Исследование процессов управления дыхательной системы организма человека

Информатика

Աշխատությունը նվիրված է օպտիմալ կառավարման այն խնդիրների մաթեմատիկական ուսումնասիրմանը, որոնցում դինամիկական համակարգի վիճակի նկատմամբ սահմանային պայմանները սահմանվում են ոչ միայն դիտարկվող ժամանակահատվածի սկզբնական և վերջնական կետերում, այլև մի քանի միջանկյալ կետերում։ Նման բազմակետ սահմանային պայմանների առկայությունը զգալիորեն բարդացնում է խնդրի կառուցվածքը և պահանջում արդյունավետ հաշվարկային ու վերլուծական մեթոդների կիրառում։ Հետազոտության հիմքում դիֆերենցիալ փոխակերպումների մեթոդն է, որը հնարավորություն է տալիս դիֆերենցիալ հավասարումներով նկարագրվող գործընթացը ներկայացնել փոխակերպված տիրույթում և սկզբնական խնդրի լուծումը կապել հաջորդականորեն որոշվող գործակիցների համակարգի հետ։ Ուսումնասիրվում է կառավարվող դինամիկական համակարգի մաթեմատիկական մոդելի, նպատակային ֆունկցիոնալի և բազմակետ սահմանափակումների միասնական ներկայացումը, ինչպես նաև օպտիմալ լուծման որոնման համար անհրաժեշտ պայմանների ձևավորումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն դեպքերին, երբ համակարգի վիճակը պետք է բավարարի նախապես սահմանված պահանջների տարբեր ժամանակային կետերում, ինչի պատճառով սովորական երկկետ սահմանային խնդիրների համար նախատեսված մոտեցումները կարող են անմիջականորեն կիրառելի չլինել։ Դիֆերենցիալ փոխակերպումների կիրառումը դիտարկվում է որպես լուծման կառուցման և թվային հաշվարկների կազմակերպման միջոց, որը թույլ է տալիս դինամիկական հավասարումների ինտեգրման խնդիրը որոշակի պայմաններում փոխարինել հանրահաշվական և ռեկուրենտ հարաբերությունների հաջորդական մշակմամբ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ստացված մոտավոր լուծումների ճշգրտության, զուգամիտության և հաշվարկային արդյունավետության գնահատումը, ինչպես նաև փոխակերպման կարգի և մոտարկման աստիճանի ազդեցության ուսումնասիրությունը վերջնական արդյունքների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել դասական օպտիմալ կառավարման տեսության անհրաժեշտ պայմանները, սահմանային խնդիրների լուծման մեթոդները և դիֆերենցիալ փոխակերպումների հաշվարկային հնարավորությունները։ Այս մոտեցումը կիրառական նշանակություն ունի այնպիսի կառավարվող գործընթացների մոդելավորման համար, որոնցում անհրաժեշտ է համակարգի վարքագիծը վերահսկել միաժամանակ մի քանի ժամանակային կամ տարածական կետերում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է օպտիմալ կառավարման տեսության, դիֆերենցիալ հավասարումների, բազմակետ սահմանային խնդիրների և հաշվողական մաթեմատիկայի մեթոդները՝ նպատակ ունենալով մշակել բարդ սահմանափակումներով կառավարման խնդիրների լուծման արդյունավետ մաթեմատիկական մոտեցումներ։

