Քաղաքագիտության ներածություն

Социология

Այս աշխատության վերնագիրը մատնանշում է ամուսնական զույգերին ուղղված նվիրական կամ խրատական բնույթի նյութ։ Ընտանեկան հարաբերություններին վերաբերող գրականությունը կարևոր տեղ է զբաղեցրել 19-րդ դարի դաստիարակչական և հասարակական մտքի մեջ՝ անդրադառնալով ամուսինների փոխհարաբերություններին, փոխադարձ հարգանքին, վստահությանը, պատասխանատվությանը և ընտանիքի կայունության նշանակությանը։ Ամուսնությունը դիտարկվել է ոչ միայն որպես անձնական հարաբերություն, այլև որպես հասարակական կյանքի կարևոր հիմք, որի բարեկեցությունը կապված է ընտանիքի անդամների վարքագծի, պարտականությունների և միմյանց հանդեպ վերաբերմունքի հետ։ Այսպիսի հրատարակությունները կարող էին ծառայել որպես ընթերցանության կամ նվիրելու համար նախատեսված նյութ՝ ընտանեկան կյանքի վերաբերյալ խորհուրդներ և բարոյական մտորումներ ներկայացնելու նպատակով։ Վերնագիրը նաև արտացոլում է ժամանակաշրջանի տպագիր մշակույթում տարածված սովորույթը՝ որոշակի ընթերցողական խմբերի համար նախատեսված գրքերն առանձնացնելու ըստ թեմայի կամ հասցեատիրոջ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ընտանեկան հարաբերությունների պատմությամբ, հայ հասարակական կենցաղով, բարոյական դաստիարակության գրականությամբ և 19-րդ դարի հայերեն տպագիր գրքի ուսումնասիրությամբ զբաղվողներին։ Այն հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես էին ամուսնական կյանքի և ընտանեկան արժեքների թեմաները ներկայացվում ժամանակաշրջանի հայալեզու հրատարակություններում։

