Կոմիտաս (1869-1969): Ասույթներ, քաղվածքներ և մատենագիտական տեղեկություններ

Литература

Գրականագիտական, բանահյուսագիտական և մշակութաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործական ժառանգության և հայոց հնախոսության փոխառնչությունների ուսումնասիրությանը՝ ազգային բանավոր ավանդույթների, հնագույն հավատալիքների և ժողովրդական աշխարհընկալման համատեքստում։ Քննության են առնվում հայոց հնախոսության հիմնական առանձնահատկությունները, առասպելաբանական պատկերացումների, ավանդազրույցների, ժողովրդական պատումների և հնագույն մշակութային հիշողության դերը հայ գրականության զարգացման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Թումանյանի ստեղծագործություններում ժողովրդական բանահյուսության տարրերի, առասպելական մոտիվների, խորհրդանշական կերպարների և ազգային ավանդական պատկերացումների գեղարվեստական արտահայտությանը։ Վերլուծվում են գրողի հեքիաթների, պոեմների, բալլադների և արձակ ստեղծագործությունների կապերը հայ ժողովրդական բանավոր ժառանգության հետ, ինչպես նաև հնագույն սյուժեների և կերպարների գրական վերամշակման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են բնության, մարդու, հասարակության, բարոյական արժեքների և ազգային ինքնության վերաբերյալ ավանդական պատկերացումների արտացոլումները Թումանյանի գեղարվեստական աշխարհում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են գրողի հետաքրքրությունները հայ ժողովրդի պատմական անցյալի, ժողովրդական սովորույթների, ավանդությունների և հնագույն մշակութային շերտերի նկատմամբ՝ բացահայտելով դրանց հնարավոր ազդեցությունը նրա ստեղծագործական մտածողության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում բանահյուսական սկզբնաղբյուրների և հեղինակային գեղարվեստական մեկնաբանության փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև Թումանյանի դերին ազգային մշակութային ժառանգության պահպանման և վերաիմաստավորման գործում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, թումանյանագիտության, հայ բանահյուսության, դիցաբանության և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Культура

Մատենագիտական բնույթի այս հրատարակությունը նախատեսված է Հայկական ՍՍՀ-ում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականության համակարգված ներկայացման համար։ Ցանկում ընդգրկվում են մշակույթի, մշակութային-լուսավորական աշխատանքի, թանգարանագիտության, պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության, արվեստի տարբեր ճյուղերի, գրադարանագիտության և մատենագիտության վերաբերյալ հրատարակություններ։ Ներկայացվում են հանրապետությունում հայերեն և ռուսերեն լույս տեսած նյութերը, ինչպես նաև հանրապետությունից դուրս հրատարակված՝ հայկական մշակույթին ու արվեստին առնչվող համապատասխան գրականությունը։ Մատենագիտական գրառումները համակարգվում են թեմատիկ բաժիններով՝ հնարավորություն տալով արագ կողմնորոշվել տարբեր բնագավառների մասնագիտական գրականության մեջ։ Նման տեղեկատվական ցանկերը նպաստում են նոր հրատարակությունների վերաբերյալ տեղեկությունների տարածմանը և անհրաժեշտ աղբյուրների որոնման արդյունավետ կազմակերպմանը։ Հրատարակությունը միաժամանակ արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային ու արվեստագիտական ուսումնասիրությունների թեմատիկ շրջանակը և հրատարակչական գործունեությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել մշակույթի և արվեստի ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների, գրադարանավարների և մատենագետների համար։

