Կոլեկտիվ և պատմական հիշողությունը հայոց ինքնության համատեքստում (ըստ XX դարի պատմա-ազգագրական նյութերի)

Другие предметы

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետության ճանապարհամերձ ռեկրեացիոն օբյեկտների և համալիրների տեղաբաշխման ցանցի ձևավորմանը և դրանց ճարտարապետական կազմակերպման սկզբունքներին՝ դիտարկելով դրանք որպես զբոսաշրջային ենթակառուցվածքի և տարածքային պլանավորման կարևոր բաղադրիչ։ Ճանապարհամերձ ռեկրեացիոն համակարգը ներառում է հանգստի գոտիներ, զբոսաշրջային կանգառներ, հյուրանոցային և սպասարկման փոքր համալիրներ, դիտակետեր և հասարակական սննդի կետեր, որոնք տեղակայվում են հիմնական ավտոմայրուղիների և զբոսաշրջային ուղիների երկայնքով։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են այդ օբյեկտների տեղաբաշխման աշխարհագրական, տրանսպորտային և էկոլոգիական գործոնները՝ ընդգծելով մատչելիության, անվտանգային պայմանների և բնական լանդշաֆտի պահպանության կարևորությունը։ Ճարտարապետական կազմակերպման տեսանկյունից դիտարկվում են տարածական լուծումները, տեղական նյութերի օգտագործումը, ազգային ճարտարապետական ավանդույթների ինտեգրումը ժամանակակից ֆունկցիոնալ պահանջների հետ, ինչպես նաև օբյեկտների ներդաշնակությունը շրջակա միջավայրի հետ։ Աշխատությունը շեշտում է նաև ռեկրեացիոն ենթակառուցվածքների դերը ներքին և միջազգային զբոսաշրջության զարգացման, տնտեսական ակտիվության խթանման և տարածաշրջանային համաչափ զարգացման ապահովման գործում։

