Մաքսային հսկողության կատարելագործման հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում

Pedagogy

Այս գիտական հետազոտությունը նվիրված է Ռուսաստանի մանկավարժական գիտության կատեգորիաների և հասկացությունների համակարգի ձևավորման ու զարգացման հիմնական միտումների վերլուծությանը 1850–1930 թվականների ժամանակահատվածում՝ ընդգրկելով ինչպես նախահեղափոխական, այնպես էլ վաղ խորհրդային շրջանի գաղափարական և գիտամեթոդական փոփոխությունները։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է մանկավարժության տեսական լեզվի էվոլյուցիան՝ այն ձևերի, հասկացությունների և կատեգորիաների ձևավորումը, որոնց միջոցով գիտությունը նկարագրել և մեկնաբանել է կրթության գործընթացը, դաստիարակության նպատակները և ուսուցման մեթոդները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դասական ռուս մանկավարժների՝ Կ. Դ. Ուշինսկու, Լ. Ն. Տոլստոյի և այլոց ներդրմանը, ովքեր ձևավորել են ազգային մանկավարժական մտքի հիմքերը և նպաստել կրթության մարդակենտրոն մոտեցման զարգացմանը։ Հետազոտությունը վերլուծում է նաև 20-րդ դարի սկզբի սոցիալական և քաղաքական փոփոխությունների ազդեցությունը մանկավարժական գիտության վրա՝ ներառյալ խորհրդային գաղափարախոսության ներգործությունը, որը բերել է նոր կատեգորիաների ձևավորմանը, ինչպիսիք են «կոլեկտիվ դաստիարակություն», «սոցիալիստական կրթություն» և «աշխատանքային դպրոց» հասկացությունները։ Աշխատության մեջ ընդգծվում է, թե ինչպես են փոխվել մանկավարժական գիտության հիմնարար հասկացությունները՝ անցնելով փիլիսոփայական-հումանիստական մոտեցումներից դեպի գաղափարապես ուղղորդված և սոցիալ-քաղաքականորեն պայմանավորված համակարգեր։ Միաժամանակ քննարկվում է մանկավարժական տերմինաբանության գիտականացման գործընթացը, մեթոդաբանական մոտեցումների զարգացումը և գիտության կառուցվածքի աստիճանական համակարգայնացումը։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը ներկայացնում է տվյալ ժամանակաշրջանը որպես մանկավարժական գիտության ձևավորման և հասկացութային հենքի վերակազմավորման կարևոր փուլ, որը հիմք է դրել հետագա տեսական և կիրառական զարգացումներին Ռուսաստանում։

