Քաղաքական ընտրանին Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդավարական անցման պայմաններում

Технология

Աշխատությունը նվիրված է հիբրիդային բաշխված էներգագեներացման համակարգի էներգիայի կառավարման խնդրին, որտեղ համակցված են քամու և արևային էներգիայի աղբյուրները, ինչպես նաև էլեկտրաէներգիայի կուտակման մարտկոցային համակարգը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել և ուսումնասիրել այնպիսի կառավարման մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն կտան փոփոխական վերականգնվող աղբյուրներից ստացվող էներգիան ավելի արդյունավետ օգտագործել, հավասարակշռել արտադրությունն ու սպառումը և բարձրացնել համակարգի հուսալիությունն ու տնտեսական արդյունավետությունը։ Հիբրիդային համակարգի առանձնահատկությունն այն է, որ արևային և քամու գեներացիան բնույթով փոփոխական է և կախված է եղանակային ու բնական պայմաններից։ Այդ պատճառով էներգիայի կառավարման համակարգի համար կարևոր է ոչ միայն տվյալ պահին արտադրվող հզորության վերահսկումը, այլև առաջիկա ժամանակահատվածում արևային և քամու ռեսուրսների փոփոխության կանխատեսումը։ Աշխատության մեջ այդ նպատակով կարող են ուսումնասիրվել գծային կանխատեսման մեթոդներ, որոնց միջոցով նախորդ դիտարկումների հիման վրա գնահատվում է ապագայում սպասվող արևային ճառագայթման և քամու էներգետիկ ներուժը։ Կանխատեսման արդյունքները կարող են օգտագործվել համակարգի աշխատանքային ռեժիմը նախապես որոշելու համար՝ կանխելով էներգիայի ավելցուկի կամ պակասի առաջացումը։ Հետազոտության առանձնահատուկ բաղադրիչ է մարտկոցի «հիշողության էֆեկտի» հաշվառումը։ Մարտկոցի աշխատանքի պատմությունը կարող է ազդել դրա ընթացիկ վիճակի, լիցքավորման և լիցքաթափման հնարավորությունների, արդյունավետության և մնացորդային հզորության գնահատման վրա։ Այդ պատճառով էներգիայի կառավարման ալգորիթմում մարտկոցը կարող է դիտարկվել ոչ թե որպես իդեալական էներգիայի կուտակիչ, այլ որպես դինամիկ համակարգ, որի ներկայիս վիճակը կապված է նախորդ աշխատանքային ռեժիմների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են մշակվել մարտկոցի լիցքավորման մակարդակի, հզորության և աշխատանքի ռեժիմի մոդելներ, որոնք հաշվի են առնում այդ պատմական կախվածությունը։ Էներգիայի կառավարման համակարգը կարող է որոշել, թե երբ է անհրաժեշտ մարտկոցը լիցքավորել՝ վերականգնվող աղբյուրներից ստացվող ավելցուկային էներգիայի հաշվին, և երբ այն լիցքաթափել՝ սպառման աճի կամ գեներացիայի նվազման պայմաններում։ Կարող է ուսումնասիրվել նաև մարտկոցի աշխատանքի այնպիսի ռազմավարություն, որը թույլ կտա նվազեցնել հաճախակի և ոչ օպտիմալ լիցքավորման-լիցքաթափման ցիկլերը՝ դրանով իսկ երկարացնելով կուտակիչի շահագործման ժամկետը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է արևային և քամու էներգիայի կանխատեսման ու մարտկոցի կառավարման համատեղումը։ Եթե կանխատեսվում է արևային կամ քամու գեներացիայի նվազում, կառավարման համակարգը կարող է նախապես պահպանել մարտկոցի անհրաժեշտ էներգետիկ պաշարը։ Հակառակ դեպքում, եթե սպասվում է բարձր գեներացիա, համակարգը կարող է նախատեսել մարտկոցի լիցքավորման համապատասխան ռեժիմ։ Այս մոտեցումը կարող է բարձրացնել համակարգի ինքնավարությունը և նվազեցնել արտաքին էլեկտրացանցից կախվածությունը։ Աշխատության մեջ կարող են կիրառվել մաթեմատիկական մոդելավորում, համակարգչային սիմուլյացիա և տարբեր աշխատանքային սցենարների համեմատական