Откройте для себя другие интересные и полезные материалы
Вот коллекция других файлов, которые могут вас заинтересовать и помочь в учебе или творческой работе. Чтобы увидеть больше, вы можете перейти в раздел материаловЛитература
Վալտեր Սքոթը և XIX դարի հայկական պատմավեպը (պատմականության խնդիրը և անձի հայեցակերպը)
Աշխատությունը նվիրված է Վալտեր Սքոթի ստեղծագործական ժառանգության և XIX դարի հայկական պատմավեպի փոխառնչությունների ուսումնասիրությանը՝ պատմականության խնդրի և անձի գեղարվեստական հայեցակերպի տեսանկյունից։ Քննության են առնվում պատմավեպի ժանրի ձևավորման ու զարգացման հիմնական առանձնահատկությունները, պատմական իրականության գեղարվեստական վերարտադրման սկզբունքները և իրական փաստի ու հեղինակային երևակայության հարաբերակցությունը։ Վերլուծվում է Վալտեր Սքոթի պատմավեպերի ազդեցությունը եվրոպական պատմավեպի զարգացման վրա և դիտարկվում նրա ստեղծագործական փորձի հնարավոր արձագանքները XIX դարի հայ գրականության մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմական իրադարձությունների, հասարակական միջավայրի և անհատի ճակատագրի փոխկապակցված ներկայացմանը։ Քննարկվում են պատմական անձանց և գեղարվեստական կերպարների կառուցման սկզբունքները, հերոսի դերը պատմական գործընթացում, անհատի ազատության ու հասարակական պայմանների հարաբերակցությունը։ Դիտարկվում են նաև ազգային անցյալի գեղարվեստական իմաստավորման, պատմական հիշողության և ազգային ինքնագիտակցության արտահայտման առանձնահատկությունները հայկական պատմավեպերում։ Կարևորվում է պատմականության հասկացության ուսումնասիրությունը՝ որպես ժամանակաշրջանի սոցիալական, քաղաքական, մշակութային և հոգեբանական առանձնահատկությունների գեղարվեստական վերարտադրման սկզբունք։ Անդրադարձ է կատարվում սյուժեի կառուցման, պատմողական եղանակների, կերպարային համակարգի և պատմական միջավայրի ստեղծման միջոցների համեմատական վերլուծությանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու եվրոպական և հայկական պատմավիպական ավանդույթների առնչությունները, ինչպես նաև XIX դարի հայ հեղինակների կողմից պատմավեպի ժանրային հնարավորությունների ինքնուրույն յուրացման առանձնահատկությունները։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ և եվրոպական գրականության, պատմավեպի տեսության, համեմատական գրականագիտության և XIX դարի գրական գործընթացների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։
Обновлено. 2026-10-02
История
Memoirs of the life of Artemi, of Wagarschapat, near Mount Ararat, in Armenia from the original Armenian written by himself
Պատմական, ինքնակենսագրական և հուշագրական բնույթի այս աշխատությունը ներկայացնում է Վաղարշապատում ծնված հայ հուշագիր Հարություն Արարատյանի՝ Արտեմի Արարատսկու կյանքի պատմությունը, անձնական փորձառությունները և ճանապարհորդությունները XVIII դարի վերջի ու XIX դարի սկզբի պատմական իրադարձությունների համատեքստում։ Գիրքը լույս է տեսել անգլերենով 1822 թվականին Լոնդոնում՝ «Memoirs of the Life of Artemi, of Wagarschapat, near Mount Ararat, in Armenia» վերնագրով։ Հեղինակի ինքնակենսագրական պատմության միջոցով ներկայացվում են ժամանակաշրջանի Հայաստանի և հարակից տարածաշրջանների հասարակական, քաղաքական ու մշակութային կյանքի տարբեր կողմերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Վաղարշապատի և Արարատյան դաշտի պատմական միջավայրին, հայ բնակչության առօրյային, կենցաղային պայմաններին, կրոնական