Право

Աշխատանքը նվիրված է իրավունքի գերակայության սկզբունքի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով ժամանակակից իրավական համակարգի հիմնարար սկզբունքներից և իրավական պետության կայացման առանցքային նախապայմաններից մեկը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ պետական իշխանության իրականացումը, պետական մարմինների գործունեությունը և հասարակական հարաբերությունների կարգավորումը պետք է ենթարկվեն իրավական նորմերին, իսկ օրենքի պահանջները պետք է հավասարապես պարտադիր լինեն ինչպես քաղաքացիների, այնպես էլ իշխանություն իրականացնող սուբյեկտների համար։ Իրավունքի գերակայությունը ենթադրում է ոչ միայն օրենքների առկայություն, այլև դրանց որակական համապատասխանություն իրավականության, արդարության, մարդու իրավունքների պաշտպանության և կանխատեսելիության պահանջներին։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել սկզբունքի տեսական և պատմական ձևավորման հիմնական փուլերը, դրա բովանդակության վերաբերյալ տարբեր իրավագիտական մոտեցումները և ժամանակակից իրավական համակարգերում դրա դրսևորման ձևերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավունքի գերակայության և իրավական պետության փոխկապակցվածությանը։ Իրավական պետության պայմաններում իշխանությունը չի կարող գործել իր հայեցողությամբ․ դրա լիազորությունները պետք է սահմանված և սահմանափակված լինեն իրավական նորմերով, իսկ քաղաքացին պետք է ունենա իր իրավունքների պաշտպանության արդյունավետ մեխանիզմներ։ Սկզբունքի կարևոր բաղադրիչներից է օրենքի առջև բոլորի հավասարությունը։ Սա նշանակում է, որ իրավական կարգավորումները պետք է կիրառվեն առանց կամայական խտրականության, իսկ պետական մարմինները պետք է իրենց որոշումները հիմնավորեն իրավական չափանիշներով։ Միաժամանակ իրավունքի գերակայությունը կապված է մարդու հիմնարար իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության հետ, քանի որ միայն օրենքի ձևական պահպանումը բավարար չէ, եթե իրավական համակարգը չի ապահովում անձի արժանապատվության, ազատության, սեփականության և այլ իրավունքների արդյունավետ պաշտպանություն։ Հետազոտության առանձին ուղղություն կարող է լինել դատական իշխանության անկախության և իրավունքի գերակայության հարաբերակցությունը։ Անկախ և անաչառ դատարանը կարևոր երաշխիք է պետական իշխանության հնարավոր չարաշահումների կանխարգելման և անձի խախտված իրավունքների վերականգնման համար։ Դատական պաշտպանության արդյունավետությունը, դատարան դիմելու հասանելիությունը, դատական ակտերի հիմնավորվածությունը և դրանց կատարման ապահովումը իրավունքի գերակայության գործնական դրսևորումների կարևոր չափանիշներ են։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև իշխանությունների տարանջատման սկզբունքին։ Օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների միջև իրավասությունների հստակ բաշխումը և փոխադարձ զսպումների ու հակակշիռների մեխանիզմները նախատեսված են իշխանության կենտրոնացման և կամայական օգտագործման ռիսկերը նվազեցնելու համար։ Այս համակարգում սահմանադրությունը հանդես է գալիս որպես պետական իշխանության կազմակերպման և դրա սահմանափակման հիմնական իրավական հիմք։ Կարևոր խնդիր է նաև իրավական որոշակիության և կանխատեսելիության ապահովումը։ Քաղաքացին պետք է կարողանա ողջամտորեն հասկանալ իր իրավունքներն ու պարտականությունները, կանխատեսել իրավական կարգավորման հետևանքները և վստահ լինել, որ պետական մարմինների որոշումները չեն հիմնվի կամայական կամ անկանխատեսելի չափանիշների վրա։ Այս համատեքստում էական նշանակություն ունեն օրենքների հստակությունը, հրապարակայնությունը, կայունությունը և իրավական նորմերի հետևողական կիրառումը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև իրավունքի գերակայության և պետական իշխանության արդյունավետության հարաբերությունները։ Իրավական սահմանափակումները չպետք է ընկալվեն միայն որպես պետական կառավարման խոչընդոտ․ դրանք նաև ստեղծում են իշխանության գործունեության լեգիտիմության, հանրային վստահության և կայունության հիմքեր։ Միաժամանակ արտակարգ իրավիճակներում կամ հանրային անվտանգության ապահովման անհրաժեշտության պայմաններում պետական իշխանության կողմից իրավունքների սահմանափակումը պետք է իրականացվի օրենքով նախատեսված կարգով, համաչափության և անհրաժեշտության պահանջների պահպանմամբ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել իրավունքի գերակայության սկզբունքի գործնական իրացման խնդիրների բացահայտումը։ Նույնիսկ զարգացած իրավական համակարգերում կարող են առաջանալ այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են օրենքների ընտրովի կիրառումը, կոռուպցիան, պետական մարմինների նկատմամբ արդյունավետ վերահսկողության պակասը, դատական համակարգի նկատմամբ անվստահությունը, իրավական անհավասարությունը կամ քաղաքացիների իրավական իրազեկվածության ցածր մակարդակը։ Այդ խնդիրների հաղթահարման համար անհրաժեշտ են ոչ միայն օրենսդրական բարեփոխումներ, այլև անկախ ինստիտուտների ամրապնդում, իրավական մշակույթի զարգացում և իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործում։ Աշխատանքի տեսական նշանակությունը պայմանավորված է իրավունքի գերակայության՝ որպես բազմաշերտ իրավական և քաղաքական սկզբունքի բովանդակության համակարգված ուսումնասիրությամբ։ Գործնական նշանակությունն արտահայտվում է այն մեխանիզմների բացահայտմամբ, որոնք կարող են նպաստել իրավական պետության ամրապնդմանը, մարդու իրավունքների առավել արդյունավետ պաշտպանությանը և պետական իշխանության նկատմամբ իրավական վերահսկողության կատարելագործմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը իրավունքի գերակայությունը դիտարկում է որպես ժամանակակից իրավական համակարգի հիմնարար հենասյուն, որի արդյունավետ իրացումը պահանջում է օրենքի գերակայության, մարդու իրավունքների պաշտպանության, իշխանությունների տարանջատման, դատական անկախության, իրավական որոշակիության և պետական իշխանության հաշվետվողականության փոխկապակցված ապահովում։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում «Ֆիզիկական կուլտուրա» առարկայի ծրագրով նախատեսված ընտրովի նյութի դասավանդման և դրա կատարելագործման մեթոդիկայի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այնպիսի մանկավարժական և մեթոդական մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն կտան ընտրովի ուսումնական նյութը համապատասխանեցնել սովորողների տարիքային, ֆիզիկական և անհատական առանձնահատկություններին և միաժամանակ բարձրացնել դասերի արդյունավետությունը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են ֆիզիկական դաստիարակության նպատակներն ու խնդիրները, դպրոցականների շարժողական կարողությունների զարգացման առանձնահատկությունները և ուսումնական գործընթացում ընտրովի նյութի ճիշտ ընտրության նշանակությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր ֆիզիկական վարժությունների, մարզաձևերի և շարժողական գործողությունների ուսուցման կազմակերպմանը՝ հաշվի առնելով սովորողների պատրաստվածության մակարդակը, հետաքրքրությունները և առողջական ու ֆիզիկական հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել դասի կառուցվածքը, ուսուցման հաջորդականությունը, վարժությունների կրկնությունների և ծանրաբեռնվածության չափաբաժինը, ինչպես նաև հանգստի և վերականգնման ճիշտ կազմակերպումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ուսուցման այնպիսի մեթոդների կիրառմանը, ինչպիսիք են ցուցադրումը, բացատրությունը, գործնական վարժանքը, խաղային և մրցակցային մեթոդները, անհատական և խմբային աշխատանքը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ընտրովի նյութի միջոցով աշակերտների արագության, ուժի, ճկունության, դիմացկունության, ճարպկության և շարժումների կոորդինացման զարգացման հնարավորություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի սովորողների մոտ ֆիզիկական ակտիվության նկատմամբ կայուն հետաքրքրության ձևավորումը, քանի որ ֆիզիկական կուլտուրայի դասերի արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ միայն շարժողական արդյունքներով, այլև առողջ ապրելակերպի նկատմամբ դրական վերաբերմունքի ձևավորմամբ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են մշակվել կամ փորձարկվել դասերի կազմակերպման տարբերակներ, որոնք թույլ են տալիս ավելի ճկուն կերպով կիրառել ծրագրի ընտրովի բաղադրիչը և այն համապատասխանեցնել կոնկրետ դասարանի կամ սովորողների խմբի կարիքներին։ Կարևոր է նաև ուսուցման արդյունքների գնահատումը՝ շարժողական թեստերի, դիտարկումների և այլ մանկավարժական չափումների միջոցով, ինչը հնարավորություն է տալիս պարզել առաջարկվող մեթոդիկայի արդյունավետությունը։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ մշակված մոտեցումները կարող են կիրառվել դպրոցական ֆիզիկական դաստիարակության գործընթացում՝ դասերի բովանդակությունը կատարելագործելու, շարժողական ակտիվությունը բարձրացնելու և սովորողների ֆիզիկական պատրաստվածությունը նպատակային զարգացնելու համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական կուլտուրայի ուսուցիչներին, մարզիչներին, մանկավարժներին, ֆիզիկական դաստիարակության մասնագետներին, մանկավարժական բուհերի ուսանողներին և դպրոցական սպորտի կազմակերպման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։