վերլուծություն։ Կարող են ուսումնասիրվել արևային և քամու ռեսուրսների փոփոխականության, սպառման պրոֆիլի, մարտկոցի տեխնիկական պարամետրերի և կանխատեսման սխալների ազդեցությունը համակարգի աշխատանքի վրա։ Արդյունավետության գնահատման համար կարող են դիտարկվել էներգիայի կորուստները, մարտկոցի օգտագործման ինտենսիվությունը, վերականգնվող էներգիայի օգտագործման բաժինը, արտաքին ցանցից վերցվող էներգիայի քանակը և համակարգի ընդհանուր շահագործման ծախսերը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ նման համակարգերը կարող են կիրառվել մեկուսացված կամ կիսաինքնավար օբյեկտներում, միկրոցանցերում, հեռավոր բնակավայրերում, արդյունաբերական և առևտրային կառույցներում, որտեղ անհրաժեշտ է ապահովել էլեկտրամատակարարման կայունություն և առավել արդյունավետ օգտագործել տեղական վերականգնվող էներգետիկ ռեսուրսները։ Կանխատեսման մեթոդների և մարտկոցի վիճակի ու հիշողության ազդեցության համատեղ հաշվառումը կարող է նպաստել կառավարման ավելի խելացի և կանխատեսող համակարգերի ստեղծմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել էներգետիկայի, էլեկտրատեխնիկայի, վերականգնվող էներգիայի, էներգիայի կուտակման համակարգերի, միկրոցանցերի և ավտոմատ կառավարման ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։

География

Աշխատությունը աշխարհագրական և ուսումնական բնույթի ընդարձակ ձեռնարկ է, որը նպատակ ունի ընթերցողին ներկայացնելու Երկիր մոլորակի ընդհանուր աշխարհագրական պատկերը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով պետությունների, աշխարհագրական տարածքների և քաղաքական միավորների նոր դասակարգմանը։ Գրքի հիմնական բովանդակային առանցքը աշխարհի աշխարհագրական կառուցվածքի համակարգված ուսումնասիրությունն է՝ բնական միջավայրի, աշխարհամասերի, երկրների, բնակչության և պետությունների տարածքային ու քաղաքական առանձնահատկությունների համադրմամբ։ Աշխարհագրությունը ներկայացվում է որպես գիտություն, որն ուսումնասիրում է Երկրի մակերևույթը, դրա բնական պայմանները, բնակեցված տարածքները և մարդկային հասարակության տարածքային կազմակերպումը։ Աշխատության ճանաչողական շրջանակը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու աշխարհամասերին, ծովերին, օվկիանոսներին, լեռնային համակարգերին, գետերին, հարթավայրերին, կլիմայական պայմաններին և աշխարհագրական այլ առանձնահատկություններին, որոնք ձևավորում են տարբեր տարածաշրջանների բնական միջավայրը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև քաղաքական աշխարհագրությանը՝ պետությունների տարածքային սահմաններին, կառավարման կենտրոններին, քաղաքական բաժանմանը և երկրների փոխադարձ աշխարհագրական դիրքին։ Վերնագրում ընդգծված՝ պետությունների նոր դասակարգման սկզբունքը վկայում է աշխարհագրական տեղեկությունների արդիականացված և համակարգված ներկայացման ձգտման մասին՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ճանաչելու աշխարհի քաղաքական քարտեզը և տարբեր երկրների տեղն ու նշանակությունը համաշխարհային տարածական համակարգում։ Բնական և քաղաքական աշխարհագրության համադրությունը նպաստում է Երկրի մասին ամբողջական պատկերացման ձևավորմանը՝ ցույց տալով բնական պայմանների և մարդկային հասարակության տարածքային կազմակերպման փոխկապակցվածությունը։ Աշխատության կրթական նշանակությունը պայմանավորված է աշխարհագրական գիտելիքների համակարգման և տարածական մտածողության զարգացման