Նոր գրքեր : Հայաստան : Ինֆորմացիոն ցանկ (1980, Հոկտեմբեր, թիվ 10)

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի բնակչության ֆիզկուլտուրային կրթվածության ձևավորման սոցիալ-մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը՝ ֆիզիկական դաստիարակության, առողջ ապրելակերպի և հասարակության ֆիզիկական կուլտուրայի զարգացման համատեքստում։ Դիտարկվում են ֆիզկուլտուրային կրթվածության էությունը, կառուցվածքային բաղադրիչները, ձևավորման օրինաչափությունները և դրանց վրա ազդող սոցիալական, կրթական ու մշակութային գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆիզիկական կուլտուրայի վերաբերյալ գիտելիքների, շարժողական կարողությունների, առողջության պահպանման հմտությունների և ֆիզիկական ակտիվության նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Քննարկվում են ընտանիքի, հանրակրթական և բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների, մարզական կազմակերպությունների ու հասարակական միջավայրի դերը բնակչության ֆիզկուլտուրային կրթության զարգացման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում տարիքային և սոցիալական տարբեր խմբերի ֆիզիկական դաստիարակության առանձնահատկություններին, ֆիզիկական ակտիվության խթանման մանկավարժական մեթոդներին և առողջ ապրելակերպի մշակույթի տարածման հնարավորություններին։ Կարևորվում են ֆիզկուլտուրային կրթության շարունակականությունը, բնակչության տարբեր խմբերի համար մարզական և առողջարարական գործունեության մատչելիությունը, ինչպես նաև կրթական ծրագրերի ու հասարակական նախաձեռնությունների փոխգործակցությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել Հայաստանում ֆիզիկական կուլտուրայի զարգացման սոցիալ-մանկավարժական հիմքերի կատարելագործմանը, բնակչության առողջապահական գիտելիքների ընդլայնմանը և ֆիզիկական ակտիվության նկատմամբ դրական վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, ֆիզիկական դաստիարակության մասնագետների, մարզիչների, սոցիոլոգների, հանրային առողջության հետազոտողների, կրթության կազմակերպիչների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Социология

Գիտական աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից Լիբանանի հայ համայնքի սոցիալական, ժողովրդագրական և մշակութային կյանքի ուսումնասիրությանը՝ կիրառելով էթնոսոցիոլոգիական հետազոտության մեթոդներ։ Այն անդրադառնում է լիբանանահայերի համայնքային կազմակերպվածությանը, ազգային ինքնության պահպանման ձևերին, լեզվական ու մշակութային առանձնահատկություններին և տեղական հասարակական միջավայրում նրանց դիրքին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից են ընտանիքի և համայնքի դերը ազգային պատկանելության վերարտադրության գործում, սերունդների միջև արժեքների ու ավանդույթների փոխանցումը, կրթական և մշակութային հաստատությունների նշանակությունը, ինչպես նաև հայերի ներգրավվածությունը Լիբանանի հասարակական կյանքում։ Էթնոսոցիոլոգիական դիտանկյունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու համայնքի անդամների ինքնության ընկալումները, սոցիալական կապերը, հասարակական վարքագիծը և փոփոխվող պայմաններին հարմարվելու գործընթացները։ Աշխատությունը կարևոր նյութ է տրամադրում հայկական սփյուռքի ժամանակակից վիճակի, Մերձավոր Արևելքի հայ համայնքների առանձնահատկությունների և ազգային ինքնության պահպանման հիմնահարցերի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել սոցիոլոգների, ազգագրագետների, հայագետների, սփյուռքագիտության մասնագետների, պատմաբանների, ուսանողների և Լիբանանի հայ համայնքի կյանքով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Экономика