ավանդույթներին և հասարակական հարաբերություններին։ Հուշագրություններում արտացոլվում են հեղինակի ճանապարհորդական տպավորությունները, հանդիպումները տարբեր ազգությունների և սոցիալական խմբերի ներկայացուցիչների հետ, ինչպես նաև տարածաշրջանի բնակավայրերի ու ճանապարհների վերաբերյալ դիտարկումները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու անհատի կենսագրության և պատմական իրադարձությունների փոխկապակցվածությունը՝ միաժամանակ բացահայտելով տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական պատկերացումները և մշակութային առանձնահատկությունները։ Որպես պատմական սկզբնաղբյուր՝ հուշագրությունը պահանջում է քննադատական մոտեցում, քանի որ անձնական հիշողություններն ու հեղինակային գնահատականները կարող են արտացոլել սուբյեկտիվ ընկալումներ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, ինքնակենսագրական գրականության, պատմական աշխարհագրության, մշակութաբանության և XVIII–XIX դարերի Կովկասի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Обновлено. 2026-10-09
Математика
Краевые задачи для квазилинейных вырождающихся дифференциальных уравнений в частных производных
Աշխատությունը նվիրված է քվազիգծային դեգեներացվող մասնակի ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումների համար եզրային խնդիրների տեսական ուսումնասիրությանը և դրանց լուծումների հիմնական հատկությունների բացահայտմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն հավասարումների վրա, որոնց գործակիցները կամ գլխավոր մասը որոշակի կետերում կամ տիրույթի որոշ հատվածներում կարող են կորցնել սովորական էլիպտականության, պարաբոլականության կամ այլ ստանդարտ պայմաններ՝ առաջացնելով լուծելիության և լուծումների վարքի հետ կապված լրացուցիչ մաթեմատիկական դժվարություններ։ Քննության են առնվում տարբեր տեսակի եզրային պայմաններ, դրանց համապատասխանությունը հավասարման կառուցվածքին և այն պայմանները, որոնց դեպքում հնարավոր է հաստատել խնդրի լուծման գոյությունը, միակությունը և կայունությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում թույլ և ընդհանրացված լուծումների գաղափարներին, քանի որ դեգեներացման առկայության դեպքում դասական իմաստով բավարար հարթություն ունեցող լուծումների գոյությունը միշտ չէ, որ հնարավոր է ապահովել։ Ուսումնասիրվում են ֆունկցիոնալ տարածությունների, ինտեգրալային գնահատականների, ապրիորի գնահատումների և կոմպակտության մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ լուծումների գոյության վերաբերյալ թեորեմների հիմնավորման համար։ Կարևորվում է հավասարման ոչ գծային անդամների ազդեցությունը լուծման հատկությունների վրա, ինչպես նաև գործակիցների վարքը դեգեներացման տիրույթում։ Դիտարկվում են լուծումների կանոնավորության, սահմանափակության և եզրային պայմանների պահպանման հարցերը, ինչպես նաև այն դեպքերը, երբ անհրաժեշտ է կիրառել կշռային ֆունկցիոնալ տարածություններ կամ հատուկ գնահատման մեթոդներ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև առավելագույնի սկզբունքի տարբեր ձևեր, համեմատության մեթոդներ, մոտարկման եղանակներ և թույլ լուծումներից ավելի կանոնավոր լուծումների ստացման պայմաններ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի դեգեներացման բնույթի դասակարգումը, քանի որ դրա աստիճանն ու տեղայնացումը կարող են էապես ազդել եզրային խնդրի ճիշտ դրվածության և լուծման որակական հատկությունների վրա։ Տեսական արդյունքները հնարավորություն են տալիս խորացնել ոչ գծային մասնակի ածանցյալներով հավասարումների վերաբերյալ պատկերացումները և մշակել այնպիսի մաթեմատիկական գործիքներ, որոնք կիրառելի են ոչ ստանդարտ կամ սինգուլյար բնույթ ունեցող խնդիրների դեպքում։ Նման հավասարումները կարևոր նշանակություն ունեն նաև կիրառական մաթեմատիկայում, քանի որ կարող են առաջանալ շարունակական միջավայրերի մեխանիկայի, ջերմային և դիֆուզիոն գործընթացների, ֆիզիկական միջավայրերի մոդելավորման և այլ խնդիրների մաթեմատիկական նկարագրության ժամանակ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մասնակի ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումների, ֆունկցիոնալ անալիզի, ոչ գծային անալիզի և մաթեմատիկական ֆիզիկայի ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։
Обновлено. 2026-09-17
Лингвистика
Лексико-грамматические особенности русского литературного языка первой трети xviii beka (на материале сочинений И. Т. Посошкова)
Պատմալեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է XVIII դարի առաջին երրորդի ռուս գրական լեզվի բառային և քերականական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Իվան Տիխոնովիչ Պոսոշկովի ստեղծագործությունների լեզվական նյութի հիման վրա։ Քննության են առնվում ռուս գրական լեզվի ձևավորման և զարգացման պատմական պայմանները, տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական փոփոխությունները և գրավոր խոսքի նորմավորման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Պոսոշկովի երկերում կիրառված բառապաշարին, բառերի իմաստային առանձնահատկություններին, հնացած և նոր ձևավորվող լեզվական միավորներին, ինչպես նաև հասարակական, տնտեսական ու քաղաքական հարաբերություններն արտահայտող բառերին։ Վերլուծվում են գոյականների, ածականների, դերանունների և բայերի քերականական ձևերը, հոլովման ու խոնարհման առանձնահատկությունները, բառակազմական միջոցները և շարահյուսական կառույցների կազմակերպման սկզբունքները։ Քննարկվում են նաև եկեղեցասլավոներենի, ժողովրդախոսակցական լեզվի և գրավոր գրական ավանդույթների փոխազդեցությունները՝ ռուս գրական լեզվի զարգացման համատեքստում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են Պոսոշկովի ստեղծագործությունների լեզվական ոճը, հեղինակային արտահայտչամիջոցները և ժամանակաշրջանի լեզվական նորմերի արտացոլումը գրավոր աղբյուրներում։ Անդրադարձ է կատարվում պատմական բառագիտության, ձևաբանության և շարահյուսության մեթոդների կիրառմանը, ինչպես նաև XVIII դարի ռուսերենում տեղի ունեցած լեզվական փոփոխությունների բացահայտման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ռուսաց լեզվի պատմության, պատմական քերականության, բառագիտության, լեզվական ոճագիտության և ռուս գրական լեզվի զարգացման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Обновлено. 2026-10-08
Религия
Սուրբ Պատարագի խորհրդատետր՝ ըստ Հայ եկեղեցու ծիսակարգի
Աշխատությունը ներկայացնում է Հայ առաքելական եկեղեցու կարևորագույն պաշտամունքային արարողության՝ Սուրբ Պատարագի խորհուրդը, ծիսական կառուցվածքը և կատարման կարգը՝ նպատակ ունենալով պահպանել ու փոխանցել հայոց եկեղեցական ավանդությամբ հաստատված պատարագային արարողակարգը։ Այն պատկանում է հայ հոգևոր և ծիսական գրականության այն կարևոր ժանրին, որի հիմնական նշանակությունն է եկեղեցական պաշտամունքի կարգավորված ընթացքի ամրագրումը, պատարագային աղոթքների ու ծիսական գործողությունների հաջորդական ներկայացումը և դրանց կիրառության համար անհրաժեշտ ձեռնարկի տրամադրումը։ Աշխատության գաղափարական հիմքում ընկած է Սուրբ Պատարագի՝ որպես քրիստոնեական հավատի կենտրոնական խորհրդի և եկեղեցական կյանքի հոգևոր գագաթնակետի ընկալումը։ Պատարագը ներկայացվում է որպես Քրիստոսի փրկագործության խորհրդավոր հիշատակություն, աստվածային շնորհի հաղորդության և հավատացյալների հոգևոր միասնության արտահայտություն։ Այն մարմնավորում է եկեղեցու հավատքը, աղոթական կյանքը և քրիստոնեական համայնքի միավորումը մեկ պաշտամունքային ամբողջության մեջ։ Խորհրդատետրի բովանդակային նշանակությունը պայմանավորված է պատարագի տարբեր մասերի, դրանց աղոթքների, ընթերցումների, օրհնությունների և խորհրդանշական գործողությունների ամրագրմամբ։ Պատարագային արարողության յուրաքանչյուր փուլ ունի իր որոշակի տեղը, նշանակությունն ու հոգևոր բովանդակությունը՝ կազմելով միասնական և հաջորդական պաշտամունքային համակարգ։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունեն Սուրբ Գրքի ընթերցումները, սաղմոսերգությունները, քահանայական աղոթքները, սրբազան երկխոսությունները և Սուրբ Հաղորդության խորհրդին նախապատրաստող արարողությունները։ Այս ամենի միջոցով բացահայտվում են քրիստոնեական աստվածաբանության հիմնարար գաղափարները՝ ապաշխարությունը, մեղքերի թողությունը, փրկությունը, աստվածային ողորմածությունը, սրբագործումը և հավատացյալների հաղորդակցությունը Քրիստոսի հետ։ Սուրբ Հաղորդության խորհուրդը պատարագի կենտրոնական և բարձրագույն դրսևորումն է, որի միջոցով հավատացյալները հաղորդակից են դառնում Քրիստոսի մարմնին և արյանը՝ արտահայտելով իրենց միասնությունը եկեղեցու և քրիստոնեական հավատի հետ։ Աշխատությունը կարևորում է նաև ծիսական ճշգրտությունը, քանի որ պատարագային կարգի պահպանումը ոչ միայն պաշտամունքի կանոնավոր իրականացման պայման է, այլև դարավոր եկեղեցական ավանդության շարունակականության երաշխիք։ Պատարագի ընթացքում գործածվող աղոթքները, ծիսական բանաձևերը և սրբազան արտահայտությունները հայ հոգևոր լեզվի կարևոր բաղադրիչներ են, որոնց միջոցով փոխանցվել ու պահպանվել են Հայ եկեղեցու աստվածաբանական մտածողությունն ու պաշտամունքային ժառանգությունը։ Գրական և կառուցվածքային առումով աշխատությունը պատկանում է եկեղեցական ծիսակարգերի ու խորհրդատետրերի ավանդույթին։ Նրան բնորոշ են պաշտոնական-ծիսական շարադրանքը, աղոթքների ու արարողությունների կանոնակարգված ներկայացումը, ավանդական եկեղեցական ձևակերպումների պահպանումը և գործնական կիրառության նպատակադրումը։ Այն նախատեսված է ծառայելու որպես պատարագի կատարման ուղեցույց՝ հատկապես հոգևորականների համար, միաժամանակ ունենալով ճանաչողական նշանակություն եկեղեցական ծեսի և աստվածաբանական բովանդակության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Պատմամշակութային առումով աշխատությունը կարևոր վկայություն է Հայ եկեղեցու ծիսական ժառանգության պահպանման և հայերեն պաշտամունքային գրականության զարգացման պատմության մեջ։ Հայկական պատարագային ավանդությունը դարերի ընթացքում ձևավորվել է քրիստոնեական վաղ շրջանի ծիսական ժառանգության, եկեղեցական հայրերի աստվածաբանական մտքի և ազգային եկեղեցական ինքնության փոխազդեցությամբ։ Դրա գրավոր ամրագրումը և տպագիր տարածումը նպաստել են ծիսակարգի միասնականության պահպանմանը, եկեղեցական ծառայության շարունակականությանը և հոգևոր գիտելիքի փոխանցմանը։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար միաբանության հրատարակչական գործունեության շրջանակում նման գրքերի տպագրությունը կարևոր դեր է ունեցել հայերեն կրոնական գրականության