նպատակով։ Երկրների, աշխարհամասերի և աշխարհագրական օբյեկտների վերաբերյալ տեղեկությունների յուրացումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին կողմնորոշվելու համաշխարհային աշխարհագրական միջավայրում, հասկանալու տարբեր տարածաշրջանների առանձնահատկությունները և համեմատելու երկրների բնական ու քաղաքական պայմանները։ Աշխարհագրական գիտելիքը ներկայացվում է ոչ միայն որպես տեղանունների և տարածքային տվյալների ամբողջություն, այլև որպես աշխարհի կառուցվածքը, ժողովուրդների բնակեցման պայմանները և պետությունների միջև տարածքային հարաբերությունները հասկանալու միջոց։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությանը բնորոշ է նկարագրական, տեղեկատու և դասակարգող շարադրանքը։ Նյութի կազմակերպման հիմքում ընկած է աշխարհագրական տեղեկությունների բաժանումն ըստ տարածքների և քաղաքական միավորների, ինչը նպաստում է դրանց համեմատական ուսումնասիրմանը և գործնական կիրառմանը։ Նման կառուցվածքը բնորոշ է XIX դարի ընդհանուր աշխարհագրության դասագրքերին, որոնց նպատակն էր ընթերցողին ներկայացնել աշխարհի բնական և քաղաքական քարտեզը՝ հասկանալի ու հաջորդական ձևով։ Պատմամշակութային առումով աշխատությունը կարևոր տեղ ունի հայերեն աշխարհագրական գրականության և գիտակրթական մտքի զարգացման պատմության մեջ։ XIX դարում աշխարհագրության ուսուցումը կարևոր նշանակություն ուներ ընդհանուր կրթության համար, քանի որ այն ընդլայնում էր ընթերցողների պատկերացումները տարբեր ժողովուրդների, պետությունների, բնական միջավայրերի և համաշխարհային հարաբերությունների մասին։ Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական գործունեությունը մեծապես նպաստել է աշխարհագրական և այլ բնագիտական գիտելիքների տարածմանը հայերենով՝ եվրոպական գիտակրթական ավանդույթների նվաճումները հասանելի դարձնելով հայ ընթերցողին։ Նման աշխատությունները կարևոր դեր էին կատարում նաև հայերեն գիտական տերմինաբանության զարգացման և աշխարհագրական հասկացությունների համակարգման գործում։ Գիրքը արժեքավոր է հայ աշխարհագրական մատենագրության, XIX դարի աշխարհագրական գիտելիքի, պատմական քաղաքական քարտեզագրության և հայ կրթական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում աշխարհագրագետների, պատմաբանների, մանկավարժների, քարտեզագրության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների և հայ հին տպագիր գրականության ուսումնասիրողների համար։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է աշխարհի բնական ու քաղաքական կառուցվածքի վերաբերյալ համակարգված գիտելիք ստանալու հնարավորությամբ, ինչպես նաև տարբեր երկրների և տարածաշրջանների աշխարհագրական առանձնահատկությունները համադրելու ու համաշխարհային տարածական պատկերացումները զարգացնելու նշանակությամբ։ Աշխատությունը միաժամանակ վկայում է XIX դարի հայ կրթական միջավայրում ընդհանուր աշխարհագրության նկատմամբ հետաքրքրության աճի և մայրենի լեզվով աշխարհաճանաչողական գիտելիքի տարածման կարևորության մասին։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է ֆիզիկական գործոնների և գազային ամոնիակի ազդեցության համակողմանի ուսումնասիրությանը ֆոտոսինթեզի առաջնային ֆոտոֆիզիկական և ֆոտոքիմիական գործընթացների վրա՝ ընդգծելով բույսերի էներգետիկ փոխակերպումների մեխանիզմները։ Վերլուծվում են լույսի ինտենսիվության, սպեկտրալ կազմի, ջերմաստիճանի և արտաքին գազային միջավայրի փոփոխությունների