Կենտրոնացված ջերմամատակարարման արդյունավետության հետազոտությունը տարբեր կլիմայական պայմաններում

Журналистика

Աշխատությունը նվիրված է 1996–2007 թվականներին Ստամբուլում հրատարակվող «Ակօս» պարբերականի հրապարակախոսության մեջ հայկական թեմատիկայի ներկայացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն խնդիրներն ու գաղափարական ուղղություններն են, որոնց միջոցով պարբերականը լուսաբանել է Թուրքիայի հայ համայնքի հասարակական և մշակութային կյանքը, ինքնության պահպանման հարցերը, հայոց լեզվի և մշակութային ժառանգության նշանակությունը, հայ-թուրքական հարաբերությունները, պատմական հիշողությունը և հասարակության մեջ հայերին վերաբերող քննարկումները։ Հրապարակախոսական նյութերը դիտարկվում են ոչ միայն որպես լրագրողական տեքստեր, այլև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական տրամադրությունները, բանավեճերը և համայնքային խնդիրներն արտացոլող աղբյուրներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել պարբերականի հիմնադիր և գլխավոր խմբագիր Հրանտ Դինքի հրապարակախոսական գործունեությանը, նրա կողմից հայ և թուրք հասարակությունների միջև երկխոսության, փոխադարձ ճանաչողության և պատմական խնդիրների հանրային քննարկման թեմաների ներկայացմանը։ Հետազոտության ժամանակագրական սահմանները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու պարբերականի գործունեության սկզբնական շրջանից մինչև 2007 թվականը հայկական թեմատիկայի զարգացման ընթացքը և հրապարակախոսական շեշտադրումների հնարավոր փոփոխությունները։ Կարևոր ուղղություն է հոդվածների թեմատիկ, ժանրային և լեզվաոճական վերլուծությունը, որի միջոցով կարելի է բացահայտել հեղինակների փաստարկման եղանակները, հասարակական խնդիրների մեկնաբանման առանձնահատկությունները և տարբեր լսարանների հետ հաղորդակցության ձևերը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ազգային ինքնության, փոքրամասնությունների իրավունքների, մշակութային հիշողության, քաղաքացիական պատկանելության և խոսքի ազատության վերաբերյալ քննարկումներին՝ դրանք դիտարկելով տվյալ ժամանակաշրջանի Թուրքիայի հասարակական-քաղաքական միջավայրի համատեքստում։ Միաժամանակ կարևոր է պարբերականի դերը հայկական համայնքի ներքին խնդիրները հանրային դաշտ բերելու և հայերին վերաբերող հարցերը ավելի լայն հասարակական քննարկումների առարկա դարձնելու գործում։ Աղբյուրագիտական տեսանկյունից հրապարակախոսական նյութերի համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու ոչ միայն առանձին իրադարձությունների լուսաբանումը, այլև այն գաղափարական ու հասարակական միջավայրը, որտեղ ձևավորվել են հայկական թեմաներին վերաբերող դիրքորոշումները և բանավեճերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մամուլի պատմության, հրապարակախոսության, հայագիտության և հասարակական հաղորդակցության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով հայկական խնդիրների արտացոլման և մեկնաբանման առանձնահատկությունները նշված ժամանակաշրջանի պարբերական մամուլում։

