Խաչենագետի ներքնահովտի ճարտարապետությունը

Культура

Գիրքը նվիրված է հայ թատրոնի և կինոյի նշանավոր դերասան, բեմադրիչ և թատերական գործիչ Վաղարշ Վաղարշյանի ստեղծագործական անհատականության, գեղարվեստական մտածողության և բազմակողմանի գործունեության ուսումնասիրությանը։ Աշխատության կենտրոնում նրա դերասանական արվեստն է, բեմական կերպարների ստեղծման առանձնահատկությունները և այն գեղարվեստական սկզբունքները, որոնց շնորհիվ նա նշանակալի հետք է թողել հայ նորագույն թատրոնի պատմության մեջ։ Ուսումնասիրության ընթացքում դերասանի արվեստը դիտարկվում է ոչ միայն առանձին դերերի և ներկայացումների նկարագրության, այլև նրա ստեղծագործական մտածողության, բեմական արտահայտչամիջոցների և կերպարի նկատմամբ անհատական մոտեցման տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խոսքի, դիմախաղի, շարժման, ձայնի, ներքին հոգեբանական ապրումների և բեմական ներկայության համադրմանը, որոնց միջոցով դերասանը ստեղծում էր տարբեր բնույթի ու խորության կերպարներ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու նրա ստեղծագործական ճանապարհի, թատրոնում ունեցած դերակատարության և հայ դերասանական դպրոցի զարգացման գործում ունեցած ավանդի մասին։ Քննության են առնվում նաև նրա գործունեության տարբեր փուլերը, ստեղծագործական համագործակցությունները, թատերական և կինեմատոգրաֆիական աշխատանքները, ինչպես նաև ժամանակի մշակութային միջավայրի ազդեցությունը նրա արվեստի վրա։ Վաղարշյանի կերպարը ներկայացվում է որպես արվեստագետ, որի համար դերասանական գործունեությունը ոչ միայն մասնագիտական կատարողականություն էր, այլև գաղափարների, մարդկային բնավորությունների և հասարակական իրականության գեղարվեստական մեկնաբանության միջոց։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել հայ թատրոնի պատմությամբ, դերասանական արվեստով և 20-րդ դարի հայկական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն օգտակար է նաև թատերագետներին, արվեստաբաններին, դերասաններին, ռեժիսորներին, մշակույթի պատմաբաններին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը ձգտում է բացահայտել Վաղարշ Վաղարշյանի արվեստի հիմնական առանձնահատկությունները և ներկայացնել նրան որպես ինքնատիպ ստեղծագործական մտածողությամբ արվեստագետ, որի գործունեությունը կարևոր դեր է ունեցել հայ թատրոնի մասնագիտական և գեղարվեստական զարգացման մեջ։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է մարմնամարզության ոլորտում կիրառվող մասնագիտական տերմինների համակարգի տեսական և մեթոդական նշանակության ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես ֆիզիկական վարժությունների ճշգրիտ նկարագրման, բացատրման, դասակարգման և ուսուցման կարևոր միջոց։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն հարցի վրա, թե մասնագիտական լեզուն ինչպես է նպաստում շարժողական գործողությունների կառուցվածքի ճիշտ ընկալմանը, ուսուցչի և սովորողի միջև տեղեկատվության արդյունավետ փոխանցմանը, վարժությունների կատարման հաջորդականության յուրացմանը և շարժողական հմտությունների գիտակցված ձևավորմանը։ Մարմնամարզության ուսուցման ընթացքում տերմինաբանությունը կատարում է ոչ միայն անվանողական, այլև ճանաչողական, հաղորդակցական և մեթոդական գործառույթ, քանի որ ճիշտ ընտրված տերմինը հնարավորություն է տալիս կարճ և միանշանակ ձևով արտահայտել շարժման էական առանձնահատկությունները։ Մասնագիտական հասկացությունների միասնական համակարգի առկայությունը կարևոր պայման է ուսուցման կազմակերպման համար, որովհետև նույն շարժման կամ դիրքի տարբեր անվանումների