ազդեցությունը քլորոպլաստներում ընթացող ֆոտոքիմիական ռեակցիաների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գազային ամոնիակի ներգործությանը ֆոտոսինթետիկ համակարգերի վրա, ներառյալ էլեկտրոնների տեղափոխման շղթայի, ֆոտոսիստեմ I-ի և II-ի գործունեության հնարավոր փոփոխությունները և էներգիայի կուտակման գործընթացները։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է սթրեսային պայմաններում բույսերի ադապտացիոն մեխանիզմները, ռեակտիվ թթվածնային տեսակների առաջացումը և պաշտպանական հակաօքսիդանտային համակարգերի ակտիվացումը։ Աշխատությունը ներկայացնում է փորձարարական և տեսական տվյալների համադրություն՝ բացահայտելով արտաքին ֆիզիկական և քիմիական գործոնների ազդեցությունը ֆոտոսինթեզի արդյունավետության վրա։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է բջջային կապի համակարգերում տվյալների փոխանցման կառավարման հեռահաղորդակցական համակարգի մոդելի մշակմանը և դրա աշխատանքի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է տվյալների փոխանցման գործընթացների կազմակերպման, կապի ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման, տեղեկատվական հոսքերի կառավարման և հաղորդակցության կայունության ապահովման խնդիրների վրա։ Ուսումնասիրվում են բջջային ցանցերում տվյալների փոխանակման հիմնական սկզբունքները, հաղորդման ալիքների առանձնահատկությունները, ցանցի տարրերի փոխգործակցությունը և շարժական բաժանորդների սպասարկման ընթացքում առաջացող տեխնիկական խնդիրները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում համակարգի մաթեմատիկական և կառուցվածքային մոդելավորմանը, որի միջոցով հնարավոր է գնահատել տվյալների փոխանցման արագությունը, թողունակությունը, ուշացումները, ցանցային ծանրաբեռնվածությունը և կապի որակը տարբեր աշխատանքային պայմաններում։ Դիտարկվում են տվյալների հոսքերի կառավարման մեխանիզմները, որոնք անհրաժեշտ են ցանցային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և բազմաթիվ օգտատերերի միաժամանակյա սպասարկման համար։ Կարևորվում է նաև շարժական կապին բնորոշ պայմանների ազդեցությունը հաղորդակցության վրա, քանի որ բաժանորդների տեղաշարժը, ռադիոալիքի վիճակի փոփոխությունը, միջամտությունները և ցանցի ծանրաբեռնվածությունը կարող են էականորեն ազդել տվյալների փոխանցման արդյունավետության վրա։ Մշակվող մոդելի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել համակարգի վարքը տարբեր պարամետրերի և ծանրաբեռնվածության մակարդակների դեպքում, բացահայտել հնարավոր սահմանափակումները և գնահատել կառավարման տարբեր մեթոդների արդյունավետությունը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև տվյալների փոխանցման հուսալիությանը, ծառայությունների որակի ապահովմանը, հաղորդակցական ռեսուրսների օպտիմալ օգտագործմանը և համակարգի աշխատանքի արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Մոդելավորման և փորձարարական ուսումնասիրությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել առաջարկվող լուծումների կիրառելիությունը իրական հեռահաղորդակցական միջավայրում և մշակել տվյալների փոխանցման կառավարման առավել արդյունավետ մեխանիզմներ։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն կարող է ունենալ բջջային և անլար կապի համակարգերի նախագծման, ցանցային գործընթացների օպտիմալացման և հեռահաղորդակցական ենթակառուցվածքների զարգացման տեսանկյունից։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հեռահաղորդակցության, բջջային կապի, համակարգչային ցանցերի, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և կապի համակարգերի մոդելավորման ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Литература