Политология

Աշխատանքը նվիրված է Ալեքսիս դը Տոկվիլի ժողովրդավարության հայեցակարգի ուսումնասիրությանը և դրա քննադատական վերաիմաստավորմանը ժամանակակից քաղաքական ու հասարակական իրողությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում Տոկվիլի այն պատկերացումն է, որ ժողովրդավարությունը միայն պետական կառավարման ձև չէ, այլ հասարակության սոցիալական կառուցվածքի, քաղաքական մշակույթի, քաղաքացիների վարքագծի և իշխանության ու հասարակության փոխհարաբերությունների ամբողջական համակարգ։ Նրա մոտեցման կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ ժողովրդավարական հասարակության զարգացումը միաժամանակ ստեղծում է քաղաքական հավասարության ընդլայնման, անհատի ազատության ամրապնդման և քաղաքացիների մասնակցության հնարավորություններ, բայց կարող է առաջացնել նաև նոր վտանգներ՝ կապված անհատականացման, մեծամասնության գերիշխանության և հասարակական պասիվության հետ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ժողովրդավարության վերաբերյալ Տոկվիլի հիմնական գաղափարները, մասնավորապես՝ քաղաքական և սոցիալական հավասարության, ազատության, քաղաքացիական մասնակցության, տեղական ինքնակառավարման, միավորումների ազատության և ժողովրդավարական մշակույթի փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի մեծամասնության բռնապետության գաղափարը, որի միջոցով Տոկվիլը մատնանշում էր այն վտանգը, երբ ժողովրդավարական մեծամասնությունը կարող է ճնշել փոքրամասնությունների կամ անհատների իրավունքներն ու ազատությունները։ Այս խնդիրը ժամանակակից պայմաններում կարող է դիտարկվել մարդու իրավունքների, սահմանադրական վերահսկողության, անկախ ինստիտուտների և քաղաքական բազմակարծության պաշտպանության տեսանկյունից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև անհատականության և քաղաքացիների հասարակական պասիվության խնդիրը։ Տոկվիլի դիտարկմամբ՝ ժողովրդավարական հասարակությունում անհատների սոցիալական և տնտեսական հավասարության խորացումը կարող է միաժամանակ ուժեղացնել անձնական շահերի վրա կենտրոնանալու միտումը և թուլացնել հասարակական կապերը։ Այդ երևույթը ժամանակակից պայմաններում կարող է համադրվել քաղաքացիական մասնակցության փոփոխվող ձևերի, հասարակական վստահության մակարդակի, քաղաքական ապատիայի և թվային հաղորդակցության ազդեցության հետ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև տեղական ինքնակառավարման և քաղաքացիական միավորումների դերին։ Տոկվիլի համար ժողովրդավարության կայունությունը մեծապես պայմանավորված է քաղաքացիների՝ ինքնակազմակերպվելու, ընդհանուր խնդիրներ լուծելու և պետական իշխանությունից անկախ հասարակական կապեր ձևավորելու կարողությամբ։ Ժամանակակից հասարակություններում այս գաղափարը կարող է կիրառվել քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների, համայնքային նախաձեռնությունների, հասարակական շարժումների և այլ մասնակցային կառույցների ուսումնասիրության համար։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել ազատության և հավասարության հարաբերակցությանը։ Տոկվիլյան մոտեցման կարևոր հարցերից մեկն այն է, թե ինչպես կարելի է համատեղել սոցիալական հավասարության ձգտումը անհատի քաղաքական և քաղաքացիական ազատությունների պահպանման հետ։ Հավասարության բացարձակացման դեպքում կարող են առաջանալ պետական կենտրոնացման և անհատական նախաձեռնության սահմանափակման վտանգներ, մինչդեռ չափազանց մեծ սոցիալական անհավասարությունը կարող է թուլացնել ժողովրդավարական համակարգի լեգիտիմությունն ու քաղաքացիների մասնակցությունը։ Աշխատանքի քննադատական բաղադրիչը հնարավորություն է տալիս գնահատելու, թե Տոկվիլի գաղափարներից որոնք են պահպանել իրենց արդիականությունը, իսկ որոնք պահանջում են վերաիմաստավորում՝ հաշվի առնելով ժամանակակից ժողովրդավարությունների կառուցվածքային փոփոխությունները։ Գլոբալացումը, զանգվածային լրատվամիջոցների և սոցիալական ցանցերի զարգացումը, քաղաքական պոպուլիզմի տարածումը, հասարակական բևեռացումը, ապատեղեկատվությունը, տնտեսական անհավասարությունը և պետական կառավարման ինստիտուտների նկատմամբ վստահության փոփոխությունները ստեղծում են նոր պայմաններ, որոնք Տոկվիլի ժամանակաշրջանում գոյություն չունեին։ Միևնույն ժամանակ նրա ուշադրությունը ժողովրդավարական ինստիտուտների ձևական կառուցվածքից բացի հասարակական սովորույթների, քաղաքական մշակույթի և քաղաքացիների վարքագծի նկատմամբ շարունակում է կարևոր տեսական գործիք լինել ժամանակակից ժողովրդավարությունների խնդիրները հասկանալու համար։ Հետազոտությունը կարող է քննության առնել նաև կենտրոնացման և ապակենտրոնացման խնդիրը։ Տոկվիլը մեծ նշանակություն էր տալիս տեղական ինքնակառավարմանը՝ այն դիտարկելով որպես քաղաքացիների քաղաքական փորձի և պատասխանատվության ձևավորման միջավայր։ Ժամանակակից պայմաններում այս մոտեցումը կարող է կապվել համայնքային կառավարման, մասնակցային ժողովրդավարության և որոշումների ընդունման գործընթացներում քաղաքացիների ներգրավվածության հետ։ Աշխատանքի տեսական արժեքը կայանում է դասական քաղաքական մտքի և ժամանակակից ժողովրդավարության խնդիրների միջև կապի հաստատման մեջ։ Տոկվիլյան գաղափարների քննադատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն գնահատելու նրա տեսության պատմական նշանակությունը, այլև օգտագործելու այն ժամանակակից քաղաքական համակարգերի ուժեղ և թույլ կողմերը վերլուծելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ժողովրդավարությունը դիտարկում է որպես մշտական հավասարակշռության պահանջող համակարգ, որտեղ ազատությունը, հավասարությունը, մեծամասնության