Литература

Աշխատանքը նվիրված է Լորենս Ստեռնի և Ջեյմս Ջոյսի վեպերի համադրական պոետիկայի ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով դրանց միջև առկա ինտերտեքստուալ հարաբերությունների, գեղարվեստական կառուցվածքների և գրական ավանդույթի վերաիմաստավորման վրա։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ Ջոյսի ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել նաև ավելի վաղ ձևավորված վեպային փորձարարությունների շարունակության և արմատական վերափոխման համատեքստում, իսկ Ստեռնի նորարարական գրական տեխնիկաների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական հասկանալու Ջոյսի մոդեռնիստական պոետիկայի որոշ առանձնահատկություններ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել երկու վեպերի պատմողական կառուցվածքի ոչ ավանդական բնույթը։ Դասական, գծային և պատճառահետևանքային պատմողականության փոխարեն երկու ստեղծագործություններում էլ կարևոր դեր են ստանում ժամանակի խախտված հաջորդականությունը, պատմողական շեղումները, ասոցիատիվ անցումները, ինքնավերաբերականությունը և ընթերցողի սպասումների միտումնավոր խախտումը։ Այս առանձնահատկությունների համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու երկու հեղինակների ստեղծագործական մեթոդների ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել ժամանակի և տարածության կազմակերպմանը։ Ստեռնի վեպում պատմության ընթացքը հաճախ ընդհատվում է հերոսի հիշողություններով, մեկնաբանություններով և կողմնակի պատմություններով, ինչի հետևանքով ժամանակագրական հաջորդականությունը դառնում է երկրորդական։ Ջոյսի դեպքում ժամանակային կառուցվածքի ապամիավորումը հասնում է ավելի բարդ աստիճանի՝ միաձուլվելով երազային, առասպելական, լեզվական և մշակութային տարբեր շերտերի հետ։ Այս առումով ժամանակը դառնում է ոչ միայն պատմվող իրադարձությունների հերթականություն, այլև գիտակցության և լեզվի շարժման արտահայտություն։ Հետազոտության առանցքային ուղղություններից է ինտերտեքստուալության ուսումնասիրությունը։ Երկու վեպերն էլ կառուցվում են բազմաթիվ գրական, պատմական, դիցաբանական, կրոնական և մշակութային հղումների փոխազդեցության միջոցով։ Հատկապես կարևոր է ուսումնասիրել այն եղանակները, որոնցով ավելի վաղ գրական և մշակութային տեքստերը վերափոխվում, պարոդացվում, մեջբերվում կամ վերաիմաստավորվում են նոր ստեղծագործության շրջանակում։ Այդ գործընթացում նախորդ տեքստը պարզապես աղբյուր չէ, այլ նոր իմաստների ձևավորման ակտիվ բաղադրիչ։ Աշխատանքում կարող է քննվել նաև հեղինակի և ընթերցողի հարաբերությունը։ Ստեռնի ստեղծագործական մեթոդը հաճախ խախտում է ընթերցողի սովորական ակնկալիքները՝ նրան ստիպելով հետևել ոչ միայն պատմությանը, այլև պատմելու գործընթացին։ Ջոյսի մոտ այս միտումը դառնում է ավելի ընդգծված․ լեզվական բազմաշերտությունը, բառախաղերը, հնչյունական կապերը և տարբեր լեզուների տարրերի միավորումը պահանջում են ընթերցողից ակտիվ մասնակցություն և բազմաթիվ մշակութային հղումների ճանաչում։ Լեզվի նկատմամբ փորձարարական վերաբերմունքը երկու ստեղծագործությունների համադրության կարևոր բաղադրիչներից է։ Ստեռնի մոտ լեզվական խաղը, բառերի իմաստային երկիմաստությունը, շարադրանքի ընդհատումները և տպագրական ձևերի կիրառումը նպաստում են վեպի ավանդական կառուցվածքի քայքայմանը։ Ջոյսը զարգացնում է այդ հնարավորությունները մինչև ծայրահեղ բարդության՝ ստեղծելով բազմալեզու, հնչյունական և ասոցիատիվ լեզվական համակարգ, որտեղ բառի իմաստը կարող է ձևավորվել միաժամանակ մի քանի լեզվական ու մշակութային կապերի միջոցով։ Հետազոտության մեջ կարող է առանձնահատուկ տեղ զբաղեցնել պարոդիայի և գրական ավանդույթի վերաիմաստավորման խնդիրը։ Ստեռնի վեպը խաղային և հաճախ ծաղրական վերաբերմունք է ցուցաբերում իր ժամանակի վեպային նորմերի նկատմամբ՝ խախտելով պատմողականության ընդունված կանոնները։ Ջոյսի ստեղծագործության մեջ այդ ավանդույթի հետ խաղը դառնում է ավելի լայնածավալ և ընդգրկում է գրականության, պատմության, առասպելաբանության ու մշակույթի բազմաթիվ շերտեր։ Այսպիսով, ինտերտեքստուալությունը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես հղումների համակարգ, այլև որպես գրական ավանդույթի քննադատական վերակառուցման միջոց։ Կարևոր է նաև հերոսի և պատմողի կերպարների համադրությունը։ Ստեռնի ստեղծագործության մեջ պատմողը մշտապես ընդգծում է իր ներկայությունը և միջամտում պատմության ընթացքին՝ ստեղծելով հեղինակի, պատմողի և ընթերցողի միջև բարդ փոխհարաբերություն։ Ջոյսի դեպքում պատմողական ձայնի կառուցվածքն ավելի բազմաշերտ է, և դրա սահմանները հաճախ դժվար է հստակ տարանջատել տարբեր գիտակցական, լեզվական ու մշակութային ձայներից։ Այս երևույթը նպաստում է պատմողական կենտրոնի ապակայունացմանը և վեպի բազմաձայնությանը։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև կառուցվածքային և տեքստային ձևերի նշանակությունը։ Տպագրական առանձնահատկությունները, էջի կառուցվածքը, կետադրության անսովոր կիրառությունը, հատվածականությունը և տարբեր տեսակի տեքստերի ներմուծումը նպաստում են ավանդական վեպային ձևի վերափոխմանը։ Եթե Ստեռնի մոտ այդ տեխնիկաները հաճախ ունեն խաղային և պարոդիկ բնույթ, ապա Ջոյսի մոտ դրանք դառնում են գեղարվեստական ամբողջ համակարգի հիմնարար տարրեր։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է երկու հեղինակների ստեղծագործական կապերի և նրանց պոետիկայի ընդհանրությունների ու տարբերությունների բացահայտմամբ։ Համադրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ցույց տալու, թե ինչպես են վաղ շրջանի վեպային փորձարարությունները վերածվում մոդեռնիստական գրականության առավել արմատական ձևերի, և ինչպես է գրական ավանդույթի հետ երկխոսությունը նպաստում նոր գեղարվեստական լեզվի ստեղծմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը երկու վեպերի միջև առկա ինտերտեքստուալ կապերը դիտարկում է որպես գրական շարունակականության և միաժամանակ ստեղծագործական վերափոխման դրսևորում՝ ուսումնասիրելով պատմողական ձևի, ժամանակի, լեզվի, պարոդիայի, բազմաձայնության և մշակութային հղումների միջոցով ձևավորվող ընդհանուր ու տարբեր պոետիկական սկզբունքները։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության բյուջետային համակարգի ձևավորման, գործունեության և զարգացման խնդիրների տնտեսական ու ֆինանսական ուսումնասիրությանը՝ համապատասխան ժամանակաշրջանի ինստիտուցիոնալ պայմանների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են պետական ֆինանսների կազմակերպման սկզբունքները, բյուջետային եկամուտների և ծախսերի կառուցվածքը, ֆինանսական միջոցների ձևավորման աղբյուրները և դրանց բաշխման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բյուջետային համակարգի կայացման փուլերին, իրավական և կազմակերպական հիմքերին, պետական ու տեղական ֆինանսների փոխհարաբերություններին և բյուջետային գործընթացի կառավարման առանձնահատկություններին։ Քննության են առնվում հարկային և ոչ հարկային եկամուտների ձևավորման հնարավորությունները, պետական ծախսերի հիմնական ուղղությունները, սոցիալական և տնտեսական ծրագրերի ֆինանսավորումը, ինչպես նաև սահմանափակ ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման խնդիրները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում բյուջեի պլանավորման, կազմման, հաստատման, կատարման և վերահսկողության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ գնահատելով դրանց արդյունավետությունը և կատարելագործման հնարավորությունները։ Վերլուծվում են նաև բյուջետային հավասարակշռության, պակասուրդի ֆինանսավորման, ֆինանսական կայունության և միջբյուջետային հարաբերությունների հետ կապված հարցերը։ Հետազոտության մեջ բյուջետային քաղաքականությունը դիտարկվում է սոցիալ-տնտեսական զարգացման հետ փոխկապակցված՝ ուսումնասիրելով պետական ֆինանսների ազդեցությունը տնտեսության տարբեր ոլորտների, ենթակառուցվածքների, սոցիալական պաշտպանության և հանրային ծառայությունների ֆինանսավորման վրա։ Անդրադարձ է կատարվում բյուջետային միջոցների նպատակային և արդյունավետ օգտագործման, ֆինանսական վերահսկողության, հաշվետվողականության ու թափանցիկության բարձրացման անհրաժեշտությանը։ Հատուկ նշանակություն ունի բյուջետային համակարգի զարգացմանը խոչընդոտող տնտեսական և ինստիտուցիոնալ գործոնների բացահայտումը և դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղղությունների գնահատումը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանում պետական ֆինանսների կառավարման կառուցվածքի, բյուջետային քաղաքականության առաջնահերթությունների և համակարգի կատարելագործման անհրաժեշտության մասին։ Աշխատությունը կարող է կարևոր աղբյուր հանդիսանալ հանրային ֆինանսների, բյուջետային կառավարման և տարածաշրջանի տնտեսական պատմության ուսումնասիրության համար՝ ներկայացնելով բյուջետային համակարգի ձևավորման ու զարգացման առանձնահատկությունները և դրանց հետ կապված հիմնական ֆինանսատնտեսական հիմնախնդիրները։