Pedagogy

Այս թեման վերաբերում է ոչ լեզվական ֆակուլտետներում անգլերենի ունկնդրության կարողությունների զարգացման մեթոդական համակարգին, որտեղ հիմնական նպատակը ուսանողների լսողական ընկալման հմտությունների աստիճանական և համակարգված զարգացումն է՝ հաշվի առնելով մասնագիտական ուղղվածության առանձնահատկությունները։ Ուսուցման գործընթացում կիրառվում են բազմաստիճան մոտեցումներ՝ սկսած պարզ խոսքային նյութերի ընկալումից մինչև մասնագիտական բարդ տեքստերի լսում և վերլուծություն, ինչը թույլ է տալիս ուսանողներին հարմարվել իրական հաղորդակցական իրավիճակներին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում աուդիո և վիդեո նյութերի ընտրությանը, որոնք պետք է համապատասխանեն ուսանողների լեզվական մակարդակին և մասնագիտական հետաքրքրություններին, ինչպես նաև խթանեն ակտիվ լսողական ռազմավարությունների զարգացումը՝ կանխատեսում, հիմնական գաղափարի առանձնացում և ենթատեքստի ընկալում։ Կարևորվում է նաև ինտերակտիվ ուսուցման մեթոդների կիրառումը՝ զույգերով և խմբային աշխատանքներ, լսածի քննարկում և վերարտադրություն, որոնք նպաստում են ոչ միայն լսողական, այլև խոսքային հմտությունների համակողմանի զարգացմանը։ Այս համակարգը նպատակ ունի ապահովել անգլերենի գործնական կիրառելիությունը մասնագիտական միջավայրում՝ դարձնելով ուսուցումը առավել արդյունավետ և նպատակային։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է բոքսիտային հումքի վերամշակման և ալյումինի արտադրության ընթացքում ձևավորվող արդյունաբերական թափոնների էլեկտրաքիմիական եղանակներով վերամշակման, արժեքավոր բաղադրիչների առանձնացման և երկրորդային օգտագործման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են արտադրական մնացորդների ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, հանքային և տարրային կազմը, դրանցում առկա մետաղական ու ոչ մետաղական բաղադրիչները, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք պայմանավորում են թափոնների հետագա մշակման տեխնոլոգիական արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում էլեկտրաքիմիական գործընթացների կիրառմանը՝ որպես հումքի համալիր վերամշակման և օգտակար նյութերի կորզման հնարավոր ուղղություն։ Ուսումնասիրվում են էլեկտրոլիզի պայմանները, էլեկտրոլիտի բաղադրությունը, հոսանքի խտությունը, ջերմաստիճանը, գործընթացի տևողությունը և այլ տեխնոլոգիական պարամետրեր, որոնք կարող են ազդել առանձին բաղադրիչների լուծման, նստեցման կամ տարանջատման արդյունավետության վրա։ Վերլուծվում են էլեկտրոդային գործընթացների առանձնահատկությունները և դրանց միջոցով արժեքավոր տարրերի ընտրողական կորզման հնարավորությունները։ Կարևորվում է տեխնոլոգիական ռեժիմների օպտիմալացումը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել օգտակար բաղադրիչների կորզման աստիճանը, նվազեցնել էներգիայի և նյութերի ծախսը և ապահովել ստացվող արտադրանքի անհրաժեշտ որակը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համադրվել քիմիական վերլուծության, էլեկտրաքիմիական չափումների և փորձարարական մշակման արդյունքները՝ պարզելու հումքի բաղադրության և գործընթացի պարամետրերի միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում արդյունաբերական մնացորդների կուտակման հետ կապված բնապահպանական խնդիրներին, քանի որ դրանց արդյունավետ վերամշակումը կարող է նպաստել թափոնների ծավալների և շրջակա միջավայրի վրա հնարավոր բացասական ազդեցության նվազեցմանը։ Երկրորդային հումքի օգտագործումը դիտարկվում է նաև ռեսուրսախնայողության և շրջանաձև տնտեսության տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով արտադրական մնացորդներում պարունակվող արժեքավոր նյութերը վերադարձնել տնտեսական շրջանառության մեջ։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել համապատասխան տեխնոլոգիական սխեմաների մշակման, արտադրական գործընթացների կատարելագործման և արդյունաբերական թափոնների համալիր վերամշակման արդյունավետության բարձրացման համար։ Նման մոտեցումը կարող է միաժամանակ ունենալ տեխնոլոգիական, տնտեսական և բնապահպանական նշանակություն՝ նպաստելով հումքային ռեսուրսների առավել ամբողջական օգտագործմանը և մետալուրգիական արտադրության կայունության բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել մետալուրգիայի, էլեկտրաքիմիայի, քիմիական տեխնոլոգիայի, հանքահումքային ռեսուրսների վերամշակման և արդյունաբերական թափոնների կառավարման ոլորտներում աշխատող մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Philosophy