История

Աշխատությունը նվիրված է հայ հնագետ, պատմաբան և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրող Աշխարհբեկ Քալանթարի գործունեության այն ուղղությանը, որը կապված էր պատմամշակութային հուշարձանների հայտնաբերման, ուսումնասիրման, հաշվառման, պահպանության և հանրայնացման հետ։ Հետազոտության առանցքում նրա գիտական ու կազմակերպչական գործունեությունն է՝ դիտարկված Հայաստանի հնագիտական ժառանգության պահպանության համակարգի ձևավորման և զարգացման համատեքստում։ Ուսումնասիրվում է, թե ինչպես էր հնագիտական հետազոտությունը նրա գործունեության մեջ փոխկապակցվում հուշարձանների պահպանության խնդրի հետ, քանի որ պատմական կառույցների, բնակատեղիների, ամրոցների, դամբարանադաշտերի, արձանագրությունների և նյութական մշակույթի այլ վկայությունների գիտական ուսումնասիրությունը միաժամանակ հիմք էր ստեղծում դրանց պատմական արժեքի գնահատման և պահպանության անհրաժեշտության հիմնավորման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում դաշտային ուսումնասիրությունների, հուշարձանների նկարագրման, չափագրման, լուսանկարման և փաստագրման նշանակությանը։ Նման աշխատանքները հնարավորություն էին տալիս ոչ միայն գիտական շրջանառության մեջ դնել նոր տվյալներ, այլև պահպանել տեղեկություններ այն հուշարձանների վերաբերյալ, որոնք ժամանակի ընթացքում կարող էին ենթարկվել բնական կամ մարդկային ազդեցությունների։ Քննվում է նաև նրա մասնակցությունը մշակութային ժառանգության պահպանության կազմակերպական խնդիրներին՝ հուշարձանների նկատմամբ գիտական և հանրային ուշադրության ձևավորման, դրանց արժեքի ներկայացման և պահպանության անհրաժեշտության հիմնավորման տեսանկյունից։ Կարևորվում է հնագիտական հուշարձանը ոչ թե մեկուսացված առարկա, այլ պատմական միջավայրի բաղադրիչ դիտարկելու մոտեցումը, որը հնարավորություն է տալիս նյութական ժառանգությունը կապել բնակավայրերի պատմության, ճարտարապետության, տեղագրության և մշակութային զարգացման հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է գիտնականի թողած փաստագրական ժառանգության ուսումնասիրությունը՝ դաշտային գրառումների, գիտական հրապարակումների, քարտեզների, լուսանկարների և այլ նյութերի միջոցով։ Դրանք արժեքավոր աղբյուրներ են ինչպես նրա գործունեության վերականգնման, այնպես էլ Հայաստանի հուշարձանների նախկին վիճակի և ուսումնասիրման պատմության վերաբերյալ տեղեկություններ ստանալու համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գիտական կրթության և մասնագիտական միջավայրի ձևավորման գործում նրա դերակատարությանը, քանի որ մշակութային ժառանգության արդյունավետ պահպանությունը պայմանավորված է համապատասխան մասնագիտական գիտելիքի և գիտական ավանդույթների շարունակականությամբ։ Գործունեության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայ հնագիտության և հուշարձանապահպանության միջև ձևավորված սերտ կապերը, ինչպես նաև հասկանալու, թե գիտական փաստագրումը ինչպես կարող է ծառայել մշակութային արժեքների պահպանությանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հնագիտության, հուշարձանագիտության և հայկական մշակութային ժառանգության պահպանության պատմության ուսումնասիրության համար՝ ներկայացնելով գիտնականի ներդրումը Հայաստանի նյութական անցյալի ուսումնասիրման և պահպանման գործում։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է Աբիգ Ավագյանի արձակի լեզվի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով նրա ստեղծագործություններում կիրառվող լեզվական, ոճական, բառապաշարային և շարահյուսական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ցույց տալ, թե ինչպիսի լեզվական միջոցներով է գրողը կառուցում իր գեղարվեստական աշխարհը, ստեղծում կերպարներ, փոխանցում նրանց հոգեբանական վիճակները և արտահայտում պատմողական ու գաղափարական բովանդակությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող է քննության առնվել հեղինակի արձակի բառապաշարը՝ գրական լեզվի, խոսակցական արտահայտությունների, բարբառային տարրերի, դարձվածքների, օտարաբանությունների և տարբեր իմաստային շերտերի փոխհարաբերությունը։ Այդ լեզվական բազմազանությունը կարող է կարևոր դեր կատարել ստեղծագործությունների միջավայրի, ժամանակաշրջանի և կերպարների սոցիալական ու անհատական առանձնահատկությունների ներկայացման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի կերպարների խոսքի ուսումնասիրությունը, քանի որ երկխոսությունների, մենախոսությունների և խոսքային անհատականացման