Педагогика

Այս աշխատությունը նվիրված է ռուսերենով բանավոր մենախոսական հաղորդակցության ուսուցման համալիր և համակարգված մոտեցման ուսումնասիրությանը՝ հատկապես բանասիրական մասնագիտությունների ուսանողների շրջանում։ Հետազոտության առանցքում այն գաղափարն է, որ օտար կամ ոչ մայրենի լեզվով ազատ և կառուցվածքային խոսք ձևավորելը չի սահմանափակվում բառապաշարի ու քերականական կանոնների յուրացմամբ․ անհրաժեշտ է միաժամանակ զարգացնել ուսանողի հաղորդակցական, լեզվական, խոսքային, ճանաչողական և մասնագիտական կարողությունները։ Աշխատության մեջ բանավոր մենախոսական խոսքը դիտարկվում է որպես նպատակային հաղորդակցական գործունեություն, որի ընթացքում ուսանողը պետք է կարողանա ինքնուրույն ձևակերպել միտքը, պահպանել խոսքի տրամաբանական հաջորդականությունը, ընտրել իրավիճակին և թեմային համապատասխան լեզվական միջոցներ, կառուցել ամբողջական արտահայտություն և փոխանցել մասնագիտական բովանդակություն։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում մասնագիտությանը վերաբերող տեքստերին, որոնք հանդես են գալիս ոչ միայն որպես լեզվական նյութ, այլև որպես ուսուցման կարևոր գործիք։ Այդպիսի տեքստերի հիման վրա ուսանողները կարող են միաժամանակ ընդլայնել իրենց մասնագիտական գիտելիքները, յուրացնել համապատասխան տերմինաբանությունը, սովորել մասնագիտական ոճի առանձնահատկությունները և զարգացնել ստացած տեղեկատվությունը սեփական խոսքում վերարտադրելու ու վերակազմակերպելու կարողությունը։ Համալիր մոտեցումը ենթադրում է ուսումնական գործընթացի տարբեր բաղադրիչների փոխկապակցում՝ ընթերցանություն, տեքստի ըմբռնում և վերլուծություն, բառապաշարի աշխատանք, քերականական նյութի կիրառություն, վերարտադրողական և ստեղծագործական խոսքային առաջադրանքներ, քննարկումներ, հարցադրումներ, վերապատմում, մասնագիտական թեմաների ներկայացում և ինքնուրույն մենախոսական արտահայտություններ։ Այս համակարգի նպատակն է ուսանողին աստիճանաբար տեղափոխել պատրաստի լեզվական նմուշների վերարտադրումից դեպի ինքնուրույն և գիտակցված խոսքային գործունեություն։ Աշխատության կարևոր կողմերից մեկն այն է, որ ուսուցման նյութը կապվում է ապագա բանասերի մասնագիտական գործունեության հետ։ Այդ պատճառով շեշտադրվում է այնպիսի խոսքային հմտությունների ձևավորումը, որոնք կարող են անհրաժեշտ լինել ակադեմիական և մասնագիտական միջավայրում՝ գիտական կամ մասնագիտական տեքստի բովանդակության ներկայացում, երևույթի նկարագրություն, տեսակետների համեմատություն, փաստարկում, եզրահանգում, տեղեկատվության համակարգում և սեփական կարծիքի հիմնավորում։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս լեզվի ուսուցումը դարձնել ավելի նպատակային և գործնական, քանի որ ուսանողը սովորում է լեզուն ոչ թե մեկուսացված վարժությունների միջոցով, այլ իրական մասնագիտական հաղորդակցության համար։ Հետազոտության մեթոդական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ բանավոր մենախոսական խոսքի զարգացումը դիտարկվում է փուլային գործընթացի տեսանկյունից․ սկզբնական փուլում հնարավոր է հենվել տեքստի, բառային հուշումների և հարցերի վրա, իսկ հետագա փուլերում աստիճանաբար նվազեցնել արտաքին աջակցությունը և խթանել ինքնուրույն խոսքի ստեղծումը։ Այսպիսի կազմակերպումը նպաստում է խոսքի կառուցվածքային ամբողջականությանը, տրամաբանական կապակցվածությանը, լեզվական ճշգրտությանը և հաղորդակցական նպատակահարմարությանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ռուսաց լեզվի դասավանդմամբ զբաղվող մասնագետներին, բուհերի դասախոսներին, ապագա ուսուցիչներին, բանասիրական ֆակուլտետների ուսանողներին և օտար լեզվի կամ ռուսերենի՝ որպես ոչ մայրենի լեզվի ուսուցման մեթոդաբանությամբ հետաքրքրվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ներկայացված մոտեցումը կարևորում է լեզվական և մասնագիտական պատրաստվածության միասնությունը՝ նպատակ ունենալով ձևավորել այնպիսի սովորող, որը ոչ միայն հասկանում է ռուսերեն մասնագիտական տեքստերը, այլև կարողանում է դրանց հիման վրա ինքնուրույն, հետևողական, բովանդակալից և մասնագիտական առումով համապատասխան բանավոր խոսք կառուցել։

