարելավմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել բժիշկներին, ընտանեկան բժշկության մասնագետներին, բուժքույրերին, հանրային առողջապահության ոլորտի աշխատակիցներին, առողջապահության կազմակերպիչներին, հետազոտողներին և բժշկական կրթություն ստացող ուսանողներին։

    Обновлено. 2026-09-15
    Գյուղական ազգաբնակչության շրջանում զարկերակային գերճնշման կառավարելի ռիսկի գործոնների վերահսկումը
    Онлайн

    Экономика

    Проблемы модернизации системы валютного регулирования в Республике Армения

    Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արժութային կարգավորման համակարգի արդիականացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրա կատարելագործման հնարավորությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են արժութային հարաբերությունների պետական կարգավորման տնտեսական և ինստիտուցիոնալ հիմքերը, դրանց ազդեցությունը ֆինանսական շուկայի կայունության, ազգային արժույթի դիրքի, արտաքին տնտեսական կապերի և երկրի ներդրումային միջավայրի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արժութային շուկայի գործունեության մեխանիզմներին, փոխարժեքի ձևավորմանը, արտարժույթի առաջարկի և պահանջարկի փոխազդեցությանը, ինչպես նաև կարգավորող մարմինների կողմից իրականացվող դրամավարկային և արժութային քաղաքականության գործիքներին։ Աշխատանքում դիտարկվում են արժութային կարգավորման համակարգի ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունները Հայաստանի տնտեսական պայմաններում, ինչպես նաև այն խնդիրները, որոնք կարող են առաջանալ բաց տնտեսության, արտաքին առևտրի ծավալների փոփոխության, կապիտալի շարժի և միջազգային ֆինանսական շուկաների ազդեցության պայմաններում։ Ուսումնասիրվում է նաև արժութային ռիսկերի կառավարման նշանակությունը տնտեսավարող սուբյեկտների և ֆինանսական կազմակերպությունների գործունեության համար, ինչպես նաև փոխարժեքային տատանումների ազդեցությունը ներմուծման, արտահանման, գնաճային գործընթացների և ֆինանսական կայունության վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը և այն մեխանիզմների բացահայտումը, որոնք կարող են կիրառելի լինել Հայաստանի պայմաններում՝ հաշվի առնելով ազգային ֆինանսական շուկայի առանձնահատկությունները։ Արդիականացման հնարավոր ուղղությունների շարքում կարող են դիտարկվել արժութային շուկայի կարգավորման գործիքների կատարելագործումը, շուկայի մասնակիցների գործունեության թափանցիկության բարձրացումը, ռիսկերի կառավարման մեխանիզմների զարգացումը, ֆինանսական շուկայի ենթակառուցվածքների բարելավումը և կարգավորող միջավայրի համապատասխանեցումը ժամանակակից տնտեսական պահանջներին։ Աշխատանքի արդյունքում բացահայտվում են գործող համակարգի հիմնական խնդիրներն ու սահմանափակումները, գնահատվում են դրանց տնտեսական հետևանքները և ներկայացվում են առաջարկություններ արժութային կարգավորման արդյունավետության, ֆինանսական կայունության և արտաքին տնտեսական ցնցումների նկատմամբ համակարգի դիմակայունության բարձրացման ուղղությամբ։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել Հայաստանի արժութային և ֆինանսական քաղաքականության մշակման, ֆինանսական շուկայի զարգացման և մակրոտնտեսական կայունության ապահովման գործընթացների ուսումնասիրության համար։

    Обновлено. 2026-09-08
    Проблемы модернизации системы валютного регулирования в Республике Армения
    Онлайн