Философия

Այս գիրքը ներկայացնում է փիլիսոփայության պատմական և սիստեմատիկ դասընթացը՝ ընդգրկելով փիլիսոփայական մտքի զարգացման հիմնական փուլերը և նրա հիմնարար բաժինները։ Պատմական մասում քննարկվում են հին հունական փիլիսոփայությունից մինչև ժամանակակից ուղղություններ ընկած գաղափարական համակարգերը՝ ընդգծելով Պլատոնի, Արիստոտելի, միջնադարյան մտածողների և նոր ժամանակների փիլիսոփաների ներդրումը։ Սիստեմատիկ հատվածում ներկայացվում են փիլիսոփայության հիմնական ոլորտները՝ գոյաբանություն, իմացաբանություն, արժեքաբանություն, տրամաբանություն և էթիկա։ Հեղինակը բացատրում է փիլիսոփայական հիմնական խնդիրները, դրանց ձևակերպումները և տարբեր լուծման մոտեցումները։ Նյութը կառուցված է համակարգված և ուսումնական տրամաբանությամբ՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ստանալ ամբողջական պատկերացում փիլիսոփայության թե՛ պատմական զարգացման, թե՛ տեսական կառուցվածքի մասին։

Медицина

Սույն աշխատությունը ներկայացնում է Հայաստանի տարածքում երեխաների շրջանում տուբերկուլյոզի կլինիկո-էպիդեմիոլոգիական առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով հիվանդության տարածվածության մակարդակը, սեռային և տարիքային խմբերի նկատմամբ ազդեցությունը, ինչպես նաև հիվանդության հարուցիչի, փոխանցման ուղիների և նախնական պաթոլոգիական գործոնների դերը։ Աշխատությունը վերլուծում է ախտանիշների դրսևորման առանձնահատկությունները, հիվանդության ընթացքը և հայտնաբերման միջոցները, ընդգրկելով ինչպես կլինիկական, այնպես էլ լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքները, ինչը հնարավորություն է տալիս կազմել հիվանդության ընթացքի և ծանրության տարբեր պրոֆիլներ։ Ներկայացվում են հիվանդության կանխարգելման, վաղ հայտնաբերման և բուժման ռազմավարությունները, ինչպես նաև պետական առողջապահական քաղաքականության և մանկական առողջության պահպանման ծրագրերի ազդեցությունը։ Աշխատանքը կարևոր տեղեկատվական հիմք է հանդիսանում մանկական տուբերկուլյոզի վերահսկման, էպիդեմիոլոգիական մշտադիտարկման և առողջապահական միջոցառումների արդյունավետ պլանավորման համար՝ նպաստելով Հայաստանի երեխաների առողջության բարձրացմանն ու հիվանդության տարածման կանխարգելմանը։