իշխանությունը, փոքրամասնությունների իրավունքները, քաղաքացիական մասնակցությունը և պետական կենտրոնացման սահմանափակումը փոխկապակցված են։ Տոկվիլի հայեցակարգի ժամանակակից քննությունը ցույց է տալիս, որ նրա բարձրացրած մի շարք խնդիրներ շարունակում են արդիական մնալ, թեև դրանց դրսևորման ձևերը փոփոխվել են՝ նոր տեխնոլոգիական, սոցիալական, տնտեսական և քաղաքական պայմանների ազդեցությամբ։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է անսահմանափակ տիրույթներում դիտարկվող մի շարք ոչ գծային ինտեգրալ հավասարումների տեսական ուսումնասիրությանը, որոնց ոչ գծային բաղադրիչը բնութագրվում է մոնոտոնության հատկությամբ։ Հետազոտության կենտրոնում նման հավասարումների լուծումների գոյության, միակության, կառուցվածքային հատկությունների և վարքի բացահայտման խնդիրներն են։ Քննվում են ինտեգրալ օպերատորների համապատասխան դասերը և այն ֆունկցիոնալ տարածությունները, որոնց շրջանակում հնարավոր է ձևակերպել ու ուսումնասիրել խնդիրը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մոնոտոն ոչ գծայնության դերին, քանի որ այդ հատկությունը հնարավորություն է տալիս կիրառել ոչ գծային ֆունկցիոնալ անալիզի և օպերատորների տեսության տարբեր մեթոդներ՝ լուծումների վերաբերյալ հիմնարար արդյունքներ ստանալու համար։ Անսահմանափակ տիրույթի առկայությունը առաջացնում է լրացուցիչ մաթեմատիկական դժվարություններ, որոնք կապված են ֆունկցիաների վարքի, ինտեգրալների զուգամիտության, լուծումների սահմանափակության և անվերջության մեջ դրանց ասիմպտոտիկ հատկությունների հետ։ Ուսումնասիրվում են միջուկի և ոչ գծային անդամի նկատմամբ այնպիսի պայմաններ, որոնց դեպքում համապատասխան ինտեգրալ օպերատորը պահպանում է անհրաժեշտ ֆունկցիոնալ հատկությունները և հնարավոր է հիմնավորել լուծման գոյությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում լուծումների դրականության, սահմանափակության, մոնոտոնության և կայունության հնարավոր հատկությունների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև տարբեր դասերի լուծումների միջև կապերի բացահայտումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել ֆիքսված կետի տեսության, մոնոտոն օպերատորների տեսության, ֆունկցիոնալ անալիզի և հաջորդական մոտարկումների ընդհանուր սկզբունքները։ Դիտարկվում է նաև հավասարումների պարամետրերից և սկզբնական պայմաններից լուծումների կախվածությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել համապատասխան մաթեմատիկական մոդելների վարքի մասին։ Նման ինտեգրալ հավասարումները տեսական նշանակությունից բացի կարող են առաջանալ մաթեմատիկական ֆիզիկայի, հավանականությունների տեսության և տարբեր ոչ գծային գործընթացների մոդելավորման խնդիրներում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ինտեգրալ հավասարումների տեսության, ոչ գծային անալիզի և օպերատորների տեսության մեթոդները՝ անսահմանափակ տիրույթներում մոնոտոն ոչ գծայնությամբ հավասարումների լուծելիության և լուծումների որակական հատկությունների համակարգված ուսումնասիրության նպատակով։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է ռուսերենի և անգլերենի գործնական պարապմունքներում թերթային բառապաշարի փոխկապակցված ուսուցման մեթոդական սկզբունքների ուսումնասիրությանը և արդյունավետ ուսուցման համակարգի ձևավորմանը։ Հետազոտության կենտրոնում երկու լեզուներում մամուլի լեզվին բնորոշ բառային միավորների յուրացման գործընթացն է՝ հաշվի առնելով դրանց իմաստային, գործառական, ոճական և բառակազմական առանձնահատկությունները։ Թերթային նյութը դիտարկվում է որպես օտար լեզվի ուսուցման կարևոր աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս սովորողներին աշխատել հասարակական, տնտեսական, մշակութային և այլ թեմատիկ ոլորտների արդիական բառապաշարի հետ՝ միաժամանակ զարգացնելով ընթերցանության, տեքստի ընկալման և խոսքային հաղորդակցության հմտությունները։ Քննության են առնվում ռուսերեն և անգլերեն մամուլի բառապաշարի ընդհանրություններն ու տարբերությունները, բառերի համարժեքության խնդիրները, բազմիմաստությունը, կայուն բառակապակցությունները, տերմինաբանական միավորները և հրապարակախոսական խոսքին բնորոշ արտահայտչամիջոցները։ Փոխկապակցված ուսուցման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս մի լեզվով արդեն ձեռք բերված բառագիտական և հաղորդակցական գիտելիքներն օգտագործել մյուս լեզվի յուրացման ընթացքում՝ միաժամանակ կանխելով լեզուների միջև անցանկալի միջամտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բառապաշարի ընտրության չափանիշներին, ուսումնական նյութերի համակարգմանը և վարժությունների հաջորդականության կառուցմանը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել համեմատական առաջադրանքների, համատեքստային վերլուծության, թարգմանական վարժությունների և մամուլի տեքստերի թեմատիկ մշակման մեթոդական հնարավորությունները։ Կարևորվում է ոչ միայն նոր բառերի հիշողության մեջ ամրապնդումը, այլև դրանց ճիշտ կիրառումը տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում և հրապարակախոսական տեքստերի ինքնուրույն ընկալումը։ Երկու լեզուների զուգադրական ուսումնասիրությունը նպաստում է նաև լեզվական գիտակցության և բառապաշարային ենթադրություններ կատարելու կարողության զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է օտար լեզուների դասավանդման մեթոդիկայի, զուգադրական լեզվաբանության և բառագիտության մոտեցումները՝ ռուսերենի և անգլերենի գործնական ուսուցման ընթացքում մամուլի բառապաշարի համակարգված ու փոխկապակցված յուրացումն ապահովելու նպատակով։