Религия

Աշխատությունը հուղարկավորության առիթով արտասանված կամ այդ իրադարձության համար պատրաստված դամբանական ճառ է՝ նվիրված Պողոս բեյ Տյուզյանի հիշատակին։ Դամբանական խոսքը սգո արարողությունների գրական և հասարակական ավանդույթի մաս է, որի նպատակն է հարգանքի տուրք մատուցել հանգուցյալին, ներկայացնել նրա կյանքի ու գործունեության նշանակությունը և արտահայտել հարազատների, մտերիմների ու համայնքի վիշտը։ Նման ճառերում սովորաբար ընդգծվում են հանգուցյալի անձնական արժանիքները, հասարակական դիրքը, մարդկային որակները և շրջապատի կյանքում ունեցած դերը, ինչպես նաև մահվան կապակցությամբ առաջացած կորստի զգացումը։ Այս հրատարակությունը կարող է արժեքավոր նյութ լինել Պողոս բեյ Տյուզյանի հիշատակի պահպանման, նրա ժամանակակիցների վերաբերմունքի և XIX դարի Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի սգո ու հիշատակի արարողությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է նաև տեղեկություններ պարունակել ժամանակաշրջանի դամբանական խոսքի ոճի, հրապարակային ելույթների ավանդույթի և հայերեն գրավոր խոսքի հռետորական առանձնահատկությունների մասին։ Քանի որ առկա են միայն մատենագիտական տվյալները, հնարավոր չէ հաստատել ճառի հեղինակի անունը, Պողոս բեյ Տյուզյանի կենսագրության մանրամասները կամ նրա գործունեության կոնկրետ ոլորտները։ Այդ տեղեկությունները ճշգրտելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել հրատարակության բնագիրը։

