Մակրոտնտեսագիտություն

География

Աշխատությունը նվիրված է ավտոտրանսպորտային միջոցներից առաջացող արտանետումների ազդեցության ուսումնասիրությանը Երևան և Ալավերդի քաղաքների շրջակա միջավայրի վիճակի վրա՝ ուշադրություն դարձնելով քաղաքային օդային ավազանի աղտոտման առանձնահատկություններին և երկու քաղաքներում ձևավորված պայմանների համեմատական գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում տրանսպորտային հոսքերի ինտենսիվության, ավտոմեքենաների շահագործման առանձնահատկությունների, ճանապարհային ցանցի, քաղաքաշինական կառուցվածքի և տեղանքի բնական պայմանների փոխազդեցությունն է, որը կարող է էական նշանակություն ունենալ աղտոտիչների տարածման ու կուտակման գործընթացներում։ Քննության են առնվում ավտոտրանսպորտի գործունեության հետևանքով մթնոլորտային օդ ներթափանցող հիմնական աղտոտիչների ընդհանուր բնույթը, դրանց տարածական և ժամանակային փոփոխականությունը, ինչպես նաև երթևեկության ծանրաբեռնվածության ու օդի որակի միջև հնարավոր կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քաղաքների ռելիեֆային և օդերևութաբանական պայմաններին, քանի որ քամու ուղղությունը և արագությունը, ջերմաստիճանային պայմանները, տեղանքի կառուցվածքն ու կառուցապատման խտությունը կարող են ազդել արտանետումների ցրման և քաղաքային տարածքում դրանց հարաբերական կուտակման վրա։ Երևանը և Ալավերդին դիտարկվում են որպես տարբեր քաղաքաշինական, աշխարհագրական և տնտեսական առանձնահատկություններ ունեցող բնակավայրեր, ինչը հնարավորություն է տալիս համեմատական մոտեցմամբ բացահայտելու տրանսպորտային գործոնի նշանակությունը ընդհանուր էկոլոգիական իրավիճակի ձևավորման մեջ։ Ուսումնասիրությունը կարող է ընդգրկել օդի որակի ցուցանիշների, երթևեկության ինտենսիվության և տարածքային տարբերությունների համադրական վերլուծություն՝ առանձնացնելով առավել ծանրաբեռնված ճանապարհային հատվածներն ու հնարավոր բնապահպանական ռիսկերի գոտիները։ Կարևորվում է նաև ավտոտրանսպորտային աղտոտման հարաբերակցությունը քաղաքային միջավայրի վրա ազդող այլ մարդածին աղբյուրների հետ, որպեսզի հնարավոր լինի առավել ամբողջական գնահատել յուրաքանչյուր գործոնի նշանակությունը։ Հետազոտության արդյունքների տեսական և կիրառական նշանակությունը կապված է քաղաքային բնապահպանական կառավարման, օդի որակի մշտադիտարկման, տրանսպորտային համակարգի բարելավման և քաղաքաշինական պլանավորման համար գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումների ձևավորման հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքային էկոլոգիայի, տրանսպորտային բնապահպանության և շրջակա միջավայրի գնահատման մոտեցումները՝ քաղաքային տարածքներում ավտոտրանսպորտային ծանրաբեռնվածության բնապահպանական հետևանքները բացահայտելու նպատակով։

