Մոտոբլոկաքարշ միաիրան շրջվող գութանի կառուցվածքի մշակում և պարամետրերի հիմնավորում

История

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի երկրորդ կեսին և XX դարի սկզբին Շուշիում գործող բարեգործական ընկերությունների ու անհատ բարերարների գործունեության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով նրանց դերը քաղաքի հասարակական, կրթական, մշակութային և սոցիալական կյանքի զարգացման գործում։ Հետազոտությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ տվյալ ժամանակաշրջանում Շուշին Անդրկովկասի հայաբնակ խոշոր քաղաքային կենտրոններից էր և ուներ զարգացած կրթական, մշակութային, հրատարակչական ու հասարակական կյանք։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել բարեգործական կազմակերպությունների ստեղծման նախադրյալները, դրանց նպատակները, գործունեության ուղղությունները, ֆինանսավորման աղբյուրները և հասարակական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն կազմակերպություններին, որոնք իրենց միջոցներն ուղղում էին դպրոցների պահպանմանը, կրթության տարածմանը, աղքատների և կարիքավորների օգնությանը, առողջապահական նախաձեռնություններին, մշակութային հաստատությունների աջակցությանը, գրադարանների ու ընթերցարանների ստեղծմանը և հասարակական այլ ծրագրերի իրականացմանը։ Շուշիում բարեգործական գործունեության կարևոր ուղղություններից էր կրթությունը։ Բարերարների և հասարակական կազմակերպությունների աջակցությամբ կրթական հաստատությունները ստանում էին նյութական միջոցներ, գրքեր, գույք և այլ անհրաժեշտ օժանդակություն, իսկ շնորհալի երիտասարդների համար ստեղծվում էին կրթությունը շարունակելու հնարավորություններ։ Այդ գործունեությունը նպաստում էր գրագիտության տարածմանը, ազգային կրթական միջավայրի ամրապնդմանը և նոր կրթված մտավորականության ձևավորմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև կանանց կրթությանն ու հասարակական ակտիվությանը, քանի որ XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին հայկական քաղաքային միջավայրում աստիճանաբար ընդլայնվում էր կանանց մասնակցությունը կրթական և բարեգործական նախաձեռնություններին։ Շուշիի հասարակական կյանքում կարևոր տեղ ունեին նաև գրադարաններն ու ընթերցարանները. աղբյուրագիտական նյութերը, օրինակ, հիշատակում են Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերության Շուշիի մասնաճյուղի գրադարան-ընթերցարանի գործունեությունը 1899–1900 թվականներին։ Բարեգործական գործունեության մյուս կարևոր ոլորտը մշակույթն էր։ Նվիրատվությունների և կազմակերպությունների միջոցների շնորհիվ աջակցություն էր ցուցաբերվում թատրոնին, երաժշտական և գրական կյանքին, հրատարակչական նախաձեռնություններին ու մշակույթի գործիչներին։ Այս հանգամանքը հատկապես նշանակալի է Շուշիի մշակութային պատմության համատեքստում, քանի որ քաղաքը XIX դարի երկրորդ կեսին և XX դարի սկզբին հայկական մշակույթի կարևոր կենտրոններից էր։ Բարեգործությունը հաճախ դուրս էր գալիս անհատական նվիրատվության շրջանակներից և վերածվում կազմակերպված հասարակական գործունեության, որտեղ քաղաքացիների համատեղ ֆինանսական ու կազմակերպչական ջանքերը ուղղվում էին երկարաժամկետ ծրագրերի իրականացմանը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև անհատ բարերարների գործունեության ուսումնասիրությունը։ Հայ գործարարների և մտավորականների մի զգալի մասը բարեգործական գործունեությունը դիտարկում էր որպես ազգային ու հասարակական պարտականություն՝ միջոցներ տրամադրելով դպրոցներին, հիվանդանոցներին, եկեղեցիներին, թատրոններին, մշակույթի գործիչներին և կրթություն ստացող երիտասարդներին։ Այդպիսի գործունեությունը ոչ միայն անմիջական օգնություն էր ապահովում կարիքավորներին, այլև նպաստում էր քաղաքի սոցիալական ենթակառուցվածքների և հասարակական ինստիտուտների զարգացմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր կողմերից է բարեգործության և ազգային ինքնության փոխհարաբերության բացահայտումը։ Բարեգործական կազմակերպությունները կարող էին միաժամանակ լուծել սոցիալական խնդիրներ և նպաստել ազգային կրթության, մշակույթի ու հասարակական համերաշխության ամրապնդմանը։ Այս առումով բարեգործությունը հանդես էր գալիս ոչ միայն որպես նյութական օգնության համակարգ, այլև որպես ազգային-հասարակական ինքնակազմակերպման կարևոր ձև։ Աշխատությունը կարող է օգտագործել արխիվային փաստաթղթեր, պարբերական մամուլի նյութեր, կազմակերպությունների հաշվետվություններ, հուշագրություններ, վիճակագրական տվյալներ և ժամանակաշրջանի այլ աղբյուրներ՝ վերականգնելու բարեգործական գործունեության իրական ծավալներն ու ուղղությունները։ Աշխատանքի մատենագիտական նկարագրություններից հայտնի է, որ այն հրատարակվել է Ստեփանակերտում 2017 թվականին՝ որպես 136 էջանոց թեկնածուական ատենախոսություն։ Հետազոտությունը կարող է արժեքավոր լինել Շուշիի հասարակական կյանքի, հայկական բարեգործական շարժման, կրթության ու մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս քաղաքային զարգացման գործընթացները դիտարկել ոչ միայն քաղաքական և տնտեսական, այլև հասարակական ինքնակազմակերպման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, Արցախի պատմության մասնագետներին, մշակութաբաններին, սոցիալական պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, բարեգործության պատմության ուսումնասիրողներին, գրադարանագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և XIX–XX դարերի հայ հասարակական ու մշակութային կյանքով հետաքրքրվող ուսանողներին։

Экономика

Սա գիտական-վերլուծական աշխատություն է, որը նվիրված է ինտերնետի միջոցով իրականացվող առևտրի հարկման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետությունում։ Աշխատության մեջ քննարկվում են էլեկտրոնային առևտրի արագ զարգացմամբ պայմանավորված հարկային համակարգի առջև ծառացած հիմնական մարտահրավերները, այդ թվում՝ հարկման օբյեկտի և հարկման վայրի որոշման դժվարությունները, անդրսահմանային գործարքների վերահսկման բարդությունները, ինչպես նաև օտարերկրյա էլեկտրոնային հարթակների գործունեության հարկային կարգավորումը։ Վերլուծվում են արժեք ավելացված հարկի (ԱԱՀ) կիրառման առանձնահատկությունները ինտերնետային առևտրում, միջազգայնորեն ընդունված «սպառման երկրի սկզբունքը», ինչպես նաև Հայաստանի օրենսդրության համապատասխանեցման խնդիրները ԵԱՏՄ և միջազգային փորձին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև հարկային վարչարարության տեխնոլոգիական և ինստիտուցիոնալ սահմանափակումներին, ստվերային տնտեսության ազդեցությանը, ինչպես նաև թվային հարթակների միջոցով գործարքների թափանցիկության ապահովման մեխանիզմներին։ Աշխատությունը կարևորում է e-commerce ոլորտում հարկային քաղաքականության կատարելագործումը՝ նպատակ ունենալով ապահովել պետական բյուջեի կայուն եկամուտներ, հավասար մրցակցային պայմաններ և թվային տնտեսության կայուն զարգացում։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է բնական գազի օքսիդացման փոխակերպումների կինետիկական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ածխաջրածնային հավելումների ազդեցության պայմաններում։ Հետազոտության առանցքում գազային ածխաջրածինների օքսիդացման ընթացքում ընթացող բարդ քիմիական փոխազդեցություններն են, ռեակցիաների արագության փոփոխությունները և միջանկյալ նյութերի առաջացման օրինաչափությունները։ Բնական գազի հիմնական բաղադրիչների փոխակերպումը դիտարկվում է որպես բազմափուլ գործընթաց, որի ընթացքի վրա կարող են ազդեցություն ունենալ համակարգի բաղադրությունը, ջերմային պայմանները և տարբեր ածխաջրածինների առկայությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե հավելվող ածխաջրածիններն ինչպես կարող են փոփոխել շղթայական ռեակցիաների զարգացումը, ակտիվ մասնիկների առաջացումն ու փոխազդեցությունը և վերջնական նյութերի հարաբերակցությունը։ Քննվում են տարբեր բաղադրիչների միջև հնարավոր փոխադարձ ազդեցությունները, որոնց հետևանքով օքսիդացման գործընթացը կարող է արագանալ, դանդաղել կամ ընթանալ այլ կինետիկական բնութագրերով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ռեակցիայի արագության և գազային խառնուրդի բաղադրության միջև կապի ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև տարբեր փուլերում առաջացող միջանկյալ միացությունների դերի պարզաբանումը։ Կինետիկական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու փոխակերպման հավանական մեխանիզմների մասին և գնահատելու առանձին ռեակցիոն ուղիների հարաբերական նշանակությունը։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են կիրառվել փորձարարական արդյունքների համեմատական վերլուծություն և կինետիկական մոդելավորման մոտեցումներ՝ ընդհանուր օրինաչափությունների բացահայտման նպատակով։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում ածխաջրածնային հավելումների կառուցվածքի և ռեակցիոնունակության ազդեցությունը, քանի որ տարբեր միացություններ կարող են տարբեր կերպ ներգրավվել ազատ ռադիկալային և այլ միջանկյալ գործընթացներում։ Նման հետազոտությունները կարևոր են նաև բնական գազի քիմիական վերամշակման գիտական հիմքերի զարգացման համար՝ օգնելով հասկանալ հումքի բաղադրության և փոխակերպման արդյունավետության միջև եղած կապերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քիմիական կինետիկայի, գազաֆազային ռեակցիաների, ածխաջրածինների քիմիայի և ֆիզիկական քիմիայի մոտեցումները՝ բնական գազի օքսիդացման մեխանիզմների և դրանց վրա տարբեր ածխաջրածինների ազդեցության հիմնարար օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։

Экология

Նվիրված է շրջակա միջավայրի մոնիտորինգի ժամանակակից մեթոդների և լաբորատոր աշխատանքների կազմակերպման ու իրականացման սկզբունքներին։ Գիրքը ներկայացնում է բնապահպանական մոնիտորինգի հիմնական ուղղությունները՝ օդի, ջրի, հողի և կենսաբանական միջավայրի աղտոտվածության գնահատում, ինչպես նաև դրանց որակական և քանակական ցուցանիշների չափման մեթոդները։ Հեղինակը մանրամասն նկարագրում է լաբորատոր սարքավորումների կիրառությունը, նմուշառման տեխնիկան, չափումների կատարման ընթացակարգերը և ստացված տվյալների վերլուծության ու մեկնաբանման սկզբունքները՝ ապահովելով գործնական աշխատանքի ամբողջական պատկերացում։ Աշխատությունում ընդգծվում է նաև էկոլոգիական տվյալների ճշգրտության, ստանդարտացման և մոնիտորինգային համակարգերի կարևորությունը շրջակա միջավայրի վիճակի գնահատման և վերահսկման գործընթացում։ Գիրքը համադրում է տեսական գիտելիքները և գործնական վարժությունները՝ նպաստելով ուսանողների մասնագիտական հմտությունների զարգացմանը և հետազոտական կարողությունների ձևավորմանը։ Այն նախատեսված է էկոլոգիայի, բնապահպանության և հարակից բնագիտական մասնագիտությունների ուսանողների և մասնագետների համար՝ ծառայելով որպես կարևոր գործնական ուղեցույց շրջակա միջավայրի մոնիտորինգի ոլորտում։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է հեղուկ բյուրեղներում ջերմամեխանիկական մեխանիզմով պայմանավորված կողմնորոշումային օպտիկական ոչգծայնության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել հեղուկ բյուրեղային նյութերի օպտիկական հատկությունների փոփոխության օրինաչափությունները արտաքին լուսային ազդեցության պայմաններում և պարզել ջերմային ու մեխանիկական գործընթացների դերը մոլեկուլների կողմնորոշման փոփոխության մեջ։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են հեղուկ բյուրեղների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, անիզոտրոպ օպտիկական հատկությունները և արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ դրանց զգայունությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն երևույթներին, որոնց դեպքում լույսի ազդեցությամբ նյութում առաջացած ջերմային փոփոխությունները կարող են հանգեցնել մոլեկուլային կողմնորոշման փոփոխության, ինչն իր հերթին ազդում է նյութի բեկման ցուցիչի, երկբեկման և լույսի տարածման այլ բնութագրերի վրա։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել լույսի ինտենսիվության, ազդեցության տևողության, ջերմաստիճանի, նյութի կառուցվածքի և այլ գործոնների կապը դիտարկվող ոչգծային օպտիկական արձագանքի հետ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ջերմային և մեխանիկական գործընթացների փոխկապակցվածությանը, քանի որ հեղուկ բյուրեղային միջավայրում ջերմաստիճանի փոփոխությունը կարող է առաջացնել մոլեկուլների վերադասավորում և համակարգի օպտիկական վիճակի փոփոխություն։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել տեսական մոդելավորում և փորձարարական մեթոդներ՝ ուսումնասիրելու կողմնորոշման դինամիկան, օպտիկական ազդանշանի փոփոխությունը և ոչգծային երևույթների բնութագրական պարամետրերը։ Ստացված արդյունքների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալ հեղուկ բյուրեղներում ընթացող բարդ ֆիզիկական գործընթացները և բացահայտել դրանց կիրառման հնարավորությունները կառավարվող օպտիկական համակարգերում։ Նման հետազոտությունները կարևոր են հեղուկ բյուրեղային ցուցադրիչների, օպտիկական մոդուլյատորների, լուսային կառավարման սարքերի, սենսորային համակարգերի և ոչգծային օպտիկայի այլ կիրառությունների զարգացման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել ֆիզիկոսների, օպտիկայի և ֆոտոնիկայի մասնագետների, նյութագետների, հեղուկ բյուրեղների հետազոտությամբ զբաղվող գիտնականների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների և հետազոտողների համար։

Культура

Այս աշխատությունը նվիրված է հայկական միջնադարյան «Ձայների մեկնություններին»՝ որպես հայ հոգևոր երաժշտական և գրավոր մշակույթի կարևոր աղբյուրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում ութձայն համակարգի հետ կապված տեսական պատկերացումները, դրա ձևավորման և զարգացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև միջնադարյան հայ երաժշտագիտական մտածողության մեջ ձայնեղանակների նշանակությունն ու գործառույթները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է այն առումով, որ ձայների մեկնությունները միավորում են երաժշտական տեսությունը, աստվածաբանական պատկերացումները, գրական մեկնողական ավանդույթը և ծիսական մշակույթը՝ արտացոլելով միջնադարյան հայ մտավոր կյանքի բազմաշերտ բնույթը։ Աշխատության մեջ կարող են վերլուծվել տարբեր ձեռագրերում պահպանված մեկնողական նյութերը, դրանց լեզվական և տերմինաբանական առանձնահատկությունները, հեղինակային ու աղբյուրագիտական խնդիրները, ինչպես նաև տեքստերի փոխհարաբերություններն ու փոխանցման եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ձայնեղանակների բնութագրմանը, դրանց դասակարգմանը, անվանումներին և կիրառությանը հայ եկեղեցական երգեցողության համակարգում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև հայկական երաժշտատեսական ժառանգության և այլ քրիստոնեական ու արևելյան երաժշտական ավանդույթների հնարավոր առնչությունների բացահայտումը՝ միաժամանակ ընդգծելով հայկական միջնադարյան տեսական մտքի ինքնատիպությունը։ Ձեռագրագիտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել պահպանված աղբյուրների կազմությունը, տարբեր օրինակների միջև առկա տարբերությունները, տեքստային շերտերը և դրանց պատմական փոխանցման առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև միջնադարյան հայ երաժշտագիտական տերմինաբանության ձևավորմանն ու զարգացմանը, քանի որ մեկնություններում կիրառվող հասկացությունները արժեքավոր նյութ են ներկայացնում ժամանակաշրջանի երաժշտական մտածողությունը վերականգնելու համար։ Տեքստերի բովանդակային և կառուցվածքային ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայկական հոգևոր երաժշտության տեսական հիմքերի, ձայնեղանակային համակարգի և դրա մեկնաբանման ավանդույթների մասին։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն երաժշտագիտության, այլև հայ միջնադարյան մատենագրության, մշակույթի պատմության, աստվածաբանության և ձեռագրագիտության համար՝ նպաստելով հայկական երաժշտական ժառանգության արժեքավոր աղբյուրների գիտական շրջանառությանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել երաժշտագետների, հայագետների, միջնադարյան գրականության և ձեռագրերի հետազոտողների, եկեղեցական երաժշտության մասնագետների, պատմաբանների, դասախոսների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։