անկանոն կիրառումը կարող է դժվարացնել առաջադրանքի ընկալումը և առաջացնել կատարման սխալներ։ Հետազոտության մեջ մարմնամարզական տերմինաբանությունը դիտարկվում է որպես պատմականորեն ձևավորված և շարունակաբար զարգացող համակարգ, որը կապված է ֆիզիկական դաստիարակության տեսության, սպորտային պրակտիկայի, կենսամեխանիկայի, անատոմիայի և մանկավարժության հետ։ Տերմինների ձևավորումը պայմանավորված է շարժումների բազմազանությամբ և դրանց հնարավորինս ճշգրիտ դասակարգման անհրաժեշտությամբ։ Մարմնի սկզբնական և վերջնական դիրքերը, առանձին օղակների շարժումները, հենումները, կախերը, ցատկերը, պտույտները, հավասարակշռությունները և այլ շարժողական գործողություններ պահանջում են հստակ անվանումներ, որպեսզի հնարավոր լինի դրանք գրանցել, հաղորդել և վերարտադրել առանց երկար նկարագրությունների։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տերմինի ճշգրտության սկզբունքին։ Մասնագիտական անվանումը պետք է հնարավորինս միանշանակ արտահայտի համապատասխան շարժումը կամ դիրքը և նվազեցնի տարբեր մեկնաբանությունների հավանականությունը։ Եթե նույն տերմինը տարբեր իրավիճակներում օգտագործվում է էապես տարբեր նշանակություններով, ուսուցման ընթացքում կարող են առաջանալ հաղորդակցական դժվարություններ։ Այդ պատճառով տերմինների համակարգումը և սահմանումների հստակեցումը կարևոր են ինչպես տեսական աշխատությունների, այնպես էլ գործնական դասավանդման համար։ Տերմինաբանական ճշգրտությունը հատկապես մեծ նշանակություն ունի այն վարժությունների դեպքում, որոնց կատարման ընթացքում մարմնի դիրքի փոքր փոփոխությունն անգամ կարող է փոխել շարժման տեխնիկական բնույթը։ Կարևորվում է տերմինների հակիրճության սկզբունքը։ Ֆիզիկական վարժության կատարման ժամանակ ուսուցիչը հաճախ սահմանափակ ժամանակ ունի շարժման վերաբերյալ հրահանգ հաղորդելու համար։ Երկար և բարդ բացատրությունը կարող է խանգարել շարժողական գործողության ամբողջական ընկալմանը, մինչդեռ սովորողին արդեն ծանոթ հստակ տերմինը կարող է փոխարինել ընդարձակ նկարագրությանը։ Այս հատկությունը մասնագիտական լեզուն դարձնում է դասի կազմակերպման արդյունավետ գործիք։ Սակայն հակիրճությունը արդյունավետ է միայն այն դեպքում, երբ սովորողները նախապես յուրացրել են համապատասխան հասկացությունների նշանակությունը։ Հետևաբար տերմինների ուսուցումը պետք է դիտարկել որպես ֆիզիկական կրթության բովանդակության բաղադրիչ, այլ ոչ թե ենթադրել, որ դրանց իմաստը սովորողի համար ինքնաբերաբար հասկանալի է։ Առանձին ուղղություն է տերմինի և շարժողական պատկերացման փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Երբ սովորողը լսում է իրեն հայտնի մասնագիտական անվանումը, այն կարող է ակտիվացնել տվյալ շարժման վերաբերյալ արդեն ձևավորված պատկերացումը՝ մարմնի դիրքի, շարժման ուղղության, ամպլիտուդի, հաջորդականության և կատարման այլ առանձնահատկությունների մասին։ Այս տեսանկյունից տերմինը հանդես է գալիս որպես շարժողական գործողության մտավոր մոդելի լեզվական արտահայտություն։ Որքան ճշգրիտ է սովորողի մոտ ձևավորված հասկացությունը, այնքան արդյունավետ կարող է լինել բանավոր հրահանգի և իրական շարժման միջև կապը։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում սկզբնական դիրքերի տերմինաբանությունը։ Վարժության ճիշտ կատարումը մեծապես կախված է այն դիրքից, որից սկսվում է շարժումը։ Ոտքերի, ձեռքերի, իրանի և գլխի դիրքերի հստակ անվանումները հնարավորություն են տալիս արագ կազմակերպել սովորողների աշխատանքը և ապահովել առաջադրանքի միասնական ընկալումը։ Սկզբնական դիրքի ոչ ճշգրիտ ըմբռնումը կարող է փոխել