Մեծ Բրիտանիա

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Գյումրի քաղաքի տարածքի էկոլոգաերկրաքիմիական պայմանների, շրջակա միջավայրի բաղադրիչների քիմիական կազմի և բնական ու մարդածին գործոնների ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են քաղաքային միջավայրի երկրաքիմիական առանձնահատկությունները, հողերի, փոշու, մակերևութային և ստորգետնյա ջրերի քիմիական հատկությունները, ինչպես նաև տարբեր տարրերի տարածական բաշխման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ծանր մետաղների և այլ քիմիական տարրերի պարունակությանը, դրանց բնական ֆոնային մակարդակներին, հնարավոր կուտակման գոտիներին և շրջակա միջավայրի որակի վրա ունեցած ազդեցությանը։ Ուսումնասիրվում են քաղաքի երկրաբանական կառուցվածքի, հողածածկույթի, կլիմայական պայմանների, արդյունաբերական գործունեության, տրանսպորտային հոսքերի և քաղաքաշինական գործընթացների ազդեցությունները էկոլոգաերկրաքիմիական իրավիճակի ձևավորման վրա։ Դիտարկվում են շրջակա միջավայրի տարբեր բաղադրիչներից նմուշառման, լաբորատոր քիմիական վերլուծության, երկրաքիմիական ցուցանիշների վիճակագրական մշակման և տարածական քարտեզագրման մեթոդները։ Կարևորվում են բնական և մարդածին ծագման քիմիական տարրերի տարբերակումը, աղտոտման հնարավոր աղբյուրների բացահայտումը և քաղաքային տարածքի էկոլոգիական վիճակի գնահատման չափանիշների մշակումը։ Անդրադարձ է կատարվում հողային միջավայրում քիմիական տարրերի տեղաշարժի, կուտակման և տարածման գործընթացներին, ինչպես նաև դրանց վրա ազդող ֆիզիկաքիմիական պայմաններին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել քաղաքի բնակելի, արդյունաբերական, տրանսպորտային և կանաչապատ տարածքների երկրաքիմիական առանձնահատկությունները՝ դրանց միջև հնարավոր տարբերությունները բացահայտելու նպատակով։ Առանձնացվում են շրջակա միջավայրի աղտոտման ռիսկերի գնահատման, բնակչության առողջության համար հնարավոր էկոլոգիական վտանգների բացահայտման, բնապահպանական մշտադիտարկման և քաղաքային տարածքների կայուն կառավարման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Գյումրիի բնապահպանական վիճակի գիտական գնահատման, քաղաքային էկոհամակարգերի ուսումնասիրության և շրջակա միջավայրի պահպանության միջոցառումների հիմնավորման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել երկրաքիմիկոսների, բնապահպանների, աշխարհագրագետների, երկրաբանների, քաղաքաշինության մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

География

Աշխատությունը նվիրված է երկրատեկտոնական գործընթացների ուսումնասիրմանը տեկտոնամագնիսական դաշտի մեթոդի կիրառմամբ՝ Արարատյան սեյսմափորձադաշտի օրինակով։ Ներկայացվում են Երկրի ընդերքում ընթացող տեկտոնական շարժումների, լարվածադեֆորմացիոն փոփոխությունների և դրանց հետ կապված երկրաֆիզիկական երևույթների հետազոտման ժամանակակից մոտեցումները։ Վերլուծվում են տեկտոնամագնիսական դաշտի դիտարկման մեթոդները, չափումների արդյունքների մշակման և մեկնաբանման սկզբունքները, ինչպես նաև դրանց կիրառելիությունը սեյսմիկ ակտիվության գնահատման և երկրաշարժերի նախանշանների ուսումնասիրման գործընթացներում։ Աշխատությունում քննարկվում են Արարատյան սեյսմափորձադաշտում իրականացված դիտարկումների գիտական նշանակությունը, երկրաբանական կառուցվածքի առանձնահատկությունները և երկրաֆիզիկական տվյալների օգտագործման հնարավորությունները։ Գիրքը նախատեսված է երկրաբանների, երկրաֆիզիկոսների, սեյսմաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և երկրագիտության ոլորտում սովորող ուսանողների համար։