Աշխատությունը նվիրված է ֆրանսիական լուսավորականության գաղափարների և 19-րդ դարի կեսերի հայ փիլիսոփայական մտքի փոխառնչությունների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով եվրոպական փիլիսոփայական և հասարակական գաղափարների ազդեցությունը հայ մտավորականության աշխարհայացքի ձևավորման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում Լուսավորության դարաշրջանում ձևավորված բանականության, գիտելիքի, ազատության, առաջադիմության, մարդու իրավունքների, կրթության և հասարակական վերափոխման գաղափարներն են, ինչպես նաև դրանց ընկալումն ու վերաիմաստավորումը հայ իրականության մեջ։ Աշխատանքում ֆրանսիական լուսավորականությունը դիտարկվում է որպես ոչ միայն փիլիսոփայական ուղղություն, այլև հասարակական-քաղաքական մտածողության լայն համակարգ, որը քննադատում էր ավանդական իշխանության և հասարակական հարաբերությունների մի շարք ձևեր և կարևորում գիտելիքի, կրթության ու բանական քննադատության դերը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել ֆրանսիական լուսավորական մտածողների հիմնական գաղափարները, հատկապես մարդու բնական իրավունքների, հասարակական պայմանագրի, քաղաքական ազատության, աշխարհիկ կրթության և հասարակության առաջընթացի վերաբերյալ նրանց մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այդ գաղափարների՝ հայ մտավոր միջավայր ներթափանցման ուղիներին՝ կրթության, թարգմանական գրականության, մամուլի, դպրոցական և մշակութային հաստատությունների, ինչպես նաև եվրոպական կրթություն ստացած հայ մտավորականների գործունեության միջոցով։ Աշխատանքը ցույց է տալիս, որ 19-րդ դարի կեսերի հայ փիլիսոփայական միտքը զարգանում էր ավանդական կրոնական և բարոյական պատկերացումների, ազգային ինքնագիտակցության և նոր եվրոպական գաղափարների փոխազդեցության պայմաններում։ Քննության են առնվում բանականության և հավատքի, անհատի և հասարակության, ազատության և պատասխանատվության, կրթության և հասարակական առաջընթացի վերաբերյալ հայ մտածողների մոտեցումները։ Կարևորվում է նաև այն հարցը, թե ինչպես էին լուսավորական գաղափարները վերափոխվում հայկական պատմական և սոցիալ-մշակութային պայմաններին համապատասխան և ինչպիսի նոր բովանդակություն էին ստանում ազգային կյանքի խնդիրների համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում կրթության և լուսավորության գաղափարին, որը հայ հասարակական մտքում հաճախ ընկալվում էր որպես ազգային առաջընթացի, սոցիալական բարեփոխումների և մշակութային ինքնության պահպանման կարևոր միջոց։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև հայ հասարակական-փիլիսոփայական մտքի աշխարհիկացման գործընթացին, քննադատական մտածողության տարածմանը և ավանդական հասարակական հարաբերությունների վերաիմաստավորմանը։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է ֆրանսիական լուսավորականության և հայ փիլիսոփայական մտքի միջև գաղափարական կապերի բացահայտմամբ, իսկ պատմամշակութային արժեքը՝ 19-րդ դարի հայ մտավոր կյանքի զարգացման առանձնահատկությունների ներկայացմամբ։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել փիլիսոփայության պատմությամբ, հայ մտքի պատմությամբ, եվրոպական լուսավորականությամբ, մշակութաբանությամբ և 19-րդ դարի հասարակական-քաղաքական զարգացումներով զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես եվրոպական լուսավորական մտածողության ազդեցությամբ վերափոխվեց հայ փիլիսոփայական աշխարհայացքը և ինչպես բանականության, կրթության, ազատության ու առաջընթացի գաղափարները դարձան 19-րդ դարի կեսերի հայ մտավոր կյանքի կարևոր բաղադրիչներ։