ամբողջ վարժության տեխնիկան, ուստի դրանց անվանումների ուսուցումը նպատակահարմար է իրականացնել գործնական ցուցադրման հետ համատեղ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում շարժման ուղղությունը և տարածական հարաբերությունները ներկայացնող տերմիններին։ Վեր, վար, առաջ, հետ, կողմ, շրջանաձև և այլ ուղղությունները պարզ են թվում առօրյա լեզվում, սակայն մարմնամարզական գործունեության մեջ դրանց նշանակությունը կարող է պահանջել ավելի հստակ տարածական կողմնորոշում։ Սովորողը պետք է կարողանա ոչ միայն հասկանալ բանավոր հրահանգը, այլև համապատասխանեցնել այն սեփական մարմնի դիրքին և շարժման ընթացքին։ Այս կարողությունը նպաստում է տարածական կողմնորոշման և շարժումների գիտակցված կառավարման զարգացմանը։ Կարևորվում է նաև շարժման ամպլիտուդը, արագությունը, ռիթմը և տեմպը բնութագրող մասնագիտական բառապաշարը։ Ֆիզիկական վարժությունը չի սահմանվում միայն շարժման ուղղությամբ։ Նույն գործողությունը տարբեր տեխնիկական նշանակություն կարող է ստանալ կատարման արագության, ուժգնության կամ շարժման ծավալի փոփոխության դեպքում։ Այդ պատճառով տերմինաբանությունը պետք է հնարավորություն տա ներկայացնել շարժման ոչ միայն ձևը, այլև դրա որակական առանձնահատկությունները։ Այս հասկացությունների ճիշտ յուրացումը սովորողին օգնում է ավելի գիտակցաբար վերահսկել սեփական կատարումը։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում ընդհանուր զարգացնող վարժությունների գրանցման և նկարագրման համակարգը։ Վարժությունների հաջորդականության գրավոր ներկայացումը պահանջում է միասնական պայմանական կառուցվածք, որի միջոցով հնարավոր է նշել սկզբնական դիրքը, շարժման ուղղությունը, գործողությունների հաջորդականությունը և անհրաժեշտ կրկնությունները։ Տերմինաբանական համակարգը այս դեպքում հանդես է գալիս որպես մասնագիտական գրանցման լեզու։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսուցչին նախապատրաստել դասի նյութը, կազմել վարժությունների համալիրներ և անհրաժեշտության դեպքում դրանք վերարտադրել նույն կառուցվածքով։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է տերմինաբանության կապը վարժությունների դասակարգման հետ։ Շարժողական գործողությունների բազմազանությունը պահանջում է դրանք խմբավորել որոշակի հատկանիշներով՝ ըստ կառուցվածքի, նպատակի, մարմնի աշխատանքի բնույթի, գործիքի օգտագործման կամ կատարման պայմանների։ Դասակարգումը հեշտացնում է ուսումնական նյութի համակարգումը և պարզից բարդ անցման կազմակերպումը։ Տերմինների համակարգը, իր հերթին, արտացոլում է այդ դասակարգումը՝ ստեղծելով փոխկապակցված հասկացությունների ամբողջություն։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում վարժության անվանման և դրա տեխնիկական կառուցվածքի հարաբերությանը։ Լավ ձևավորված մասնագիտական անվանումը կարող է տեղեկություն պարունակել շարժման հիմնական բնույթի մասին և սովորողին օգնել կանխատեսելու գործողության կառուցվածքը։ Այս պատճառով տերմինների յուրացումը նպաստում է ոչ միայն մասնագիտական բառապաշարի ընդլայնմանը, այլև շարժումների վերլուծության կարողության զարգացմանը։ Սովորողը աստիճանաբար կարող է սովորել բարդ շարժումը բաժանել առանձին փուլերի և յուրաքանչյուր փուլը նկարագրել համապատասխան հասկացություններով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բանավոր բացատրության և ցուցադրման փոխհարաբերությունը։ Ֆիզիկական վարժությունների ուսուցման ժամանակ միայն բառային նկարագրությունը միշտ չէ, որ բավարար է նոր շարժման ամբողջական պատկեր ստեղծելու համար։ Ցուցադրումը հնարավորություն է տալիս տեսողականորեն ընկալել շարժման կառուցվածքը, իսկ տերմինաբանական բացատրությունը՝ առանձնացնել դրա կարևոր տարրերը և դրանք դարձնել գիտակցված։ Երկու միջոցների համակցումը կարող է բարձրացնել ուսուցման արդյունավետությունը, քանի որ սովորողը միաժամանակ ստանում է տեսողական և լեզվական տեղեկություն։ Սկզբնական փուլերում անհրաժեշտ կարող է լինել ավելի մանրամասն բացատրություն, իսկ տերմինների յուրացումից հետո հրահանգները կարող են աստիճանաբար կրճատվել։ Առանձին ուղղություն է տերմինաբանության կիրառումը շարժողական սխալների ուղղման ժամանակ։ Ուսուցիչը պետք է կարողանա արագ և ճշգրիտ նշել, թե շարժման որ հատվածն է պահանջում փոփոխություն։ Եթե սովորողը հասկանում է համապատասխան տերմինները, ուղղիչ հրահանգը կարող է լինել կարճ և կոնկրետ։ Սա հատկապես կարևոր է խմբային դասերի ընթացքում, երբ երկար անհատական բացատրությունների հնարավորությունը սահմանափակ է։ Տերմինաբանական գիտելիքը նաև սովորողին հնարավորություն է տալիս ինքնուրույն վերլուծել սեփական կատարումը և ավելի ճշգրիտ հասկանալ ուսուցչի հետադարձ կապը։ Կարևորվում է մարմնամարզական տերմինների ուսուցման հաջորդականությունը։ Սկզբնական փուլում նպատակահարմար է ներկայացնել առավել հաճախ կիրառվող և պարզ հասկացությունները՝ անմիջապես կապելով դրանք կոնկրետ շարժումների հետ։ Հետագայում բառապաշարը կարող է ընդլայնվել ավելի բարդ դիրքերի, շարժումների և համակցությունների անվանումներով։ Նման աստիճանական մոտեցումը թույլ է տալիս խուսափել սովորողների ավելորդ տերմինաբանական ծանրաբեռնվածությունից և ապահովել նոր հասկացությունների կապը արդեն յուրացված շարժողական փորձի հետ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սովորողների տարիքային առանձնահատկություններին։ Փոքր տարիքում մասնագիտական բառապաշարի չափազանց մեծ ծավալը կարող է դժվարացնել առաջադրանքի ընկալումը, ուստի տերմինների ներմուծումը պետք է համապատասխանեցվի ճանաչողական և շարժողական զարգացման մակարդակին։ Տարիքի և պատրաստվածության աճին զուգընթաց հնարավոր է ընդլայնել կիրառվող հասկացությունների համակարգը և պահանջել ավելի ճշգրիտ բանավոր նկարագրություններ։ Այսպիսով տերմինաբանության ուսուցումը կարող է զարգանալ շարժողական հմտությունների բարդացմանը զուգահեռ։ Հետազոտության մեջ կարևորվում է մասնագիտական լեզվի և սովորողի առօրյա բառապաշարի հարաբերությունը։ Նոր տերմինը առավել արդյունավետ է յուրացվում, երբ ուսուցիչը սկզբնական փուլում կարողանում է այն կապել սովորողին արդեն հասկանալի շարժողական պատկերացման հետ։ Հետագայում մասնագիտական անվանումը աստիճանաբար դառնում է հիմնական հաղորդակցական միջոց։ Այս անցումը հնարավորություն է տալիս ձևավորել ոչ միայն շարժողական, այլև տեսական գիտելիքներ՝ սովորողին սովորեցնելով գիտակցաբար նկարագրել իր կատարած գործողությունները։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում տերմինաբանության դերը ուսուցչի մասնագիտական պատրաստվածության մեջ։ Ֆիզիկական դաստիարակության մասնագետը պետք է կարողանա ճիշտ օգտագործել ընդունված հասկացությունները, կազմել վարժությունների գրավոր նկարագրություններ և բանավոր հրահանգները համապատասխանեցնել սովորողների պատրաստվածությանը։ Տերմինների սխալ կամ անհետևողական օգտագործումը կարող է փոխանցվել սովորողներին և հետագայում դժվարացնել մասնագիտական հաղորդակցությունը։ Այդ պատճառով տերմինաբանական պատրաստվածությունը դիտարկվում է ուսուցչի մեթոդական կարողությունների կարևոր բաղադրիչ։ Կարևոր ուղղություն է հրահանգների ձևակերպման մշակույթի ուսումնասիրությունը։ Դասի ընթացքում