Տնտեսագիտական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերական ձեռնարկությունների ներդրումային ռեսուրսների ձևավորման, արդյունավետ բաշխման և կառավարման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով ձեռնարկությունների ֆինանսական գործունեության, կապիտալի ներգրավման, ներդրումային քաղաքականության մշակման, արտադրական ներուժի զարգացման և տնտեսական մրցունակության բարձրացման կարևորագույն ուղղությունները։ Հետազոտության հիմնական նպատակային շրջանակը կապված է արդյունաբերական կազմակերպությունների ներդրումային հնարավորությունների գնահատման, ֆինանսավորման ներքին և արտաքին աղբյուրների բացահայտման, ներդրումային որոշումների ընդունման մեխանիզմների կատարելագործման և սահմանափակ ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման տնտեսական նախադրյալների ուսումնասիրության հետ։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է ներդրումային ռեսուրսների տնտեսական էությունը, դրանց դասակարգման սկզբունքները, ձևավորման աղբյուրները և ձեռնարկությունների ֆինանսատնտեսական գործունեության մեջ ունեցած նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի սեփական կապիտալի, չբաշխված շահույթի, ամորտիզացիոն հատկացումների, բանկային վարկերի, փոխառու միջոցների, բաժնետիրական ֆինանսավորման, օտարերկրյա ներդրումների և պետական աջակցության ծրագրերի դերը արդյունաբերական ձեռնարկությունների ներդրումային գործունեության կազմակերպման գործում։ Ներդրումային ռեսուրսների ձևավորման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ձեռնարկությունների ֆինանսական կայունության, վճարունակության, շահութաբերության և երկարաժամկետ զարգացման հնարավորությունների միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի արդյունաբերության կառուցվածքային առանձնահատկությունների և ներդրումային միջավայրի վերլուծությունը՝ հաշվի առնելով տնտեսության զարգացման պատմական նախադրյալները, արտադրական հզորությունների տեխնիկական վիճակը, կապիտալի հասանելիությունը, ֆինանսական շուկայի զարգացման մակարդակը և ձեռնարկությունների մրցակցային դիրքերը։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում արդյունաբերական կազմակերպությունների հիմնական միջոցների վերարտադրության, տեխնոլոգիական վերազինման, արտադրական գործընթացների արդիականացման և նորարարական գործունեության ֆինանսավորման հիմնախնդիրները։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է ներդրումային պահանջարկի և առկա ֆինանսական հնարավորությունների համապատասխանության գնահատումը, քանի որ ձեռնարկությունների զարգացման ծրագրերի իրականացումը հաճախ պայմանավորված է անհրաժեշտ կապիտալի ժամանակին ներգրավման և նպատակային օգտագործման հնարավորությամբ։ Ներդրումային ռեսուրսների կառավարման տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունեն ֆինանսական պլանավորումը, կապիտալի կառուցվածքի օպտիմալացումը, ներդրումային նախագծերի ընտրությունը, դրամական հոսքերի կանխատեսումը և ֆինանսական ռիսկերի գնահատումը։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև ներդրումային նախագծերի տնտեսական արդյունավետության գնահատման մեթոդներին, մասնավորապես՝ զուտ ներկա արժեքի, եկամտաբերության ներքին նորմայի, ներդրումների վերադարձելիության ժամկետի և շահութաբերության այլ ցուցանիշների կիրառման հնարավորություններին։ Այս մեթոդների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր ներդրումային այլընտրանքների ֆինանսական նպատակահարմարությունը և ընտրելու ձեռնարկության ռազմավարական նպատակներին համապատասխանող զարգացման ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի ներդրումային գործունեության հետ կապված անորոշությունները, շուկայական պահանջարկի փոփոխությունները, տոկոսադրույքների տատանումները, արժութային ռիսկերը, գնաճային գործընթացները և արտաքին տնտեսական գործոնների ազդեցությունը արդյունաբերական ձեռնարկությունների ֆինանսական որոշումների վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ներդրումային ռեսուրսների ներգրավման և կառավարման կազմակերպական մեխանիզմների կատարելագործումը՝ ներառելով ֆինանսական վերահսկողության, կորպորատիվ կառավարման, ռազմավարական պլանավորման և ներդրումային ծրագրերի իրականացման արդյունավետության բարձրացման հարցերը։ Հայաստանի արդյունաբերական ձեռնարկությունների առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև փոքր և միջին արդյունաբերական