Religion

Աշխատությունը Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու ծիսական գրականության կարևորագույն տեսակներից է և ներկայացնում է եկեղեցական խորհուրդների, սրբազան արարողությունների ու հոգևոր արարողակարգերի կատարման կարգը։ Մաշտոցը հայ եկեղեցական ավանդության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող ծիսամատյան է, որը նախատեսված է հոգևորականների կողմից տարբեր առիթներով կատարվող եկեղեցական արարողությունների կազմակերպման և իրականացման համար։ Այն ընդգրկում է քրիստոնեական կյանքի կարևորագույն իրադարձություններին ուղեկցող ծիսական կարգեր՝ մարդու ծննդյան, մկրտության, եկեղեցական համայնք մուտք գործելու, ամուսնության, հիվանդության, մահվան և այլ հոգևոր ու հասարակական հանգամանքների առնչությամբ։ Գրքի հիմնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն ամրագրում է Հայ եկեղեցու դարավոր ծիսական ժառանգությունը՝ ապահովելով արարողությունների հաջորդականության, աղոթքների, օրհնությունների և խորհրդանշական գործողությունների ավանդական ձևերի պահպանումը։ Մաշտոցի կարևորագույն բաժիններից է մկրտության խորհուրդը, որի միջոցով մարդն ընդունվում է քրիստոնեական հավատքի և եկեղեցական համայնքի մեջ։ Մկրտությունը քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ դիտարկվում է որպես հոգևոր վերածննդի, մեղքերի սրբագործման և նոր կյանքի սկզբի խորհուրդ։ Դրան առնչվող ծիսական կարգը ներառում է աղոթքներ, օրհնություններ և խորհրդանշական գործողություններ, որոնց միջոցով արտահայտվում է մարդու հոգևոր մուտքը քրիստոնեական կյանք։ Ծիսական գրքի կարևոր ուղղություններից է նաև դրոշմի և հաղորդության խորհուրդների հետ կապված արարողակարգային ավանդությունը, որոնք մկրտության հետ միասին կազմում են քրիստոնեական հավատքի մեջ մարդու ներգրավման կարևոր բաղադրիչները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն նաև պսակի և ամուսնության արարողությունները, որոնց միջոցով եկեղեցին օրհնում և սրբագործում է տղամարդու և կնոջ ընտանեկան միությունը։ Հայ եկեղեցու ավանդության մեջ ամուսնությունը դիտարկվում է որպես հոգևոր ու բարոյական պատասխանատվության վրա հիմնված միություն, որը ենթադրում է փոխադարձ սեր, հավատարմություն, նվիրվածություն և ընտանիքի պահպանման պարտավորություն։ Պսակի ծիսական կարգը արտահայտում է ընտանիքի սրբազան նշանակությունը և ամուսնական կյանքի աստվածային օրհնության գաղափարը։ Մաշտոցում կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև հիվանդների այցելության, ապաշխարության, հոգևոր մխիթարության և օրհնության արարողությունները։ Դրանք արտահայտում են եկեղեցու հոգատարությունը մարդու կյանքի դժվարին ու փորձություններով լի ժամանակահատվածներում։ Հիվանդի համար կատարվող աղոթքները և հոգևոր արարողությունները նպատակ ունեն ամրապնդելու նրա հավատքը, մխիթարելու տառապանքը և Աստծուց հայցելու առողջություն ու զորություն։ Այս արարողությունները ցույց են տալիս, որ եկեղեցու հոգևոր առաքելությունը տարածվում է մարդու կյանքի բոլոր փուլերի վրա՝ ծնունդից մինչև կյանքի ավարտը։ Ծիսական ավանդության կարևոր մասն են կազմում նաև մահվան, հանգուցյալի հոգեհանգստի և թաղման հետ կապված կարգերը։ Դրանք արտահայտում են քրիստոնեական հավատը հանդերձյալ կյանքի, հարության և աստվածային ողորմության նկատմամբ։ Հանգուցյալի հիշատակության արարողությունները միաժամանակ հոգևոր մխիթարության միջոց են նրա հարազատների համար՝ օգնելով նրանց իրենց վիշտն արտահայտել աղոթքի և հավատքի միջոցով։ Այսպիսով, ծիսական գիրքը միավորում է մարդու կյանքի տարբեր հանգրվաններին համապատասխանող հոգևոր կարգերը՝ ընդգծելով եկեղեցու շարունակական ներկայությունը անհատի և ընտանիքի կյանքում։ Մաշտոցի կարևոր առանձնահատկություններից է աղոթքների, սաղմոսների, աստվածաշնչյան ընթերցումների և օրհնությունների համակարգված կիրառությունը։ Ծիսական յուրաքանչյուր գործողություն ունի իր խորհրդանշական և աստվածաբանական նշանակությունը, իսկ աղոթական խոսքը հանդիսանում է արարողության հոգևոր բովանդակության հիմնական արտահայտչամիջոցը։ Խորհուրդների կատարման ընթացքում խոսքը, շարժումը, օրհնությունը և ծիսական առարկաները միավորվում են մեկ ամբողջական համակարգում՝ արտահայտելով տեսանելի գործողությունների միջոցով հոգևոր իրականության ընկալումը։ Այս առումով Մաշտոցը ոչ միայն արարողությունների գործնական ուղեցույց է, այլև հայ եկեղեցական աստվածաբանության, ծիսական մտածողության և հոգևոր խորհրդանշանների կարևոր կրող։ Գրական և կառուցվածքային առումով աշխատությունը պատկանում է ծիսական-պաշտամունքային գրականության ժանրին։ Նրան բնորոշ են աղոթական բանաձևերը, պաշտոնական ծիսական ձևակերպումները, հոգևոր ընթերցումները և արարողությունների կատարման հաջորդական նկարագրությունները։ Լեզուն և շարադրանքը ենթարկված են պաշտամունքային նպատակին՝ պահպանելով եկեղեցական խոսքի ավանդական ոճը, հանդիսավորությունը և աստվածաբանական բովանդակությունը։ Մաշտոցի տեքստերը կարևոր նշանակություն ունեն նաև հայ եկեղեցական լեզվի, աղոթական գրականության և ծիսական տերմինաբանության ուսումնասիրության համար։ Պատմական ու մշակութային առումով Մաշտոցը հայ ժողովրդի հոգևոր և գրավոր ժառանգության անբաժանելի մասն է։ Դրա ծիսական ավանդույթը ձևավորվել և զարգացել է դարերի ընթացքում՝ արտացոլելով Հայ եկեղեցու աստվածաբանական մտածողությունը, պաշտամունքային սովորույթները և ազգային մշակութային առանձնահատկությունները։ Մաշտոցների բազմակի ընդօրինակումը, խմբագրումը և հրատարակումը նպաստել են ծիսական միասնականության պահպանմանը և եկեղեցական գիտելիքների փոխանցմանը։ Կոստանդնուպոլիսը հայ եկեղեցական, կրթական և տպագրական կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ կրոնական գրքերի հրատարակությունը նպաստում էր հայ համայնքի հոգևոր կարիքների բավարարմանը։ Պողոս Արապյանի տպագրական գործունեությունը նշանակալի տեղ է զբաղեցնում հայ գրքի պատմության մեջ, իսկ նրա տպարանում լույս տեսած կրոնական հրատարակությունները նպաստել են հայերեն ծիսական գրականության տարածմանը։ Աշխատությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է Հայ Առաքելական Եկեղեցու ծիսական ավանդության, խորհուրդների պատմության, եկեղեցական արարողակարգի և հայ հոգևոր մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է հոգևորականների, աստվածաբանների, ծիսագետների, եկեղեցական երաժշտության և աղոթական գրականության ուսումնասիրողների, պատմաբանների ու հայագետների համար։ Միաժամանակ այն կարևոր նշանակություն ունի հայ եկեղեցական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու այն ծիսական համակարգի մասին, որի միջոցով դարեր շարունակ կազմակերպվել է հայ հավատացյալների հոգևոր կյանքը, պահպանվել եկեղեցական ավանդույթների շարունակականությունը և ամրապնդվել ազգային ու կրոնական ինքնությունը։