հրահանգը պետք է լինի հասկանալի, հակիրճ, ժամանակին և ուղղված կոնկրետ գործողությանը։ Տերմինների իմացությունը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել ավելորդ բառերը և ուշադրությունը կենտրոնացնել շարժման հիմնական տարրերի վրա։ Միաժամանակ հրահանգի արդյունավետությունը կախված է ձայնի հստակությունից, խոսքի տեմպից և այն պահից, երբ այն հաղորդվում է սովորողներին։ Այսպիսով մասնագիտական տերմինաբանությունը արդյունավետ է միայն ընդհանուր մանկավարժական հաղորդակցության ճիշտ կազմակերպման պայմաններում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տերմինների կիրառմանը խմբային աշխատանքի կառավարման ժամանակ։ Մարմնամարզական դասի ընթացքում անհրաժեշտ է արագ կազմակերպել սովորողների դիրքերը, հերթականությունը և գործողությունների փոփոխությունը։ Ընդհանուր ընդունված հրահանգների և տերմինների իմացությունը կարող է կրճատել կազմակերպչական ժամանակը և ավելացնել իրական շարժողական գործունեությանը տրամադրվող ժամանակահատվածը։ Սակայն այդ առավելությունը հնարավոր է միայն այն դեպքում, երբ սովորողները նույն կերպ են հասկանում կիրառվող հասկացությունները։ Հետևաբար դասի կազմակերպման արդյունավետությունը անմիջականորեն կապված է տերմինաբանական պատրաստվածության հետ։ Կարևորվում է նաև մասնագիտական տերմինների կիրառումը անվտանգության ապահովման համատեքստում։ Որոշ վարժություններ պահանջում են շարժումների հստակ հերթականություն, ճիշտ սկզբնական դիրք և ուսուցչի հրահանգներին ժամանակին արձագանքելու կարողություն։ Միանշանակ տերմինները կարող են նվազեցնել հրահանգների սխալ ընկալման հավանականությունը։ Միաժամանակ անվտանգության ապահովումը չի կարող հիմնվել միայն բառային հրահանգների վրա և պահանջում է վարժության բարդության համապատասխան ընտրություն, ճիշտ ցուցադրում, ուսուցչի վերահսկողություն և սովորողների պատրաստվածության հաշվառում։ Առանձին ուղղություն է տերմինաբանության և կենսամեխանիկական գիտելիքների կապը։ Շարժման առանցքները, հոդերի դիրքերը, ծանրության կենտրոնի փոփոխությունները և հավասարակշռության պայմանները կարող են ավելի լավ ընկալվել, երբ մասնագիտական անվանումները կապվում են շարժման իրական մեխանիկական կառուցվածքի հետ։ Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է մասնագիտական կրթության մակարդակում, որտեղ ուսանողը պետք է կարողանա ոչ միայն կատարել վարժությունը, այլև վերլուծել դրա տեխնիկան և բացատրել շարժման հիմնական օրինաչափությունները։ Հետազոտության մեջ կարող է դիտարկվել տերմինների ստանդարտացման խնդիրը։ Ֆիզիկական դաստիարակության ուսումնական նյութերում, մասնագիտական գրականության մեջ և գործնական ուսուցման ընթացքում միասնական տերմինաբանության կիրառումը նպաստում է մասնագետների միջև արդյունավետ հաղորդակցությանը։ Հասկացությունների անհամապատասխան օգտագործումը կարող է դժվարացնել մեթոդական նյութերի ընկալումը և տարբեր կրթական հաստատությունների միջև փորձի փոխանցումը։ Այդ պատճառով մասնագիտական բառապաշարի համակարգումն ունի ոչ միայն լեզվական, այլև կազմակերպական և կրթական նշանակություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ազգային լեզվով մասնագիտական տերմինաբանության զարգացման խնդիրը։ Ֆիզիկական դաստիարակության գիտական և ուսումնական համակարգը պահանջում է հստակ, բնական և մասնագիտական նշանակությանը համապատասխան տերմիններ։ Օտարալեզու հասկացությունների փոխանցման դեպքում անհրաժեշտ է պահպանել դրանց գիտական բովանդակությունը և միաժամանակ ապահովել լեզվական հասկանալիություն։ Հաջող տերմինաբանական համակարգը հնարավորություն է