История

Այս թեման ուսումնասիրում է 1915–1916 թվականների արևելահայ պարբերական մամուլի անդրադարձը Հայոց մեծ եղեռնին՝ բացահայտելով, թե ինչպես են ժամանակակից լրատվամիջոցները արձագանքել Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցող զանգվածային բռնություններին, տեղահանություններին և կոտորածներին։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են այն պարբերականները, որոնք գործել են Ռուսական կայսրության տարածքում՝ մասնավորապես Կովկասում, և որոնք դարձել էին տեղեկատվության, վկայությունների և քաղաքական մեկնաբանությունների հիմնական աղբյուրներ հայ հասարակության համար։ Մամուլի նյութերը ներկայացնում են ինչպես փաստագրական հաղորդումներ, այնպես էլ խմբագրական մեկնաբանություններ, որոնք նպատակ ունեին ոչ միայն տեղեկացնել իրադարձությունների մասին, այլ նաև ձևավորել հանրային կարծիք, բարձրացնել ազգային ինքնագիտակցությունը և միջազգային ուշադրություն հրավիրել տեղի ունեցող ողբերգության վրա։ Այս հրապարակումներում հաճախ օգտագործվում են ականատեսների վկայություններ, փախստականների պատմություններ և դիվանագիտական տեղեկություններ, որոնք միասին ստեղծում են ժամանակի իրադարձությունների բազմաշերտ պատկեր։ Միևնույն ժամանակ մամուլը հանդես է գալիս որպես գաղափարական հարթակ, որտեղ ձևավորվում են ցավի, կորստի և դիմադրության խոսույթներ՝ միախառնված քաղաքական կոչերի և հումանիտար պահանջների հետ։ Վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ արևելահայ մամուլը կարևոր դեր է խաղացել ինչպես իրադարձությունների փաստագրման, այնպես էլ ազգային հիշողության ձևավորման գործընթացում՝ դառնալով հետագա պատմական գիտակցության և ցեղասպանության հիշողության պահպանման կարևոր աղբյուր։

География

Աշխատությունը դպրոցական կրթության համար նախատեսված աշխարհագրական ուսումնական ձեռնարկ է, որի հիմնական նպատակն է սովորողներին ծանոթացնել Երկիր մոլորակի բնական կառուցվածքին, աշխարհագրական առանձնահատկություններին, աշխարհամասերին, երկրներին, ժողովուրդներին և բնակեցված տարածքների բազմազանությանը։ Այն նախատեսված է աշխարհագրական տարրական և ընդհանուր գիտելիքների համակարգված փոխանցման համար՝ նպաստելով երեխաների տարածական մտածողության, աշխարհաճանաչողության և շրջակա միջավայրի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ձևավորմանը։ Աշխատության բովանդակային շրջանակը ներառում է ընդհանուր աշխարհագրության հիմնական բաժինները՝ անդրադառնալով Երկրի մակերևույթին, ցամաքներին, ծովերին, օվկիանոսներին, լեռնաշղթաներին, հարթավայրերին, գետերին, լճերին և կլիմայական պայմաններին։ Բնական աշխարհագրության հետ մեկտեղ կարևոր տեղ է հատկացվում քաղաքական և բնակչության աշխարհագրությանը՝ տարբեր երկրների, պետությունների, քաղաքների, ժողովուրդների և նրանց բնակության տարածքների ճանաչմանը։ Այսպիսի համադրությունը հնարավորություն է տալիս սովորողներին պատկերացում կազմելու ոչ միայն Երկրի բնական միջավայրի, այլև մարդկային հասարակության տարածքային կազմակերպման ու տարբեր տարածաշրջանների առանձնահատկությունների մասին։ Աշխարհագրական գիտելիքի մատուցման հիմնական նպատակներից է երեխաների մեջ ձևավորել աշխարհի ամբողջական պատկերը՝ բացահայտելով բնական պայմանների, բնակչության տեղաբաշխման, տնտեսական գործունեության և պետությունների աշխարհագրական դիրքի փոխկապակցվածությունը։ Աշխատության ուսուցողական նշանակությունը դրսևորվում է նաև տեղանունների, աշխարհագրական ուղղությունների, տարածքային հարաբերությունների և տարբեր աշխարհագրական օբյեկտների ճանաչման միջոցով։ Այն նպաստում է քարտեզագրական մտածողության զարգացմանը, տարածությունների ու ուղղությունների ընկալմանը և տարբեր երկրների ու տարածաշրջանների համեմատական ուսումնասիրությանը։ Դպրոցականների համար նախատեսված լինելը պայմանավորում է նյութի բացատրական և ճանաչողական ուղղվածությունը՝ աշխարհագրական գիտելիքը դարձնելով կրթական գործընթացի հասանելի ու կիրառական բաղադրիչ։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է դասագրքային աշխարհագրության ավանդույթին, որտեղ գիտելիքը ներկայացվում է նկարագրական, դասակարգող և բացատրական եղանակներով։ Նման կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս սովորողներին աստիճանաբար յուրացնելու աշխարհագրական հասկացությունները, ճանաչելու բնական ու քաղաքական աշխարհագրության հիմնական բաղադրիչները և ձևավորելու ինքնուրույն աշխարհաճանաչողության հմտություններ։ Աշխարհագրության ուսուցումը կարևոր նշանակություն ունի նաև այլ գիտությունների ուսումնասիրման համար, քանի որ այն կապում է բնագիտական, պատմական և հասարակագիտական գիտելիքները՝ ընթերցողին օգնելով հասկանալու մարդկային քաղաքակրթությունների զարգացման աշխարհագրական պայմանները։ Պատմամշակութային տեսանկյունից աշխատությունը կարևոր տեղ ունի XIX դարի հայ դպրոցական և գիտալուսավորչական գրականության զարգացման պատմության մեջ։ Այդ ժամանակաշրջանում աշխարհագրության ուսուցումը դիտվում էր որպես ընդհանուր կրթության անհրաժեշտ բաղադրիչ, իսկ հայերեն դասագրքերի ստեղծումն ու տարածումը նպաստում էին գիտական գիտելիքի մատչելիության ընդլայնմանը և ազգային կրթական համակարգի զարգացմանը։ Մխիթարյան միաբանության գործունեությունը նշանակալի դեր է ունեցել հայերեն աշխարհագրական գրականության ձևավորման, եվրոպական գիտական գիտելիքի տարածման և հայերեն ուսումնական տերմինաբանության հարստացման գործում։ Այս աշխատությունը ներկայացնում է այդ լուսավորչական ավանդույթի կարևոր դրսևորումներից մեկը՝ ընդգծելով մայրենի լեզվով աշխարհագրական կրթության անհրաժեշտությունը։ Այն արժեքավոր է հայ աշխարհագրական մատենագրության, XIX դարի դպրոցական դասագրքերի, մանկավարժական մեթոդների և հայ կրթական մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։ Հատկապես հետաքրքրություն է ներկայացնում աշխարհագրության դասավանդման պատմությամբ, հայերեն գիտական լեզվի զարգացմամբ և Մխիթարյան միաբանության կրթական ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է աշխարհի բնական և քաղաքական կառուցվածքի վերաբերյալ համակարգված գիտելիք ստանալու, տարբեր երկրների ու ժողովուրդների մասին պատկերացումները հարստացնելու և աշխարհագրական մտածողությունը զարգացնելու հնարավորությամբ։ Աշխատությունը միաժամանակ արտացոլում է հայ կրթական միջավայրում գիտելիքի տարածման այն ձգտումը, որի համաձայն աշխարհագրական կրթությունը կարևոր միջոց էր աշխարհաճանաչող, կրթված և գիտական մտածողությամբ օժտված սերունդ ձևավորելու համար։