    Экономика

    Անցումային շրջանի տնտեսության կարգավորման ծրագրանպատակային հայեցակետը

    Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է անցումային շրջանի տնտեսության պետական կարգավորման ծրագրանպատակային մոտեցման ուսումնասիրությանը՝ շեշտադրելով տնտեսական վերափոխումների պայմաններում պետական կառավարման, նպատակների սահմանման, ծրագրերի մշակման և դրանց իրականացման փոխկապակցվածությունը։ Աշխատանքը վերաբերում է հատկապես այն տնտեսություններին, որոնք կենտրոնացված կամ վարչահրամայական համակարգից անցնում են շուկայական հարաբերությունների, ինչի ընթացքում անհրաժեշտ է միաժամանակ ապահովել տնտեսական կայունություն, կառուցվածքային փոփոխություններ, արտադրության վերականգնում, սեփականության հարաբերությունների վերափոխում և սոցիալական խնդիրների կառավարում։ Այս աշխատությունը Վ. Հ. Թորոսյանի դոկտորական ատենախոսությունն է, որը ներկայացվել է Երևանի պետական ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտում 1997 թվականին՝ տնտեսագիտության երկու մասնագիտություններով՝ Ը.00.02 և Ը.00.08։ Հետազոտության հիմքում ծրագրանպատակային կառավարման գաղափարն է, որի համաձայն՝ անցումային տնտեսության առանձին խնդիրները պետք է դիտարկվեն ոչ թե մեկուսացված միջոցառումների, այլ փոխկապակցված նպատակների, խնդիրների, միջոցների և ակնկալվող արդյունքների համակարգի շրջանակում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տնտեսական քաղաքականության ընդհանուր նպատակները վերածել կոնկրետ ծրագրերի՝ սահմանելով դրանց իրականացման փուլերը, անհրաժեշտ ռեսուրսները, պատասխանատու կառույցները և գնահատման չափանիշները։ Անցումային տնտեսության պայմաններում նման մոտեցումը հատկապես կարևոր է, քանի որ տնտեսական համակարգի փոփոխությունը ներառում է բազմաթիվ փոխկապակցված գործընթացներ՝ սեփականաշնորհում, շուկաների ձևավորում, մրցակցային միջավայրի ստեղծում, ֆինանսական համակարգի վերակազմավորում, գնագոյացման ազատականացում, պետական ձեռնարկությունների վերափոխում և սոցիալական պաշտպանության մեխանիզմների ձևավորում։ Աշխատության մեջ կարող է վերլուծվել նաև այն հարցը, թե ինչպես պետք է համադրվեն շուկայական ինքնակարգավորման մեխանիզմները և պետական միջամտությունը։ Անցումային փուլում շուկայի ինստիտուտները դեռևս լիարժեք ձևավորված չեն, ինչի հետևանքով պետությունը կարող է ունենալ կարևոր դեր մակրոտնտեսական կայունության պահպանման, առաջնահերթ ոլորտների զարգացման, ենթակառուցվածքների ձևավորման և սոցիալական հետևանքների մեղմացման գործում։ Միևնույն ժամանակ պետական միջամտությունը պետք է ունենա հստակ նպատակներ և չափելի արդյունքներ, որպեսզի չվերածվի տնտեսության վարչական կառավարման վերականգնման։ Ծրագրանպատակային հայեցակետը հենց այս հակասության կառավարման գործիքներից մեկն է՝ պետական քաղաքականությունը կապելով հստակ ձևակերպված նպատակների և դրանց հասնելու համար նախատեսված միջոցառումների հետ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել տնտեսական զարգացման առաջնահերթությունների որոշումը։ Անցումային տնտեսությունում բոլոր խնդիրները միաժամանակ լուծելն իրատեսական չէ, քանի որ ֆինանսական, նյութական և մարդկային ռեսուրսները սահմանափակ են։ Հետևաբար անհրաժեշտ է առանձնացնել այն ուղղությունները, որոնց զարգացումը կարող է առավել մեծ ազդեցություն ունենալ ամբողջ տնտեսության վրա։ Այդպիսիք կարող են լինել արդյունաբերության վերականգնումը, ներդրումների խթանումը, արտահանման ընդլայնումը, զբաղվածության պահպանումը, ֆինանսական համակարգի կայունացումը, փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացումը և տեխնոլոգիական արդիականացումը։ Ծրագրերի արդյունավետության գնահատման համար կարող են կիրառվել տնտեսական աճի, արտադրողականության, զբաղվածության, ներդրումների, եկամուտների, արտահանման և այլ ցուցանիշներ։ Կարևոր է ոչ միայն ծրագիր ունենալը, այլև դրա իրականացման արդյունքների մշտադիտարկումը և անհրաժեշտության դեպքում ծրագրային միջոցառումների վերանայումը։ Աշխատանքի գաղափարական հիմքը հատկապես արդիական է Հայաստանի 1990-ականների տնտեսական վերափոխումների համատեքստում։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Հայաստանի տնտեսությունը բախվեց արտադրական կապերի խզման, տնտեսական անկման, գործազրկության, գնաճի, ֆինանսական սահմանափակումների և կառուցվածքային վերափոխումների խնդիրներին։ Այդ պայմաններում պետական տնտեսական քաղաքականության համար առանցքային էր ոչ միայն շուկայական ինստիտուտների ստեղծումը, այլև տնտեսության վերականգնման և զարգացման նպատակների համակարգված ձևակերպումը։ Հետազոտության ծրագրանպատակային մոտեցումը կարող է դիտարկվել հենց այսպիսի բարդ և բազմաշերտ միջավայրում պետական կարգավորման արդյունավետության բարձրացման տեսական ու մեթոդաբանական գործիք։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կապված է տնտեսական քաղաքականության ծրագրավորման կատարելագործման հետ։ Դրա մոտեցումները կարող են օգտագործվել պետական նպատակային ծրագրերի ձևավորման, առաջնահերթությունների ընտրության, ռեսուրսների բաշխման, ծրագրերի փոխկապակցման և դրանց արդյունքների գնահատման համար։ Ժամանակակից Հայաստանի տնտեսական քաղաքականության մեջ նույնպես կիրառվում են նպատակային ծրագրեր՝ օրինակ արտադրողականության բարձրացմանն ու բարձր որակավորում ունեցող մասնագետների ներգրավմանը ուղղված ծրագրեր, ինչը ցույց է տալիս ծրագրային գործիքների շարունակական կիրառությունը պետական տնտեսական քաղաքականության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը անցումային տնտեսության կարգավորումը դիտարկում է որպես նպատակների, խնդիրների, ռեսուրսների և միջոցառումների փոխկապակցված համակարգ, որտեղ պետության հիմնական խնդիրներից է տնտեսական վերափոխումների ուղղությունների հստակեցումը, առաջնահերթությունների ընտրությունը և դրանց իրականացման արդյունավետ մեխանիզմների ձևավորումը։ Ծրագրանպատակային հայեցակետի միջոցով առաջարկվում է անցումային շրջանի բարդ տնտեսական գործընթացները համակարգել այնպես, որ պետական միջամտությունը լինի նպատակային, հիմնավորված և արդյունքահեն՝ նպաստելով տնտեսության կայունացմանը, կառուցվածքային վերափոխմանը և երկարաժամկետ զարգացման հիմքերի ձևավորմանը։

    Обновлено. 2026-09-15
    Անցումային շրջանի տնտեսության կարգավորման ծրագրանպատակային հայեցակետը