միջոցով հեղինակը կարող է յուրաքանչյուր կերպարի հաղորդել սեփական լեզվական դիմագիծը։ Այս տեսանկյունից հետազոտությունը կարող է բացահայտել խոսքի կառուցվածքի, բառընտրության, արտահայտչամիջոցների և նախադասությունների ձևավորման այն առանձնահատկությունները, որոնք տարբերակում են հերոսներին միմյանցից և նպաստում նրանց հոգեբանական ու սոցիալական բնութագրմանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև շարահյուսական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը։ Նախադասությունների երկարությունը, կառուցվածքային բարդությունը, կրկնությունները, զուգահեռությունները, ընդհատումները, հարցական և բացականչական ձևերը կարող են կապված լինել պատմողական ռիթմի, հուզական լարվածության և հեղինակի անհատական ոճի հետ։ Նման վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ոչ միայն լեզվական ձևերը, այլև դրանց գեղարվեստական գործառույթը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են քննվել նաև պատկերավորման և արտահայտչականության միջոցները՝ համեմատությունները, փոխաբերությունները, մակդիրները, խորհրդանշական պատկերները, դարձվածաբանական միավորները և այլ ոճական հնարքներ։ Դրանց միջոցով ստեղծվում է արձակի գեղարվեստական մթնոլորտը, ուժեղանում է նկարագրությունների ազդեցությունը և ընթերցողին փոխանցվում են հեղինակի կողմից ներկայացվող միջավայրի ու կերպարների առանձնահատկությունները։ Աբիգ Ավագյանի արձակի լեզվի ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև հեղինակային խոսքի և կերպարների խոսքի հարաբերակցության քննություն։ Պատմողի լեզվական դիրքավորումը, նկարագրությունների կառուցվածքը և երկխոսությունների ինտենսիվությունը ձևավորում են ստեղծագործությունների ընդհանուր ոճական պատկերը և հնարավորություն են տալիս հասկանալու հեղինակի պատմողական արվեստի առանձնահատկությունները։ Կարևոր է նաև դիտարկել գրողի լեզուն ժամանակի գրական-լեզվական միջավայրի համատեքստում՝ պարզելու համար, թե նրա արձակը որքանով է շարունակում հայ գրական լեզվի ավանդույթները և ինչ նոր առանձնահատկություններ է ներմուծում գեղարվեստական խոսքի մեջ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել Աբիգ Ավագյանի ստեղծագործական ժառանգության ավելի ամբողջական գնահատմանը՝ ընդգծելով լեզվի դերը նրա արձակի գեղարվեստական ինքնատիպության ձևավորման գործում։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, լեզվաբաններին, ոճագետներին, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչներին, ուսանողներին և ժամանակակից հայ արձակի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը Աբիգ Ավագյանի արձակը դիտարկում է որպես լեզվական և գեղարվեստական ամբողջություն՝ վերլուծելով նրա բառապաշարի, շարահյուսության, խոսքային պատկերավորման, կերպարային լեզվի և հեղինակային ոճի առանձնահատկությունները և ցույց տալով, թե ինչպես է լեզուն դառնում գրողի գեղարվեստական մտածողության ու ստեղծագործական ինքնատիպության հիմնական արտահայտչամիջոցներից մեկը։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է 3-արիլ կամ ալկենիլպրոպին-2-իլային խումբ և տարբեր π²-համակարգեր պարունակող ամոնիումային աղերի հիմքով կատալիզվող ներմոլեկուլային ցիկլացման ռեակցիաների և դրանց արդյունքում առաջացած միացությունների ջրալկալային ճեղքման գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը ներկայացնում է ռեակցիաների մեխանիզմները, դրանց ընթացքի վրա ազդող կառուցվածքային և էլեկտրոնային գործոնները, ինչպես նաև ցիկլացման ընտրողականության և արդյունավետության օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են միջանկյալ միացությունների առաջացումը, տարբեր պայմաններում ռեակցիաների ընթացքը, ստացված հետերոցիկլային կառուցվածքների քիմիական հատկությունները և դրանց հետագա փոխակերպումների հնարավորությունները։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրալկալային միջավայրում ցիկլացման արգասիքների ճեղքման մեխանիզմներին, ռեակցիոն պայմանների օպտիմալացմանը և կառուցվածք–ռեակցիոնունակություն փոխկապակցվածության բացահայտմանը։ Հետազոտությունը նպաստում է օրգանական սինթեզի, հետերոցիկլային քիմիայի և նոր կենսաակտիվ կամ ֆունկցիոնալ օրգանական միացությունների ստացման մեթոդների զարգացմանը։ Գիրքը նախատեսված է օրգանական քիմիկոսների, սինթետիկ քիմիայի մասնագետների, գիտահետազոտողների, ասպիրանտների և ուսանողների համար՝ հետաքրքրված ռեակցիաների մեխանիզմներով և ժամանակակից օրգանական սինթեզի մեթոդաբանությամբ։