պահպանման, տարածման և մատենագիտական ժառանգության հարստացման գործում։ Աշխատությունն արժեքավոր է նաև հայ գրքի պատմության, հայ եկեղեցական մատենագրության, պատարագագիտության և ծիսական լեզվի զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում աստվածաբանների, հոգևորականների, պատարագագետների, եկեղեցական պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների և Հայ առաքելական եկեղեցու ավանդությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Գիրքը կարևոր է ոչ միայն որպես ծիսական ձեռնարկ, այլև որպես հայ ժողովրդի հոգևոր ինքնության, եկեղեցական հիշողության և դարավոր պաշտամունքային մշակույթի պահպանման գրավոր վկայություն։ Նրա հիմնական արժեքը Սուրբ Պատարագի խորհուրդը, եկեղեցական արարողակարգի ամբողջականությունը և հայ քրիստոնեական ավանդության շարունակականությունը ներկայացնելու մեջ է՝ ընդգծելով պատարագի կենտրոնական դերը հայ ժողովրդի հոգևոր ու մշակութային կյանքում։
Обновлено. 2026-11-13
Биология
Управление жизненностью растений процессом оплодотворения
Աշխատությունը նվիրված է բույսերի կենսունակության ձևավորման և կարգավորման գործընթացներում բեղմնավորման դերի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով բույսերի վերարտադրողական կենսաբանության, ֆիզիոլոգիայի և զարգացման օրինաչափությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում այն փոխկապակցվածությունն է, որը գոյություն ունի ծնողական ձևերի կենսաբանական առանձնահատկությունների, սեռական վերարտադրության ընթացքի և ձևավորվող սերնդի կենսունակության միջև։ Քննության են առնվում բեղմնավորման գործընթացին նախորդող և հաջորդող փուլերի նշանակությունը, գամետների կենսաբանական որակը, դրանց փոխազդեցությունը, սաղմի սկզբնական զարգացումը և այդ երևույթների ազդեցությունը նոր բույսի հետագա աճի ու հարմարվողականության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե վերարտադրողական գործընթացների առանձնահատկությունների փոփոխությունը ինչպես կարող է արտահայտվել սերմերի կենսունակության, ծլունակության, բույսերի զարգացման կայունության և շրջակա միջավայրի պայմաններին արձագանքելու կարողության մեջ։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել տարբեր բուսատեսակների կամ գենետիկորեն տարբերվող ձևերի համեմատական դիտարկումներ՝ բացահայտելու ծնողական հատկանիշների և սերնդի կենսաբանական որակի միջև հնարավոր օրինաչափությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ժառանգական և ֆիզիոլոգիական գործոնների փոխազդեցության վերլուծությունը, քանի որ բույսի կենսունակությունը ձևավորվում է բազմաթիվ ներքին և արտաքին ազդեցությունների համատեղ մասնակցությամբ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև սերմնաբուծության և բույսերի ընտրասերման տեսական խնդիրներին՝ գնահատելով վերարտադրողական կենսաբանության վերաբերյալ գիտելիքների նշանակությունը կենսունակ և կայուն բուսական ձևերի ստացման համար։ Միաժամանակ հաշվի են առնվում ջերմաստիճանի, խոնավության, սնուցման և այլ միջավայրային պայմանների հնարավոր ազդեցությունները վերարտադրողական գործընթացների և հետագա զարգացման վրա։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է բույսերի ֆիզիոլոգիայի, գենետիկայի, սաղմնաբանության և վերարտադրողական կենսաբանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել պատկերացումները բեղմնավորման և ձևավորվող սերնդի կենսունակության միջև գոյություն ունեցող կենսաբանական կապերի վերաբերյալ։
Обновлено. 2026-09-26