Химия

Սա Անաիդա Նորայրի Գեոլեցյանի գիտական աշխատանքն է, որը նվիրված է օրգանական քիմիայի բավականին մասնագիտացված խնդրի՝ N-ալդ- և N-կետիմինների բութադիենով ալկիլացման ուսումնասիրությանը մետաղական նատրիումի առկայությամբ։ Աշխատանքը պաշտպանվել է Երևանում 1996 թվականին՝ քիմիական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի համար, իսկ մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ ամբողջական ատենախոսությունը կազմում է մոտ 200 էջ, մինչդեռ դրա հեղինակային սեղմագիրը՝ 24 էջ։ Ուսումնասիրության կենտրոնում ազոմեթինային միացությունների՝ իմինների, և բութադիենի փոխազդեցությունն է, որի ընթացքում մետաղական նատրիումը հանդես է գալիս որպես ռեակցիայի կարևոր գործոն։ Այս ուղղության վերաբերյալ Գեոլեցյանի համահեղինակությամբ ավելի վաղ հրապարակված հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ նման համակարգերում բութադիենի և իմինների փոխազդեցությունը կարող է ընթանալ մի քանի մրցակցող ուղիներով՝ առաջացնելով ինչպես ցիկլային միացություններ, այնպես էլ N-ալկիլացման, α-C-ալկիլացման և այլ կողմնակի փոխակերպումների արդյունքներ։ Մասնավորապես, ուսումնասիրված N-ցիկլոպենտիլիդեն- և N-ցիկլոհեքսիլիդենբենզիլամինների դեպքում հիմնական արտադրանքները եղել են սպիրոցիկլային պիրոլիդինի ածանցյալները, իսկ որոշ պայմաններում առաջացել են նաև դրանց N-ալկիլացված և դեհիդրոգենացված ձևերը։ Այս տվյալները կարևոր են հասկանալու համար, որ աշխատանքը պարզապես մեկ քիմիական ռեակցիայի նկարագրություն չէ, այլ նպատակ ունի պարզելու ռեակցիայի ուղղությունը, դրա պայմաններից կախված փոփոխությունները, հիմնական և կողմնակի արտադրանքների առաջացման օրինաչափությունները և հնարավոր մեխանիզմները։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում բութադիենի մասնակցությամբ 3+2 ցիկլոմիացման հնարավորությունը, որի արդյունքում կարելի է ստանալ պիրոլիդինային կառուցվածք ունեցող բարդ օրգանական միացություններ։ Այդպիսի միացությունները կարևոր են սինթետիկ օրգանական քիմիայի տեսանկյունից, քանի որ ազոտ պարունակող հինգանդամանի օղակները լայնորեն հանդիպում են տարբեր կենսաբանորեն ակտիվ և գործնական նշանակություն ունեցող օրգանական նյութերի կառուցվածքում։ Աշխատանքի գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ մետաղական նատրիումի կիրառումը փոխում է սովորական իմին-բութադիեն փոխազդեցության ընթացքը և հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել այնպիսի վերափոխումներ, որոնք սովորական պայմաններում կարող էին ընթանալ այլ կերպ կամ շատ ավելի փոքր արդյունավետությամբ։ Այսպիսով, աշխատանքը կարելի է դիտարկել որպես փորձարարական օրգանական քիմիայի ուսումնասիրություն, որտեղ միաժամանակ ուսումնասիրվում են իմինների կառուցվածքը, բութադիենի ռեակցիոնունակությունը, ալկիլացման և ցիկլոմիացման մրցակցությունը, մետաղական նատրիումի դերը և ստացվող ազոտ պարունակող նոր միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը հատկապես հետաքրքիր կարող է լինել օրգանական սինթեզով, ազոտ պարունակող միացությունների քիմիայով, իմինների ռեակցիաներով և մետաղների մասնակցությամբ օրգանական փոխարկումների մեխանիզմներով զբաղվող քիմիկոսների, հետազոտողների և քիմիայի ուսանողների համար։

Технология

Ինժեներատեխնիկական և կենսաէներգետիկ բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է միատարր կենսազանգվածի անաերոբ խմորման գործընթացների փորձարարական ուսումնասիրմանը և կենսագազի հիման վրա էներգիայի ստացման տեխնոլոգիական համակարգերի կատարելագործմանը։ Քննության են առնվում օրգանական հումքի առանց թթվածնի կենսաբանական քայքայման հիմնական օրինաչափությունները, գործընթացի ընթացքի վրա ազդող տեխնոլոգիական գործոնները և գազագոյացման արդյունավետության գնահատման մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հումքի հատկությունների, ջերմաստիճանային պայմանների, խմորման տևողության և տեխնոլոգիական ռեժիմների ազդեցությանը կենսագազի առաջացման գործընթացի վրա։ Վերլուծվում են փորձնական հետազոտությունների կազմակերպման, համապատասխան սարքավորումների աշխատանքի և ստացված էներգետիկ արդյունքների գնահատման ինժեներական խնդիրները։ Քննարկվում են նաև կենսագազային կայանքների կառուցվածքային կատարելագործման, տեխնոլոգիական գործընթացների կառավարման և էներգիայի փոխակերպման արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հիմնավորելու կենսազանգվածի էներգետիկ օգտագործման տեխնիկական լուծումները և վերականգնվող էներգիայի արտադրության համակարգերի զարգացման ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կենսաէներգետիկայի, վերականգնվող էներգետիկայի, բնապահպանական ճարտարագիտության և էներգետիկ տեխնոլոգիաների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Литература