«Պետրոս Հաճյանի կյանքը և գործը» աշխատությունը ներկայացնում է հայ նշանավոր գիտնական, մանկավարժ և հանրային գործիչ Պետրոս Հաճյանի կենսագրությունն ու գործունեությունը՝ ընդգծելով նրա ներդրումը հայ գիտական, կրթական և մշակութային կյանքում։ Նյութում վերլուծվում են նրա կրթական գործունեությունը՝ ուսուցչական փորձառությունը, գիտական հետազոտությունները և հրատարակչական աշխատանքները, ինչպես նաև հասարակական գործունեությունը՝ առնչվելով ազգային ինքնագիտակցության, գիտության և կրթության զարգացման հետ։ Աշխատությունը ներկայացնում է Հաճյանի մտածողության առանձնահատկությունները, նրա դերը հայ հասարակական մտքի առաջխաղացման գործում, ինչպես նաև նրա ազդեցությունը հաջորդ սերունդների ուսուցման և գիտական գործունեության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձված նրա գրական և գիտական աշխատություններին, ուսումնական ձեռնարկներին և մտավոր հանրագիտարանային գործունեությանը, ինչը թույլ է տալիս վերլուծել նրա մեթոդաբանական մոտեցումները և հայ կրթական համակարգի զարգացման գործում ունեցած նշանակությունը։ Նյութը կարևոր է պատմաբանների, կրթաբանների և հայ գիտական մտքի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող մասնագետների համար՝ ներկայացնելով ամբողջական պատկեր հայ մտավորական գործչի կյանքից և գործունեությունից։

Другие предметы

Հանձնարարական մատենագիտական ցանկը նվիրված է հելիոտեխնիկայի՝ արևային էներգիայի օգտագործման տեխնիկական միջոցների, սարքավորումների և տեխնոլոգիաների վերաբերյալ գրականության ներկայացմանը և համակարգմանը։ Հրատարակության նպատակն է ընթերցողներին ծանոթացնել արևային ճառագայթման էներգետիկ հնարավորություններին, դրա փոխակերպման և գործնական կիրառման հիմնական ուղղություններին, ինչպես նաև հելիոտեխնիկական համակարգերի զարգացման գիտատեխնիկական հիմնախնդիրներին առնչվող մասնագիտական և գիտահանրամատչելի աղբյուրներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արևային էներգիայի ջերմային և էլեկտրական փոխակերպման եղանակներին, արևային կոլեկտորների, ջրատաքացման և ջեռուցման համակարգերի, արևային էներգակայանքների ու համապատասխան տեխնիկական սարքավորումների վերաբերյալ հրապարակումներին։ Մատենագիտական նյութերը կարող են ընդգրկել արևային էներգիայի օգտագործման տնտեսական արդյունավետության, էներգախնայողության, բնական ռեսուրսների պահպանության և այլընտրանքային էներգետիկ տեխնոլոգիաների զարգացման հարցերը լուսաբանող աշխատություններ։ Կարևորվում են գիտական հետազոտությունների և տեխնիկական նորարարությունների վերաբերյալ տեղեկատվության տարածումը, համապատասխան գրականության նպատակային ընտրությունը և ընթերցողների մասնագիտական հետաքրքրությունների զարգացումը։ Հանձնարարական ցանկը կարող է ծառայել որպես օժանդակ տեղեկատվական աղբյուր գրադարանային սպասարկման, ինքնուրույն ուսումնառության, գիտահետազոտական և կրթական աշխատանքների կազմակերպման համար։ Այն նախատեսված է ինժեներների, էներգետիկայի մասնագետների, տեխնիկական գիտությունների հետազոտողների, գրադարանավարների, դասախոսների, ուսանողների և վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։