տալիս մասնագիտական կրթությունն իրականացնել մայրենի լեզվով՝ առանց հասկացական ճշգրտության կորստի։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տեսական գիտելիքի և գործնական կարողության միասնականությանը։ Սովորողը կարող է ճիշտ կատարել շարժումը՝ չկարողանալով այն մասնագիտական լեզվով նկարագրել, կամ հակառակը՝ իմանալ սահմանումը՝ չունենալով համապատասխան շարժողական հմտություն։ Արդյունավետ ուսուցման նպատակն այս երկու կողմերի համադրումն է։ Տերմինի յուրացումը նպատակահարմար է իրականացնել համապատասխան գործողության կատարման հետ միաժամանակ, որպեսզի բառային հասկացությունը կապվի իրական շարժողական փորձի հետ։ Կարևորվում է ինքնուրույն աշխատանքի հնարավորությունը։ Տերմինաբանական համակարգին տիրապետող սովորողը կարող է ավելի արդյունավետ օգտվել ուսումնական ձեռնարկներից, վարժությունների նկարագրություններից և մեթոդական նյութերից։ Նա կարող է գրավոր հրահանգի հիման վրա պատկերացնել շարժման կառուցվածքը, համեմատել այն սեփական կատարման հետ և ավելի գիտակցված ձևով կազմակերպել ուսումնական աշխատանքը։ Այսպիսով մասնագիտական լեզուն կարող է նպաստել նաև սովորողի ինքնուրույնության զարգացմանը։ Առանձին ուղղություն է թվային կրթական տեխնոլոգիաների պայմաններում տերմինաբանության կիրառումը։ Տեսանյութերի, շարժման փուլային պատկերների և թվային ուսումնական նյութերի օգտագործումը հնարավորություն է տալիս մասնագիտական տերմինը անմիջապես կապել համապատասխան տեսողական օրինակի հետ։ Նման համադրումը կարող է հեշտացնել հատկապես բարդ շարժումների կառուցվածքի ընկալումը։ Թվային նյութերի արդյունավետ օգտագործման համար, սակայն, նույնպես անհրաժեշտ է միասնական տերմինաբանական համակարգ, որպեսզի տեսողական և տեքստային տեղեկությունները համապատասխանեն միմյանց։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են համադրվել մասնագիտական գրականության տեսական վերլուծությունը, տերմինաբանական համակարգերի համեմատությունը, դասերի մանկավարժական դիտարկումը, ուսուցիչների և սովորողների հարցումները, ինչպես նաև փորձարարական ուսուցումը։ Հնարավոր է ուսումնասիրել, թե մասնագիտական տերմինների նպատակային և համակարգված ուսուցումը որքանով է ազդում հրահանգների ընկալման արագության, վարժությունների տեխնիկական կատարման, սխալների քանակի և սովորողների տեսական գիտելիքների վրա։ Նման հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս տերմինաբանության նշանակությունը գնահատել ոչ միայն լեզվական, այլև գործնական մանկավարժական տեսանկյունից։ Գիտագործնական նշանակությունը պայմանավորված է ֆիզիկական դաստիարակության ուսուցման լեզվական և մեթոդական հիմքերի կատարելագործման անհրաժեշտությամբ։ Հստակ տերմինաբանությունը կարող է նպաստել ուսումնական նյութի համակարգմանը, ուսուցչի հրահանգների ճշգրտությանը, սովորողների շարժողական պատկերացումների ձևավորմանը և մասնագիտական գիտելիքների գիտակցված յուրացմանը։ Այն նաև կարևոր դեր ունի ուսուցիչների պատրաստման, մեթոդական ձեռնարկների մշակման և ֆիզիկական դաստիարակության ոլորտում մասնագիտական հաղորդակցության միասնականության ապահովման համար։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է մարմնամարզության մասնագիտական լեզվի բազմակողմանի ուսումնասիրություն՝ բացահայտելով դրա կապը շարժումների դասակարգման, վարժությունների նկարագրման, բանավոր հրահանգների, տեսողական ցուցադրման, շարժողական պատկերացումների, տեխնիկական սխալների ուղղման, ուսումնական աշխատանքի կազմակերպման և մասնագետների պատրաստման հետ։ Տերմինաբանական համակարգը ներկայացվում է որպես ֆիզիկական վարժությունների գիտակցված ուսուցման տեսական ու մեթոդական կարևոր բաղադրիչ, որը միավորում է շարժման մասին գիտելիքը և դրա գործնական իրականացումը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական դաստիարակության տեսությամբ և մեթոդիկայով զբաղվող հետազոտողների, մարմնամարզության մասնագետների, ուսուցիչների, մարզիչների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Психология