Политология

Պատմագիտական և քաղաքագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 1918–1920 թվականներին Հայաստանի պետական կառավարման և քաղաքական համակարգի ձևավորման ու գործունեության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում անկախ պետականության հաստատումից հետո ձևավորված խորհրդարանական կառավարման համակարգը, օրենսդիր և գործադիր իշխանության մարմինների կառուցվածքը, դրանց լիազորություններն ու փոխհարաբերությունները։ Հայաստանի Հանրապետությունում ձևավորվեցին խորհրդարան և կառավարություն, իսկ 1919 թվականին անցկացված ընտրությունները կարևոր փուլ դարձան ներկայացուցչական մարմինների զարգացման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքական կուսակցությունների գործունեությանը, խորհրդարանական խմբակցություններին, իշխանություն-ընդդիմություն հարաբերություններին և կոալիցիոն կառավարման փորձին։ Վերլուծվում են նաև տեղական կառավարման մարմինների ձևավորումը, պետական հաստատությունների կայացումը և նորաստեղծ հանրապետության քաղաքական ու իրավական համակարգի զարգացման առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու պետական կառավարման համակարգի ձևավորումը ժամանակաշրջանի ներքին և արտաքին բարդ պայմանների համատեքստում և գնահատելու դրա տեղը հայոց նորագույն պետականության պատմության մեջ։ Այն կարող է օգտակար լինել Հայաստանի նորագույն պատմությամբ, պետական կառավարման պատմությամբ, քաղաքական ինստիտուտներով և խորհրդարանական համակարգերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Политология

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքական հաղորդակցման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց արտացոլմանը Հայաստանի զանգվածային լրատվամիջոցներում։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքական գործիչների, պետական կառույցների, կուսակցությունների, հասարակական կազմակերպությունների և քաղաքացիների միջև հաղորդակցության գործընթացն է, ինչպես նաև այն եղանակները, որոնց միջոցով քաղաքական տեղեկատվությունը ձևավորվում, փոխանցվում, մեկնաբանվում և ներկայացվում է մեդիա դաշտում։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են Հայաստանի ԶԼՄ-ների դերը քաղաքական օրակարգի ձևավորման, հանրային կարծիքի վրա ազդեցության և քաղաքական գործընթացների լուսաբանման գործում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում քաղաքական հաղորդագրությունների բովանդակությանը, լեզվական ու ոճական առանձնահատկություններին, տեղեկատվության ընտրության և մատուցման սկզբունքներին, վերնագրերի ու մեկնաբանությունների ազդեցությանը, ինչպես նաև քաղաքական իրադարձությունների ներկայացման տարբեր ձևերին։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ԶԼՄ-ների և քաղաքական դերակատարների փոխհարաբերություններին՝ դիտարկելով, թե ինչպես են քաղաքական ուժերը փորձում մեդիա միջավայրի միջոցով ձևավորել իրենց հանրային կերպարը, տարածել իրենց տեսակետները և ազդել հասարակական տրամադրությունների վրա։ Կարևոր ուղղություն է քաղաքական տեղեկատվության բազմակողմանիության, օբյեկտիվության, հավասարակշռվածության և ընտրողական ներկայացման խնդիրների վերլուծությունը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև քաղաքական խոսույթի առանձնահատկությունները, քարոզչական և մանիպուլյատիվ մեխանիզմները, տեղեկատվական հակադրությունները, քաղաքական թեմաների շրջանակումը և մեդիայի ազդեցությունը քաղաքացիների քաղաքական ընկալումների վրա։ Հատուկ նշանակություն ունի Հայաստանի մեդիա միջավայրի ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով երկրի քաղաքական համակարգի, հասարակական հարաբերությունների և տեղեկատվական դաշտի փոփոխությունները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպիսի դեր է կատարում մեդիան քաղաքական հաղորդակցման գործընթացում, ինչպես են քաղաքական իրադարձություններն ու գաղափարները վերափոխվում մեդիա բովանդակության և ինչ ազդեցություն կարող է ունենալ այդ գործընթացը հանրային կարծիքի ու քաղաքական մասնակցության վրա։ Այն կարող է օգտակար լինել քաղաքագետներին, լրագրողներին, մեդիա մասնագետներին, հաղորդակցության հետազոտողներին, սոցիոլոգներին, ուսանողներին և Հայաստանի քաղաքական ու տեղեկատվական գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։