Физика

«Պինդ մարմնի ֆիզիկայի ներածություն. Մաս II» գիրքը ուսումնական և գիտական բնույթի աշխատություն է, որը շարունակությունն է պինդ մարմնի ֆիզիկայի հիմնական հասկացությունների ուսումնասիրության։ Այն նախատեսված է ֆիզիկայի ուսանողների համար, ովքեր արդեն ծանոթ են ընդհանուր ֆիզիկայի և պինդ մարմնի ֆիզիկայի հիմունքներին։ Գրքում խորացված կերպով ներկայացվում են պինդ մարմինների կառուցվածքը և դրանց ֆիզիկական հատկությունները՝ բյուրեղային կառուցվածքներ, էներգետիկ գոտիների տեսություն, էլեկտրոնների վարքագիծը մետաղներում, կիսահաղորդիչներում և մեկուսիչներում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նյութերի էլեկտրական, ջերմային և մագնիսական հատկությունների տեսական բացատրությանը։ Ներկայացվում են նաև քվանտային մոտեցումներ, որոնք անհրաժեշտ են միկրոմակարդակում գործընթացները հասկանալու համար։ Գիրքը պարունակում է նաև օրինակներ և խնդիրներ, որոնք օգնում են խորացնել տեսական գիտելիքները և զարգացնել ֆիզիկական մտածողություն։

Религия

Աշխատությունը պատմական կրոնական բնույթի տեքստ է՝ նվիրված առ Աստված գոհաբանական և աղոթական դիմումին՝ Ռուսական կայսրության միապետի և կայսերական ընտանիքի առողջության ու բարօրության համար։ Այն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի եկեղեցական արարողակարգը, միապետական իշխանության նկատմամբ ձևավորված կրոնական պատկերացումները և պետական ու հոգևոր կյանքի փոխհարաբերությունները։ Տեքստում կարևոր տեղ է հատկացվում բարձրագույն իշխանության պահպանության, առողջության, երկարակեցության և բարօրության համար կատարվող աղոթքին՝ դրանք ներկայացնելով աստվածային հովանավորության և հասարակական խաղաղության գաղափարների համատեքստում։ Բովանդակությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու այն ժամանակվա պաշտոնական կրոնական խոսքի լեզվական և ոճական առանձնահատկությունները, աղոթական ձևակերպումները, պատվանունների կիրառությունը և միապետին ու նրա ընտանիքին վերաբերող հանդիսավոր արտահայտչամիջոցները։ Միաժամանակ այն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է պետական արարողությունների և եկեղեցական ծիսական պրակտիկայի պատմության ուսումնասիրության համար։ Նյութի միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել, թե ինչպես էին կրոնական արարողությունները ներգրավվում պետական նշանակության իրադարձությունների և միապետական իշխանության խորհրդանշական ներկայացման մեջ։ Աշխատությունը հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել նաև հասարակական մտածողության, քաղաքական մշակույթի և կրոնական աշխարհընկալման պատմության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, կրոնագետների, եկեղեցու պատմության մասնագետների, մշակութաբանների, հին տպագիր գրականության ուսումնասիրողների և պատմական սկզբնաղբյուրներով զբաղվող հետազոտողների համար։