Медицина

Աշխատանքը նվիրված է խրոնիկական սրտային անբավարարությամբ հիվանդների մոտ սրտամկանի ռեմոդելավորման գործընթացների և հումորալ մարկերների միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում այն կարևոր խնդիրն է, թե ինչպես են սրտի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունները կապված օրգանիզմում ընթացող նեյրոհումորալ կարգավորման խանգարումների հետ, և ինչ նշանակություն կարող է ունենալ այդ կապերի գնահատումը հիվանդության ծանրության, ընթացքի և կանխատեսման տեսանկյունից։ Սրտային անբավարարության զարգացման ընթացքում սրտամկանը ենթարկվում է մի շարք կառուցվածքային փոփոխությունների, որոնք ներառում են սրտի խոռոչների չափերի փոփոխություն, ձախ փորոքի երկրաչափության և պատերի կառուցվածքի վերափոխում, սրտամկանի հիպերտրոֆիա կամ դիլատացիա և կծկողական ու դիաստոլիկ ֆունկցիայի աստիճանական վատացում։ Այս գործընթացների ամբողջությունը դիտարկվում է որպես ռեմոդելավորում, որը սկզբնական շրջանում կարող է ունենալ հարմարվողական նշանակություն, սակայն հիվանդության երկարատև ընթացքի դեպքում հաճախ նպաստում է սրտի ֆունկցիայի հետագա անկմանը։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում հումորալ կարգավորման համակարգերի ակտիվացմանը, որոնք մասնակցում են սրտային անբավարարության զարգացման և առաջընթացի մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են այն կենսաբանական մարկերները, որոնց փոփոխությունները կարող են արտացոլել սրտամկանի լարվածությունը, նեյրոհումորալ համակարգերի ակտիվացումը, հեղուկի և էլեկտրոլիտների հավասարակշռության փոփոխությունները և բորբոքային կամ ֆիբրոտիկ գործընթացների ինտենսիվությունը։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել նատրիուրետիկ պեպտիդների և այլ հումորալ ցուցանիշների մակարդակների փոփոխությանը և դրանց կապին սրտի էխոկարդիոգրաֆիկ ու հեմոդինամիկ պարամետրերի հետ։ Սրտամկանի ռեմոդելավորման ցուցանիշների և հումորալ մարկերների համատեղ գնահատումը հնարավորություն է տալիս հիվանդության պաթոֆիզիոլոգիական մեխանիզմները դիտարկել առավել ամբողջական տեսանկյունից։ Նման մոտեցմամբ հնարավոր է ուսումնասիրել, թե արդյոք որոշակի մարկերների բարձր կամ ցածր մակարդակները կապված են ձախ փորոքի կառուցվածքային փոփոխությունների, արտամղման ֆրակցիայի, սրտի խոռոչների չափերի, պատերի հաստության կամ դիաստոլիկ ֆունկցիայի խանգարման աստիճանի հետ։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև հիվանդների կլինիկական տվյալների, լաբորատոր ցուցանիշների և գործիքային հետազոտությունների արդյունքների համադրական վերլուծություն՝ նպատակ ունենալով բացահայտել առավել նշանակալի փոխկապակցվածությունները։ Այդպիսի վերլուծությունը կարևոր է ոչ միայն հիվանդության ընթացքը հասկանալու, այլև հնարավոր կանխատեսիչ ցուցանիշների բացահայտման և հիվանդների անհատականացված հսկողության ու բուժման մոտեցումների կատարելագործման համար։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը ցույց է տալիս, որ խրոնիկական սրտային անբավարարության դեպքում սրտամկանի կառուցվածքային վերափոխումը և հումորալ ակտիվացումը փոխկապակցված գործընթացներ են, որոնց ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հիվանդության զարգացման մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնմանը, ռիսկի գնահատմանը և բուժական ռազմավարությունների առավել հիմնավորված ընտրությանը։