Ժողովածուն ընդգրկում է՝ հոգեբանության՝ որպես գիտության բնույթի վերաբերյալ տարբեր տեսական մոտեցումներ, հարցադրումներ՝ արդյոք հոգեբանությունը հումանիտար, բնագիտական, թե սոցիալական գիտություն է, միջդիսցիպլինար մոտեցումների քննարկում, հոգեբանական երևույթների ուսումնասիրության մեթոդաբանական խնդիրներ, տարբեր գիտնականների դիրքորոշումների համեմատական վերլուծություն։ Այն օգտակար է՝ հոգեբանության և փիլիսոփայության ուսանողների համար, հետազոտողների և դասախոսների համար, ինչպես նաև գիտության տեսության և մեթոդաբանության հարցերով հետաքրքրվողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ժողովածուն նպաստում է հոգեբանության գիտական ինքնության շուրջ քննարկումների խորացմանը՝ ընդգծելով դրա միջանկյալ դիրքը հումանիտար և բնագիտական գիտությունների միջև։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արտահանման պետական խթանման տեսական, մեթոդաբանական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պետական տնտեսական քաղաքականության այն մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով հնարավոր է ընդլայնել հայկական արտադրանքի ներկայությունը արտաքին շուկաներում, բարձրացնել արտահանողների մրցունակությունը և ապահովել արտահանման կայուն աճ։ Աշխատության մեջ արտահանումը դիտարկվում է որպես տնտեսական զարգացման, արտադրության ընդլայնման, նոր շուկաների յուրացման, զբաղվածության ավելացման և ազգային տնտեսության միջազգային ինտեգրման կարևոր գործոն։ Ուսումնասիրվում են արտահանման ծավալների և կառուցվածքի վրա ազդող տնտեսական պայմանները, արտադրողների մրցունակության խնդիրները, արտաքին շուկաների հասանելիությունը, մաքսային և վարչարարական ընթացակարգերը, ֆինանսավորման հնարավորությունները և արտահանման հետ կապված ռիսկերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական աջակցության տարբեր գործիքներին՝ արտահանման ֆինանսավորմանը, ապահովագրությանը, տեղեկատվական և մարքեթինգային աջակցությանը, միջազգային ցուցահանդեսներին ու տոնավաճառներին մասնակցության խթանմանը, արտադրանքի որակի և միջազգային չափանիշներին համապատասխանության ապահովմանը։ Պետական քաղաքականության կարևոր ուղղություն է դիտարկվում նաև արտահանողների համար բարենպաստ իրավական և գործարար միջավայրի ձևավորումը, վարչարարական խոչընդոտների նվազեցումը և արտաքին շուկաներում հայկական արտադրանքի առաջխաղացմանն ուղղված ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների զարգացումը։ Աշխատության մեջ կարևորվում է արտահանման պետական խթանման համալիր մոտեցումը, որի շրջանակում ֆինանսական աջակցության միջոցները պետք է զուգակցվեն տեղեկատվական, խորհրդատվական, ենթակառուցվածքային և կազմակերպական աջակցությամբ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև Հայաստանի արտահանման ներուժի օգտագործման, արտահանման ապրանքային և աշխարհագրական կառուցվածքի բարելավման, ավելացված արժեք ունեցող արտադրանքի մասնաբաժնի մեծացման և միջազգային շուկաներում հայկական ընկերությունների դիրքերի ամրապնդման խնդիրներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, արտաքին տնտեսական գործունեության մասնագետների, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, արտահանող ընկերությունների ղեկավարների և վերլուծաբանների, գիտաշխատողների, դասախոսների և տնտեսագիտական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ արտահանման պետական աջակցության արդյունավետ համակարգը կարող է նպաստել արտադրական ներուժի ընդլայնմանը, ներդրումային ակտիվության աճին, հայկական արտադրանքի մրցունակության բարձրացմանը և երկրի արտաքին տնտեսական դիրքերի ամրապնդմանը։