Sociology

Այս կուրսային աշխատանքը նվիրված է սոցիալական ժամանակի կազմակերպման ուսումնասիրությանը՝ որպես հասարակության կյանքի, սոցիալական կառուցվածքների և անհատի առօրյա վարքագծի կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատանքում ներկայացվում է, թե ինչպես է ժամանակը ոչ միայն ֆիզիկական չափելի միավոր, այլ նաև սոցիալական կառուցվածք, որը ձևավորվում է մշակութային նորմերի, տնտեսական պահանջների, ինստիտուցիոնալ կարգավորումների և անհատական սովորությունների ազդեցությամբ։ Վերլուծվում է ժամանակի բաշխման գործընթացը տարբեր սոցիալական խմբերում՝ աշխատանքային, կրթական և ազատ ժամանակի համատեքստում, ինչպես նաև դրա ազդեցությունը մարդու կենսակերպի և սոցիալական դերերի իրականացման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակի կազմակերպման ինստիտուցիոնալ ձևերին՝ աշխատանքային գրաֆիկներին, կրթական համակարգի ժամանակացույցին, պետական և հասարակական ռիթմերին, որոնք կարգավորում են մարդկանց ամենօրյա գործունեությունը։ Աշխատանքում քննարկվում է նաև ժամանակի սոցիալական ընկալման փոփոխությունը ժամանակակից հասարակություններում՝ արագացված կյանքի տեմպերի, թվայնացման և գլոբալիզացիայի ազդեցությամբ, որոնք ձևավորում են նոր վարքագծային մոդելներ և ժամանակի կառավարման պահանջներ։ Ներկայացվում է նաև այն գաղափարը, որ ժամանակի արդյունավետ կազմակերպումը կարևոր դեր ունի ինչպես անհատի արտադրողականության և կյանքի որակի բարձրացման, այնպես էլ հասարակական համակարգերի կայուն գործունեության համար։ Կուրսայինի նպատակն է ձևավորել ամբողջական պատկերացում սոցիալական ժամանակի կազմակերպման մասին՝ ընդգծելով դրա սոցիալական, մշակութային և ինստիտուցիոնալ բազմաշերտ բնույթը։