Այս աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդական բանահյուսության երգիծական շերտի՝ մանրապատումների և զվարճախոսությունների (անեկդոտների) համակարգված ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում են ժողովրդական հումորի ձևավորման առանձնահատկությունները, դրանց պատմական զարգացումը և սոցիալ-մշակութային գործառույթները հայ հասարակության տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Աշխատությունում ներկայացվում են երգիծական մանրապատումների հիմնական թեմատիկ խմբերը՝ կենցաղային իրավիճակներ, սոցիալական հարաբերություններ, իշխանության և հասարակ մարդու փոխհարաբերություններ, ինչպես նաև մարդկային թերությունների՝ ագահության, ծուլության, խաբեության և այլ երևույթների ծաղրական արտահայտությունները։

История

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Խորեն Մուրադբեկյանի կյանքի, հոգևոր և հասարակական գործունեության համապարփակ վերլուծությանը՝ ընդգրկելով 1901-1938 թվականների ժամանակահատվածը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում է նրա գործունեության ձևավորումը և զարգացումը՝ կապված եկեղեցական ծառայության, համայնքային նախաձեռնությունների և հասարակական կյանքի կազմակերպման հետ, ինչպես նաև նրա դերը ժամանակի հոգևոր-մշակութային միջավայրում։ Հեղինակը վերլուծում է Մուրադբեկյանի գործունեության ազդեցությունը տեղական համայնքների սոցիալական և կրթական կյանքի վրա՝ ընդգծելով նրա մասնակցությունը բարեգործական, կրթական և հոգևոր արժեքների տարածման գործընթացներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն պատմական և հասարակական պայմաններին, որոնցում ձևավորվել է նրա գործունեությունը, ինչպես նաև այդ գործունեության կապին ազգային ինքնության պահպանման և հասարակական համախմբման գործընթացների հետ։ Աշխատությունը հիմնված է արխիվային նյութերի, հուշագրությունների և պատմական աղբյուրների վրա՝ փորձելով վերականգնել նրա ներդրումը տվյալ շրջանի հոգևոր և հասարակական կյանքում։

Лингвистика

Լեզվաբանական և գրականագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հովհաննես Շիրազի քնարերգության լեզվում գոյականական բառակապակցությունների կառուցվածքային, քերականական և ոճական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գոյական գերադաս անդամով բառակապակցությունների կազմության եղանակները, դրանց բաղադրիչների միջև ձևավորվող շարահյուսական հարաբերությունները և խոսքի մեջ ունեցած գործառույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր կառուցվածքային տիպերի, կապակցման միջոցների, բառերի դասավորության և քերականական ձևերի կիրառությանը բանաստեղծական խոսքում։ Վերլուծվում է գոյականական բառակապակցությունների դերը պատկերավորության, արտահայտչականության, հուզական երանգավորման և հեղինակային լեզվաոճի ձևավորման մեջ։ Քննարկվում են նաև բառային ընտրության, փոխաբերական կիրառությունների և շարահյուսական կառուցվածքների փոխհարաբերությունները՝ քնարական ստեղծագործությունների լեզվական նյութի հիման վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բանաստեղծի լեզվի շարահյուսական առանձնահատկությունները և գնահատելու դրանց նշանակությունը գեղարվեստական խոսքի կառուցման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի շարահյուսության, ոճագիտության, գրական լեզվի և Հովհաննես Շիրազի ստեղծագործության լեզվական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։