Экология

Գիրքը ներկայացնում է կլիմայի փոփոխության հիմնական շարժիչ գործոնները՝ ջերմոցային գազերի արտանետումները, արևային ճառագայթման փոփոխությունները և բնական կլիմայական տատանումները՝ բացատրելով դրանց փոխազդեցությունը Երկրի կլիմայական համակարգում։ Հեղինակը մանրամասն ուսումնասիրում է Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի կլիմայական առանձնահատկությունները՝ ջերմաստիճանային ռեժիմների փոփոխությունները, տեղումների բաշխման անհամաչափությունները, սառցադաշտերի նահանջը և ջրային ռեսուրսների փոփոխականությունը՝ ընդգծելով դրանց ազդեցությունը էկոհամակարգերի, գյուղատնտեսության և սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև կլիմայական փոփոխությունների կանխատեսման մոդելները, ռիսկերի գնահատման մոտեցումները և հարմարվողականության ռազմավարությունները՝ ներառյալ ջրային և հողային ռեսուրսների կայուն կառավարումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանային համագործակցության և բնապահպանական քաղաքականության կարևորությանը կլիմայական մարտահրավերներին դիմակայելու գործում։ Գիրքը նախատեսված է էկոլոգիայի, աշխարհագրության, բնապահպանության և կլիմայագիտության ոլորտների ուսանողների և մասնագետների համար՝ ծառայելով որպես գիտական և կիրառական կարևոր աղբյուր։