История

Այս ժողովածուն նվիրված է Հոկտեմբերյան Սոցիալիստական Մեծ ռևոլյուցիայի 40-րդ տարեդարձին և նախատեսված է գրադարանների համար՝ որպես մեթոդական ու բիբլիոգրաֆիական աշխատանքների կազմակերպման օժանդակ նյութ։ Այն արտացոլում է խորհրդային ժամանակաշրջանի գրադարանային գործունեության այն ուղղությունները, որոնց միջոցով պատմական և քաղաքական նշանակություն ունեցող տարեդարձները ներկայացվում էին ընթերցողներին՝ գրքային ցուցահանդեսների, մատենագիտական ցանկերի, թեմատիկ միջոցառումների, ընթերցողների սպասարկման և լուսավորչական աշխատանքների միջոցով։ Ժողովածուում ներկայացվող նյութերը կարող են ընդգրկել տվյալ պատմական իրադարձությանը, դրա նախադրյալներին, զարգացման փուլերին, քաղաքական և սոցիալական հետևանքներին վերաբերող գրականության ընտրության ու համակարգման սկզբունքներ, ինչպես նաև գրադարաններում համապատասխան թեմատիկ աշխատանքի կազմակերպման գործնական ցուցումներ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն բիբլիոգրաֆիական բաժինները, որոնք հնարավորություն են տալիս կողմնորոշվել թեմային վերաբերող գրականության մեջ, կազմել մատենագիտական ցուցակներ և ընթերցողների համար առանձնացնել անհրաժեշտ աղբյուրները։ Մեթոդական նյութերը կարող են ներառել գրքային ֆոնդի օգտագործման, ցուցահանդեսների ձևավորման, բանավոր և գրավոր քարոզչական աշխատանքների, ընթերցողական միջոցառումների և թեմատիկ տեղեկատվության տարածման վերաբերյալ առաջարկություններ։ Ժողովածուն արժեքավոր է նաև որպես իր ժամանակաշրջանի գրադարանային մշակույթի և տեղեկատվական քաղաքականության արտացոլում, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես էին խորհրդային գրադարանները կազմակերպում պատմաքաղաքական թեմաների շուրջ աշխատանքը և ինչպիսի մեթոդներ էին առաջարկվում տարբեր կատեգորիաների ընթերցողների հետ հաղորդակցվելու համար։ Նյութը կարող է հետաքրքրել ոչ միայն գրադարանագիտության և մատենագիտության մասնագետներին, այլև խորհրդային շրջանի մշակութային, կրթական և տեղեկատվական քաղաքականությունն ուսումնասիրող պատմաբաններին ու հետազոտողներին։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի գրադարանային աշխատանքի մեթոդների, բիբլիոգրաֆիական կազմակերպման սկզբունքների և պետականորեն խրախուսվող պատմական թեմաների ներկայացման առանձնահատկությունների մասին։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է ջրաջրային էներգետիկ ռեակտորներով ատոմային էլեկտրակայանների երկրորդային կոնտուրում իրականացվող տեխնոլոգիական գործընթացների և աշխատանքային ռեժիմների հետազոտմանն ու օպտիմալացմանը։ Դիտարկվում են երկրորդային կոնտուրի հիմնական սարքավորումների և համակարգերի աշխատանքի առանձնահատկությունները, ջերմային էներգիայի փոխակերպման գործընթացները, գոլորշու առաջացումը, տեղափոխումը և օգտագործումը էլեկտրական էներգիայի արտադրության ընթացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շոգեգեներատորների, տուրբինային սարքավորումների, կոնդենսացիոն և սնուցման ջրի համակարգերի փոխկապակցված աշխատանքին ու դրանց հիմնական տեխնիկական ցուցանիշներին։ Վերլուծվում են ջերմաստիճանի, ճնշման, գոլորշու և ջրի ծախսերի ու այլ աշխատանքային պարամետրերի փոփոխությունների ազդեցությունները կայանի արդյունավետության և սարքավորումների շահագործման պայմանների վրա։ Քննարկվում են տարբեր բեռնվածքային ռեժիմներում երկրորդային կոնտուրի աշխատանքի կարգավորման, էներգետիկ արդյունավետության բարձրացման, ջերմային կորուստների նվազեցման և սարքավորումների հուսալի շահագործման ապահովման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում տեխնոլոգիական գործընթացների հաշվարկային վերլուծությանը, աշխատանքային պարամետրերի վերահսկմանը և օպտիմալ ռեժիմների ընտրության մեթոդներին։ Կարևորվում է երկրորդային կոնտուրի առանձին բաղադրիչների փոխադարձ ազդեցության գնահատումը և ամբողջ համակարգի աշխատանքի համալիր օպտիմալացումը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել շահագործման արդյունավետության բարձրացման, տեխնոլոգիական ռեժիմների կատարելագործման և էներգաբլոկների աշխատանքային ցուցանիշների բարելավման նպատակով։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ատոմային և ջերմային էներգետիկայի մասնագետների, էներգետիկ ճարտարագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Информатика

Практическое программирование C++ աշխատությունը C++ ծրագրավորման լեզվի ուսումնական և գործնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է սկսնակ և միջին մակարդակի ծրագրավորողների համար և կենտրոնանում է ծրագրավորման իրական կիրառական խնդիրների լուծման վրա, այն ներկայացնում է C++ լեզվի հիմնական կառուցվածքները՝ փոփոխականներ, տվյալների տիպեր, օպերատորներ, ցիկլեր, ֆունկցիաներ, դասեր և օբյեկտակողմնորոշված ծրագրավորման սկզբունքներ, միաժամանակ բացատրում է հիշողության կառավարման մեխանիզմները, ցուցիչների (pointers) աշխատանքը և դինամիկ կառուցվածքների կիրառումը, գիրքը ներառում է բազմաթիվ գործնական օրինակներ, ալգորիթմներ և առաջադրանքներ, որոնք օգնում են զարգացնել ծրագրավորման մտածողություն և կիրառել C++-ը իրական ծրագրային նախագծերում, հատկապես տվյալների կառուցվածքների և համակարգային ծրագրավորման ոլորտներում։

Сельское хозяйство

Աշխատությունը նվիրված է խնձորենու առավել տարածված սնկային հիվանդությունների ուսումնասիրությանը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պայմաններում և նախալեռնային գոտում դրանց դեմ պայքարի արդյունավետ համալիր միջոցառումների մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում խնձորենու հիվանդությունների տարածման օրինաչափություններն են, դրանց առաջացմանն ու զարգացմանը նպաստող բնական և ագրոտեխնիկական գործոնները, ինչպես նաև հիվանդությունների ազդեցությունը պտղատու ծառերի աճի, բերքատվության և պտղի որակի վրա։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում խնձորենու այգիներում հանդիպող հիմնական սնկային հիվանդությունների ախտանշաններին, զարգացման փուլերին և տարածման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են ինչպես բույսի տերևների, այնպես էլ պտուղների, ընձյուղների և այլ օրգանների ախտահարումները՝ հնարավորություն տալով տարբերակել հիվանդությունների արտաքին դրսևորումները և գնահատել դրանց տարածվածության աստիճանը։ Հատուկ նշանակություն է տրվում նախալեռնային գոտու էկոլոգիական պայմաններին՝ ջերմաստիճանին, օդի և հողի խոնավությանը, տեղումներին, օդափոխությանը և այլ գործոններին, որոնք կարող են էական ազդեցություն ունենալ սնկային հարուցիչների զարգացման ու տարածման վրա։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է հիվանդությունների դեմ պայքարի համալիր համակարգի ուսումնասիրությունը, որը հիմնված է ոչ թե մեկ միջոցառման, այլ ագրոտեխնիկական, կենսաբանական և անհրաժեշտության դեպքում քիմիական միջոցների համակցված կիրառման վրա։ Ագրոտեխնիկական միջոցառումների շարքում կարևորվում են այգու սանիտարական վիճակի պահպանումը, հիվանդ բուսական մնացորդների հեռացումը, ծառերի ճիշտ ձևավորումն ու էտը, օդափոխության բարելավումը, ոռոգման և սնուցման ռեժիմների կարգավորումը և հիվանդության զարգացմանը նպաստող պայմանների սահմանափակումը։ Քիմիական պաշտպանության դեպքում կարևոր է համապատասխան միջոցների ճիշտ ընտրությունը, կիրառման ժամկետների պահպանումը և հիվանդության զարգացման փուլին համապատասխան բուժումների կազմակերպումը։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարող է ընդգծել ինտեգրված բույսերի պաշտպանության սկզբունքների կիրառման անհրաժեշտությունը՝ նվազեցնելու անարդյունավետ կամ ավելորդ քիմիական մշակումները և բարձրացնելու պայքարի միջոցառումների ընդհանուր արդյունավետությունը։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ խնձորենու սնկային հիվանդությունների ժամանակին հայտնաբերումը և կանխարգելիչ ու բուժական միջոցառումների ճիշտ կազմակերպումը կարող են զգալիորեն նվազեցնել բերքի կորուստները, բարելավել պտղի ապրանքային որակը և նպաստել այգիների արտադրողականության բարձրացմանը։ Նախալեռնային գոտու համար մշակված մոտեցումները կարող են օգտակար լինել տվյալ տարածաշրջանի կլիմայական և ագրոէկոլոգիական պայմաններին համապատասխան բույսերի պաշտպանության համակարգերի ձևավորման համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել ագրոնոմներին, բուսախտաբաններին, պտղաբույծներին, բույսերի պաշտպանության մասնագետներին, գյուղատնտեսական տնտեսությունների ղեկավարներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հնարավորություն է տալիս համակողմանիորեն գնահատելու խնձորենու սնկային հիվանդությունների տարածման և զարգացման առանձնահատկությունները և առաջարկելու դրանց դեմ պայքարի գիտականորեն հիմնավորված, համալիր ու տեղական պայմաններին հարմարեցված մոտեցումներ։