Математика

Տեսական և քվանտային ֆիզիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ռեզոնանսային միջավայրերում քվանտային խճճված վիճակների ձևավորման, դրանց հատկությունների և կոհերենտ փոխազդեցության ֆիզիկական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում քվանտային համակարգերի կոհերենտության և խճճվածության տեսական հիմունքները, լույսի ու նյութի փոխազդեցության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև ռեզոնանսային պայմաններում էներգիայի և քվանտային տեղեկատվության փոխանցման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ատոմային և օպտիկական համակարգերում քվանտային վիճակների փոխկապակցվածությանը, էլեկտրամագնիսական դաշտի ազդեցությամբ առաջացող կոհերենտ երևույթներին և ռեզոնանսային փոխազդեցությունների դինամիկային։ Վերլուծվում են քվանտային վիճակների էվոլյուցիան, խճճվածության աստիճանի փոփոխությունները, միջավայրի պարամետրերի ազդեցությունը կոհերենտության պահպանման վրա և դեկոհերենտության առաջացման հնարավոր մեխանիզմները։ Քննարկվում են նաև ռեզոնանսային միջավայրերի օպտիկական հատկությունները, քվանտային անցումները, միջամտության երևույթները և արտաքին էլեկտրամագնիսական դաշտերի միջոցով քվանտային վիճակների կառավարման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են քվանտամեխանիկական մոդելավորման, խտության մատրիցի մեթոդի, ժամանակային էվոլյուցիայի հավասարումների և տեսական հաշվարկների կիրառման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում նման հետազոտությունների նշանակությանը քվանտային օպտիկայի, քվանտային տեղեկատվության մշակման, կոհերենտ կառավարման և քվանտային հաղորդակցական համակարգերի զարգացման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քվանտային մեխանիկայի, տեսական ֆիզիկայի, քվանտային օպտիկայի, ատոմային ֆիզիկայի և քվանտային տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Другие предметы

Ֆինանսատնտեսագիտական ուսումնական նյութ է, որտեղ ներկայացվում են արժեթղթերի շուկայի հիմնական մասնակիցները, նրանց դերերը և փոխհարաբերությունները ֆինանսական համակարգում։ Գրքում բացատրվում է, որ արժեթղթերի շուկան բարդ կառուցվածք ունի և բաղկացած է տարբեր սուբյեկտներից, որոնք ապահովում են կապիտալի շարժը խնայողներից դեպի ներդրողներ։ Աշխատության մեջ մանրամասն նկարագրվում են շուկայի հիմնական մասնակիցները՝ ներդրողներ (անհատներ և ինստիտուցիոնալ), թողարկողներ (ընկերություններ և պետություն), միջնորդներ (բրոքերներ, դիլերներ, բանկեր), ինչպես նաև կարգավորող մարմիններ, որոնք վերահսկում են շուկայի կայունությունն ու թափանցիկությունը։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև բորսաների դերին, որտեղ իրականացվում են արժեթղթերի առքուվաճառքի գործարքները, և շեշտում է տեղեկատվության կարևորությունը շուկայի արդյունավետ աշխատանքի համար։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչպես են տարբեր մասնակիցների շահերը և վարքագիծը ազդում արժեթղթերի գների ձևավորման և ֆինանսական շուկայի ընդհանուր դինամիկայի վրա։