Технология

Նյութագիտության, փոշեմետալուրգիայի և մետաղների ճնշմամբ մշակման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ալյումինային հրամուր փոշեհամաձուլվածքների ստացման տեխնոլոգիական առանձնահատկությունների և տաք արտամղման միջոցով դրանց կառուցվածքի ու ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ձևավորման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ալյումինային փոշիների և դրանց հիմքով համաձուլվածքների բաղադրությունը, մասնիկների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, փոշենյութերի նախապատրաստման և խտացման տեխնոլոգիական գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հրամուր նյութերի ստացման պայմաններին, փոշեմասնիկների միջև կապերի ձևավորմանը և սկզբնական ծակոտկենության ազդեցությանը պատրաստի արտադրանքի որակի վրա։ Վերլուծվում են տաք արտամղման ջերմաստիճանի, դեֆորմացիայի աստիճանի, արտամղման արագության և տեխնոլոգիական այլ պարամետրերի ազդեցությունները համաձուլվածքների կառուցվածքային փոփոխությունների վրա։ Քննարկվում են պլաստիկ դեֆորմացիայի, խտացման, հատիկային կառուցվածքի ձևավորման և հնարավոր վերաբյուրեղացման գործընթացները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել մետաղագրական հետազոտության, միկրոկառուցվածքային վերլուծության, կարծրության, ամրության և պլաստիկության որոշման փորձարարական մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում փոշեհամաձուլվածքների ծակոտկենության նվազեցմանը, կառուցվածքային միատարրության ապահովմանը և մեխանիկական հատկությունների բարելավման հնարավորություններին։ Կարևորվում է տաք արտամղման տեխնոլոգիական ռեժիմների օպտիմալացումը՝ պահանջվող կառուցվածքով, բարձր խտությամբ և համապատասխան շահագործական հատկություններով ալյումինային նյութերի ստացման նպատակով։ Աշխատանքը կարող է նպաստել փոշեմետալուրգիական արտադրության տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը, ալյումինային համաձուլվածքների կիրառական հնարավորությունների ընդլայնմանը և նյութերի արդյունավետ օգտագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել մետալուրգիայի, նյութագիտության, մետաղների ճնշմամբ մշակման, փոշեմետալուրգիայի և մեքենաշինական նյութերի տեխնոլոգիայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Экономика

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության համայնքներում հանրային ծառայությունների կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունների բացահայտմանը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում համայնքային մակարդակում բնակչությանը մատուցվող ծառայությունների կազմակերպման, կառավարման, հասանելիության, որակի և արդյունավետության հարցերն են, ինչպես նաև այն վարչական, ֆինանսական, իրավական և կազմակերպական գործոնները, որոնք ազդում են դրանց իրականացման վրա։ Աշխատանքը կարևոր է հատկապես այն համատեքստում, որ համայնքները բնակչության հետ անմիջականորեն շփվող կառավարման օղակն են, և դրանց կարողությունները մեծապես պայմանավորում են քաղաքացիների առօրյա կյանքի համար անհրաժեշտ ծառայությունների որակը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել համայնքային կառավարման կառուցվածքը, տեղական ինքնակառավարման մարմինների լիազորությունները, ֆինանսական և մարդկային ռեսուրսների օգտագործումը, ծառայությունների պլանավորումն ու կազմակերպումը, ինչպես նաև բնակչության կարիքների բացահայտման և դրանց հիման վրա համապատասխան ծառայությունների ձևավորման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել համայնքների միջև առկա տարբերություններին, քանի որ ֆինանսական հնարավորությունների, բնակչության թվաքանակի, ենթակառուցվածքների և մասնագիտական ներուժի անհավասարությունը կարող է հանգեցնել հանրային ծառայությունների որակի և հասանելիության տարբեր մակարդակների։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև ծառայությունների կառավարման արդյունավետության գնահատումը՝ ներառյալ հաշվետվողականության, թափանցիկության, քաղաքացիների մասնակցության, թվայնացման և կառավարման ժամանակակից մեխանիզմների կիրառման հարցերը։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև համայնքների խոշորացման և միջհամայնքային համագործակցության պայմաններում առաջացող նոր կառավարչական խնդիրները, ինչպես նաև տեղական ինքնակառավարման մարմինների կարողությունների զարգացման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ դրա արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ համայնքային կառավարման գործընթացների կատարելագործման, ծառայությունների մատուցման արդյունավետության բարձրացման և բնակչության կարիքներին առավել համապատասխան լուծումների մշակման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել պետական և համայնքային կառավարման մասնագետներին, տեղական ինքնակառավարման մարմինների ներկայացուցիչներին, հանրային քաղաքականության հետազոտողներին, տնտեսագետներին, իրավաբաններին, քաղաքագետներին, ինչպես նաև կառավարման ոլորտի ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտել ՀՀ համայնքներում հանրային ծառայությունների կառավարման առկա խնդիրները, գնահատել դրանց առաջացման պատճառներն ու հետևանքները և ներկայացնել կառավարման արդյունավետության, ծառայությունների որակի և համայնքային կառույցների կարողությունների բարելավման հնարավոր ուղղությունները։