կազմակերպությունների ֆինանսավորման սահմանափակումների, խոշոր արտադրական համալիրների կապիտալատարության և տարբեր ճյուղերում ներդրումային պահանջների տարբերությունների գնահատման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել արդյունաբերության առանձին ճյուղերի ներդրումային գրավչության վրա ազդող գործոնները, արտադրանքի մրցունակության բարձրացման հնարավորությունները, արտահանման ներուժի զարգացումը և միջազգային տնտեսական համագործակցության միջոցով ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավման հեռանկարները։ Առանձին նշանակություն ունեն պետության ներդրումային քաղաքականության, հարկային և ֆինանսավարկային կարգավորման, գործարար միջավայրի բարելավման և արդյունաբերական զարգացման աջակցության գործիքների ուսումնասիրությունները։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև ներդրումային գործունեության խթանման ինստիտուցիոնալ պայմանները, սեփականության իրավունքի պաշտպանության, ֆինանսական տեղեկատվության թափանցիկության և ներդրողների վստահության նշանակությունը կապիտալի ներգրավման գործընթացներում։ Գիտական հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել տնտեսական և ֆինանսական վերլուծության, համեմատական գնահատման, վիճակագրական ուսումնասիրության, տնտեսամաթեմատիկական մոդելավորման և ներդրումային նախագծերի արդյունավետության հաշվարկման մեթոդներ։ Նման մոտեցումները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ներդրումային ռեսուրսների ձևավորման և օգտագործման հիմնական օրինաչափությունները, գնահատելու ֆինանսավորման տարբեր աղբյուրների առավելություններն ու սահմանափակումները և մշակելու ձեռնարկությունների ներդրումային կառավարման կատարելագործման առաջարկություններ։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է արդյունաբերական ձեռնարկությունների ներդրումային գործունեության արդյունավետության բարձրացման, ֆինանսական ռեսուրսների կառավարման համակարգերի զարգացման և Հայաստանի տնտեսության արտադրական ներուժի ամրապնդման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությամբ։ Հետազոտության կիրառական արժեքը կապված է ձեռնարկությունների երկարաժամկետ զարգացման ռազմավարությունների մշակման, ներդրումային նախագծերի ֆինանսավորման հիմնավորման, կապիտալի օգտագործման արդյունավետության գնահատման և արդյունաբերական կազմակերպությունների ֆինանսական կայունության բարձրացման հնարավորությունների հետ։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, ֆինանսական վերլուծաբաններին, ներդրումային կառավարման մասնագետներին, արդյունաբերական ձեռնարկությունների ղեկավարներին, պետական տնտեսական քաղաքականության մշակմամբ զբաղվող մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։ Աշխատությունն ունի տնտեսագիտական, ֆինանսական, կառավարչական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերական ձեռնարկությունների ներդրումային ռեսուրսների ձևավորման մեխանիզմների, կապիտալի կառավարման առանձնահատկությունների, ներդրումային ռիսկերի և արտադրական զարգացման ֆինանսական նախադրյալների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Медицина

Այս աշխատանքը նվիրված է տարբեր պլազմաֆերեզի ռեժիմների համեմատական գնահատմանը՝ արյան ռեոլոգիական հատկությունների ցուցանիշների ադեկվատության տեսանկյունից, նպատակ ունենալով պարզել, թե բուժական որ մոտեցումներն են առավել արդյունավետ արյան հոսքաբանական բնութագրերի բարելավման համար տարբեր կլինիկական պայմաններում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են պլազմաֆերեզի տարբեր տեսակներ՝ ըստ հեռացվող պլազմայի ծավալի, փոխարինող լուծույթների բնույթի և սեանսների հաճախականության, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը արյան մածուցիկության, էրիթրոցիտների դեֆորմացվելու ունակության, ագրեգացիայի մակարդակի և միկրոցիրկուլյացիայի վրա։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են տարբեր ռեժիմները փոխում արյան ռեոլոգիական պարամետրերը՝ նվազեցնելով բարձր մածուցիկությունը և բարելավելով հյուսվածքներին թթվածնի մատակարարումը, ինչպես նաև գնահատվում է բուժման ազդեցության կայունությունը ժամանակի ընթացքում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե որ ռեժիմներն են առավել արդյունավետ հիպերվիսկոզային սինդրոմների, աուտոիմուն հիվանդությունների և միկրոցիրկուլյատոր խանգարումների դեպքում, ինչպես նաև քննարկվում են հնարավոր ռիսկերն ու կողմնակի ազդեցությունները՝ կապված արյան բաղադրության արագ փոփոխությունների հետ։ Աշխատանքում համադրվում են կլինիկական դիտարկումները և լաբորատոր ռեոլոգիական չափումները՝ ստեղծելով գնահատման համապարփակ մոդել, որը թույլ է տալիս օբյեկտիվորեն համեմատել տարբեր պլազմաֆերեզի սխեմաների արդյունավետությունը և դրանց կիրառման նպատակահարմարությունը տարբեր պացիենտային խմբերում։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի հանքային աղբյուրներից առանձնացված Rhodobacter sphaeroides տեսակի ֆոտոտրոֆ բակտերիաների կենսաէներգետիկական առանձնահատկությունների, նյութափոխանակային գործընթացների և կենսաբանական ջրածնի արտադրության հնարավորությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում են ֆոտոտրոֆ միկրոօրգանիզմների էներգետիկական փոխանակության մեխանիզմները, լուսային էներգիայի յուրացման առանձնահատկությունները, բակտերիաների ֆիզիոլոգիական ակտիվության վրա միջավայրի տարբեր գործոնների ազդեցությունը և վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների ստացման նպատակով դրանց կենսատեխնոլոգիական ներուժի գնահատումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի հանքային աղբյուրների մանրէաբանական բազմազանությանը, դրանց ֆիզիկաքիմիական պայմաններին և յուրահատուկ բնական միջավայրերում բնակվող ֆոտոտրոֆ բակտերիաների կենսաբանական հարմարվողականությանը։ Ուսումնասիրվում են բակտերիաների աճի և զարգացման պայմանները, լուսավորության ինտենսիվության, ջերմաստիճանի, միջավայրի թթվայնության, հանքային աղերի պարունակության և սննդանյութերի հասանելիության ազդեցությունները դրանց նյութափոխանակության ու կենսաէներգետիկական ցուցանիշների վրա։ Կարևորվում է ֆոտոսինթետիկ բակտերիաների առանձնահատկությունը՝ լուսային էներգիան օգտագործելու օրգանական միացությունների փոխակերպման և բջջային կենսագործունեության համար անհրաժեշտ էներգիայի ստացման գործընթացներում։ Անդրադարձ է կատարվում ֆոտոսինթետիկ էլեկտրոնափոխադրական շղթայի, թաղանթային էներգետիկական համակարգերի, պրոտոնային էլեկտրաքիմիական գրադիենտի ձևավորման և ադենոզինեռֆոսֆատի սինթեզի հետ կապված կենսաքիմիական մեխանիզմներին։ Հատուկ ուշադրության են արժանանում բակտերիաների ֆոտոսինթետիկ ապարատի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները, լուսակլանող գունանյութերի դերը, ինչպես նաև տարբեր միջավայրային պայմաններում էներգետիկական փոխանակության փոփոխությունները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակներում դիտարկվում են մանրէաբանական ջրածնի առաջացման կենսաքիմիական նախադրյալները, հատկապես ազոտֆիքսման գործընթացների հետ կապված նիտրոգենազային համակարգերի մասնակցությունը և դրանց ակտիվության վրա ազդող գործոնները։ Քննարկվում են ֆոտոֆերմենտացիայի ընթացքում օրգանական նյութերի օգտագործման հնարավորությունները, ածխածնային և ազոտային սննդանյութերի հարաբերակցության նշանակությունը, ինչպես նաև նյութափոխանակային ուղիների ազդեցությունը ջրածնի առաջացման արդյունավետության վրա։ Կարևորվում է բակտերիաների կենսազանգվածի աճի, էներգետիկական ակտիվության և ջրածնի արտադրության միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու կենսաբանական գործընթացների արդյունավետությունը տարբեր մշակման պայմաններում։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում թթվածնի առկայության, լուսավորության ռեժիմների և սննդային միջավայրի բաղադրության ազդեցությանը ջրածին արտադրող ֆերմենտային համակարգերի գործունեության վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի բնական հանքային աղբյուրներից առանձնացված մանրէային շտամների ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական հատկությունների համեմատական գնահատումը՝ պարզելու դրանց հնարավոր առավելությունները կենսաջրածնի արտադրության տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում միկրոօրգանիզմների նույնականացման, մաքուր կուլտուրաների ստացման, աճի դինամիկայի ուսումնասիրության, կենսաքիմիական ակտիվության չափման և արտադրված գազերի բաղադրության գնահատման հետազոտական մոտեցումներին։ Կարևորվում է փորձարարական տվյալների վերլուծությունը, որը կարող է նպաստել ջրածնի արտադրության վրա ազդող հիմնական գործոնների բացահայտմանը և ֆոտոտրոֆ բակտերիաների կենսատեխնոլոգիական կիրառության հեռանկարների որոշմանը։ Աշխատության շրջանակներում դիտարկվում է նաև մանրէաբանական ջրածնի արտադրության նշանակությունը վերականգնվող էներգետիկայի զարգացման, հանածո վառելիքներից կախվածության նվազեցման և էկոլոգիապես առավել կայուն էներգետիկական համակարգերի ձևավորման տեսանկյունից։ Քննարկվում են կենսաջրածնի ստացման առավելությունները և տեխնոլոգիական սահմանափակումները, մասնավորապես՝ լուսային էներգիայի օգտագործման արդյունավետությունը, կենսաբանական համակարգերի արտադրողականությունը, միջավայրային պայմանների վերահսկման անհրաժեշտությունը և լաբորատոր հետազոտություններից դեպի կիրառական կենսատեխնոլոգիական համակարգեր անցնելու դժվարությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի ֆոտոտրոֆ բակտերիաների օգտագործման հնարավորությունը օրգանական մնացորդների կենսաբանական վերամշակման և էներգակիրների ստացման համակցված գործընթացներում։ Հետազոտությունը կարևորում է Հայաստանի բնական մանրէային ռեսուրսների գիտական ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելով տեղական էկոհամակարգերում հանդիպող միկրոօրգանիզմների կենսատեխնոլոգիական ներուժը և դրանց հնարավոր կիրառությունը ժամանակակից կենսաէներգետիկայում։ Աշխատությունն ունի գիտական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով մանրէների ֆիզիոլոգիայի, կենսաքիմիայի, ֆոտոկենսաբանության, մանրէաբանական էկոլոգիայի և կենսաջրածնի արտադրության տեխնոլոգիաների զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել մանրէաբանների, կենսաքիմիկոսների, կենսատեխնոլոգների, կենսաֆիզիկոսների, բնապահպանների, վերականգնվող էներգետիկայի մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ասպիրանտների, ուսանողների և ֆոտոտրոֆ միկրոօրգանիզմների կենսաէներգետիկական հատկություններով ու կենսաբանական ջրածնի արտադրությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է օսմանյան թուրքերենի ընթերցանության ուսուցմանը և լեզվական գիտելիքների սկզբնական ձևավորմանը։ Այն վերաբերում է լեզվի գրավոր ձևի յուրացմանը, տառերի ու գրային նշանների ճանաչմանը, բառերի ընթերցմանը և գրավոր խոսքի ընկալման հիմնական հմտությունների զարգացմանը։ Օսմանյան թուրքերենը գործածվել է արաբական գրաֆիկայի վրա հիմնված գրային համակարգով, որի առանձնահատկությունները լեզուն սովորողների համար պահանջում էին հատուկ ուսուցողական մոտեցում։ Այս համատեքստում նման ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել ընթերցանության հիմունքների բացատրման, գրային համակարգին ծանոթացնելու և լեզվական ուսուցումը հաջորդական փուլերով կազմակերպելու գործում։ Աշխատությունը կարելի է դիտարկել որպես լեզվի ուսուցման գործնական նյութ, որը նախատեսված է ընթերցանության սկզբնական կարողություններ զարգացնելու և օսմանյան թուրքերենով գրված տեքստերի հետ աշխատելու նախնական հմտություններ ձևավորելու համար։ Այն արժեքավոր է նաև պատմական լեզվաբանության և կրթության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է լեզուների ուսուցման այնպիսի մոտեցումներ, որոնք կիրառվել են բազմալեզու կրթական միջավայրում։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում օսմանյան թուրքերենի գրային ավանդույթի, լեզվական կրթության մեթոդների, ընթերցանության դասավանդման պատմության և հայերեն ու թուրքերեն կրթական միջավայրերի փոխազդեցության ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար։