Նոր գրքեր օտար լեզուներով: (Ինֆորմացիոն ցանկ)=Новые книги на иностранных языках= New books in foreign languages (1981, Մայիս, թիվ 5)

Химия

Աշխատությունը նվիրված է բազմաֆունկցիոնալ տեղակալված կարբոցիկլային և ազացիկլային միացությունների ստացման նոր սինթետիկ մոտեցումների մշակմանը՝ ացետոքացախաթթվի N-արիլամիդների և էլեկտրոֆիլ ալկենների փոխազդեցությունների հիման վրա։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ելանյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների, դրանց ռեակցիոնունակության, փոխազդեցությունների ուղղության և ցիկլային վերջանյութերի առաջացման օրինաչափությունների ուսումնասիրության վրա։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է այնպիսի ռեակցիոն պայմանների ընտրությունը, որոնք հնարավորություն են տալիս արդյունավետ կերպով ձևավորել ածխածնային կամ ազոտ պարունակող ցիկլային համակարգեր և միաժամանակ մոլեկուլում պահպանել հետագա քիմիական ձևափոխումների համար արժեքավոր ֆունկցիոնալ խմբեր։ Ացետոքացախաթթվի ամիդային ածանցյալները դիտարկվում են որպես օրգանական սինթեզի բազմակողմանի կառուցվածքային միավորներ, քանի որ դրանց մոլեկուլներում առկա ռեակցիոն կենտրոնները կարող են մասնակցել ածխածին-ածխածին և ածխածին-հետերոատոմ կապերի ձևավորմանը։ Էլեկտրոֆիլ ալկենների հետ դրանց փոխազդեցությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել նոր կապերի առաջացման, միջանկյալ բաց շղթայով միացությունների ձևավորման և հետագա ներմոլեկուլային ցիկլացման գործընթացները։ Քննության են առնվում տարբեր էլեկտրոնային և տարածական հատկություններ ունեցող տեղակալիչների ազդեցությունները ռեակցիայի ընթացքի, արագության, ընտրողականության և վերջանյութերի կառուցվածքի վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում N-արիլային հատվածի կառուցվածքային փոփոխություններին։ Արոմատիկ օղակում էլեկտրոնատու կամ էլեկտրոնակցեպտոր տեղակալիչների առկայությունը կարող է փոփոխել ելանյութի էլեկտրոնային բնույթը և դրանով պայմանավորել փոխազդեցության արդյունավետությունն ու ուղղությունը։ Նման համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել «կառուցվածք–ռեակցիոնունակություն» կապերը և կանխատեսել տարբեր ածանցյալների վարքը ընտրված պայմաններում։ Ուսումնասիրվում է նաև էլեկտրոֆիլ ալկենի կառուցվածքի ազդեցությունը։ Ակտիվացնող խմբերի բնույթը, դրանց քանակը և դիրքը կարող են որոշիչ նշանակություն ունենալ նուկլեոֆիլային միացման և հետագա ցիկլացման գործընթացների համար։ Ռեակցիաների համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս սահմանել ելանյութերի այն կառուցվածքային պահանջները, որոնց դեպքում առավել արդյունավետ է համապատասխան կարբոցիկլային կամ ազացիկլային համակարգերի առաջացումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ռեակցիաների մեխանիզմների պարզաբանմանը։ Դիտարկվում են հնարավոր միջանկյալ փուլերը, սկզբնական միացման գործընթացները, պրոտոնների վերաբաշխումը, ներմոլեկուլային փոխազդեցությունները և օղակի փակման հնարավոր ուղիները։ Ստացված տվյալների համադրումը կարող է հնարավորություն տալ բացատրելու, թե ինչու որոշ պայմաններում գերակշռում է որոշակի կառուցվածքով վերջանյութի առաջացումը, մինչդեռ պայմանների կամ ելանյութերի փոփոխությունը հանգեցնում է այլ ուղղությամբ ընթացող փոխակերպման։ Մեխանիզմների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն առանձին ռեակցիաների բացատրության, այլև նմանատիպ նոր սինթետիկ գործընթացների նպատակային նախագծման համար։ Առանձին նշանակություն է տրվում ռեակցիայի պայմանների օպտիմալացմանը։ Ուսումնասիրվում է լուծիչի, ջերմաստիճանի, ռեակցիայի տևողության, ելանյութերի հարաբերակցության և անհրաժեշտության դեպքում կատալիտիկ կամ հիմնային միջավայրի ազդեցությունը վերջանյութերի ելքի ու ընտրողականության վրա։ Օպտիմալ պայմանների հայտնաբերումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել կողմնակի գործընթացների դերը և բարձրացնել նպատակային նյութերի ստացման արդյունավետությունը։ Քննության են առնվում նաև մեկ փուլում մի քանի նոր կապերի ձևավորման հնարավորությունները, որոնք սինթետիկ տեսանկյունից առանձնապես արժեքավոր են, քանի որ թույլ են տալիս համեմատաբար պարզ ելանյութերից ստանալ կառուցվածքային առումով բարդ ցիկլային համակարգեր։ Ստացված նոր միացությունների կառուցվածքի հաստատումը հետազոտության կարևոր բաղադրիչներից է։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել միջուկային մագնիսական ռեզոնանսի սպեկտրոսկոպիա, ինֆրակարմիր սպեկտրոսկոպիա, զանգվածային սպեկտրաչափություն, տարրային անալիզ և կառուցվածքային քիմիայում ընդունված այլ ֆիզիկաքիմիական մեթոդներ։ Սպեկտրային տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս հաստատել ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունը, ցիկլային համակարգի ձևավորումը և տեղակալիչների դիրքերը մոլեկուլում։ Այն դեպքերում, երբ ռեակցիայի ընթացքում հնարավոր է մի քանի իզոմերային կառուցվածքների առաջացում, հատուկ նշանակություն է ստանում կառուցվածքային և տարածական առանձնահատկությունների մանրամասն վերլուծությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ստերեոքիմիական հարցերին, քանի որ ցիկլացման գործընթացների ընթացքում կարող են ձևավորվել նոր ստերեոգեն կենտրոններ կամ տարբեր տարածական կառուցվածք ունեցող արտադրանքներ։ Ռեակցիայի դիաստերեոսելեկտիվության կամ այլ ընտրողական առանձնահատկությունների գնահատումը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել գործընթացի մեխանիզմի մասին։ Կարբոցիկլային միացությունների ստացման ուղղությամբ ուսումնասիրվում է ածխածնային օղակների ձևավորման հնարավորությունը և դրանց հետագա ֆունկցիոնալացման հեռանկարները։ Բազմաթիվ ֆունկցիոնալ խմբերի միաժամանակյա առկայությունը ստացված մոլեկուլները դարձնում է հարմար միջանկյալ նյութեր հետագա օրգանական սինթեզների համար։ Դրանք կարող են ենթարկվել ընտրողական վերականգնման, օքսիդացման, հիդրոլիզի, տեղակալման, կոնդենսացման և այլ փոխակերպումների՝ հնարավորություն տալով կառուցել ավելի բարդ մոլեկուլային համակարգեր։ Ազացիկլային միացությունների դեպքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազոտի ատոմ պարունակող օղակների ձևավորմանը։ Ազոտային հետերոցիկլերը լայնորեն ներկայացված են կենսաբանական ակտիվություն ունեցող բնական և սինթետիկ նյութերում, ինչի պատճառով դրանց ստացման արդյունավետ մեթոդների մշակումը կարևոր ուղղություն է օրգանական և դեղագործական քիմիայում։ Հետազոտությունը կարող է ընդլայնել կառուցվածքային բազմազան ազոտային ցիկլային համակարգերի սինթեզի հնարավորությունները և ստեղծել նոր ելանյութեր հետագա ֆունկցիոնալացման համար։ Բազմաֆունկցիոնալ բնույթը դիտարկվում է որպես ստացված միացությունների կարևոր առավելություն։ Միևնույն մոլեկուլում մի քանի տարբեր ռեակցիոն կենտրոնների առկայությունը հնարավորություն է տալիս իրականացնել ընտրողական հետագա ձևափոխումներ և կառուցել տարբեր կառուցվածքային դասերի ածանցյալներ։ Այս հանգամանքը մեծացնում է մշակված մեթոդների սինթետիկ արժեքը և հնարավորություն է տալիս դրանք օգտագործել բազմափուլ օրգանական սինթեզի ռազմավարություններում։ Քննության են առնվում նաև նոր միացությունների հնարավոր կիրառական հեռանկարները։ Կարբոցիկլային և ազացիկլային կառուցվածքային հատվածները հանդիպում են բազմաթիվ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերում, դեղագործական նշանակություն ունեցող մոլեկուլներում և ֆունկցիոնալ օրգանական նյութերում։ Հետևաբար նոր բազմաֆունկցիոնալ ածանցյալների ստացումը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հետագա կենսաբանական, դեղաքիմիական կամ նյութագիտական ուսումնասիրությունների համար։ Միաժամանակ հիմնական շեշտադրումը դրվում է սինթետիկ մեթոդաբանության, ռեակցիոն օրինաչափությունների և կառուցվածքային բազմազանության ընդլայնման վրա։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նոր ցիկլացման գործընթացների բացահայտման, դրանց մեխանիզմների պարզաբանման և բազմաֆունկցիոնալ ցիկլային միացությունների նպատակային սինթեզի մեթոդների զարգացման հնարավորությամբ։ Կիրառական նշանակությունը կապված է համեմատաբար մատչելի ելանյութերից կառուցվածքային բարդություն ունեցող օրգանական միացությունների ստացման արդյունավետ ուղիների ստեղծման հետ։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել հետերոցիկլային քիմիայի, դեղանյութերի սինթեզի և նոր օրգանական կառուցվածքային միավորների մշակման հետագա զարգացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել օրգանական և դեղագործական քիմիայի, հետերոցիկլային միացությունների քիմիայի, նուրբ օրգանական սինթեզի և կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ստեղծման ոլորտների հետազոտողների, քիմիկոսների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է գալարմինի և D-15 գալարմինի ազդեցության որոշ կենսաքիմիական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը սիբիրախտի պայմաններում՝ հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացնելով օրգանիզմում ընթացող նյութափոխանակային և կենսաքիմիական փոփոխությունների վրա։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է, թե ուսումնասիրվող միացությունների ազդեցությամբ ինչպես կարող են փոփոխվել հիվանդության ընթացքի հետ կապված առանձին կենսաքիմիական ցուցանիշներ և օրգանիզմի պաշտպանական արձագանքները։ Քննվում են վարակային գործընթացի հետևանքով առաջացող նյութափոխանակային խանգարումները, բջջային և հյուսվածքային մակարդակներում դիտվող փոփոխությունները, ինչպես նաև դրանց կապը օրգանիզմի ընդհանուր ֆունկցիոնալ վիճակի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ֆերմենտային համակարգերի ակտիվության, սպիտակուցային և էներգետիկ նյութափոխանակության, օքսիդավերականգնման գործընթացների և այլ կենսաքիմիական ցուցանիշների հնարավոր փոփոխություններին։ Ուսումնասիրվող նյութերի ազդեցությունը դիտարկվում է համեմատական սկզբունքով՝ պարզելու համար դրանց և հիվանդության ընթացքում ձևավորվող կենսաքիմիական տեղաշարժերի միջև հնարավոր կապերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում օրգանիզմի բնական պաշտպանական մեխանիզմների և նյութափոխանակային հավասարակշռության ուսումնասիրությունը, քանի որ վարակային հիվանդությունների ժամանակ տարբեր օրգան-համակարգերի գործունեությունը կարող է ենթարկվել փոխկապակցված փոփոխությունների։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել կենսաքիմիական, ֆիզիոլոգիական և ընդհանուր կլինիկական դիտարկումների արդյունքները՝ ուսումնասիրվող միացությունների կենսաբանական ազդեցության վերաբերյալ առավել ամբողջական պատկերացում ձևավորելու նպատակով։ Աշխատանքի նշանակությունը պայմանավորված է նաև դեղաբանական ազդեցության մեխանիզմների բացահայտման անհրաժեշտությամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս տեսական մակարդակում գնահատել տարբեր կենսաքիմիական գործընթացների մասնակցությունը դիտվող ազդեցություններին։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է կենսաքիմիայի, դեղաբանության, վարակաբանության և փորձարարական բժշկության մոտեցումները՝ վարակային գործընթացի ընթացքում ուսումնասիրվող միացությունների ազդեցությամբ տեղի ունեցող կենսաքիմիական փոփոխությունների բնույթն ու փոխկապակցվածությունը պարզաբանելու նպատակով։

Экономика

Անշարժ գույքը տնտեսագիտական և իրավական հասկացություն է, որը ներառում է հողամասերը, շենքերը, բնակարանները, արտադրական և կոմերցիոն կառույցները, որոնք ֆիզիկապես ամրացված են հողի վրա և չեն կարող տեղափոխվել առանց իրենց կառուցվածքի վնասման: Այն հանդիսանում է կարևոր ակտիվ ինչպես անհատների, այնպես էլ պետության և բիզնեսի համար, քանի որ ապահովում է բնակության, արտադրության և ներդրման հիմնական պայմաններ: Անշարժ գույքի շուկան ձևավորվում է առաջարկի և պահանջարկի փոխազդեցությամբ, որտեղ գները կախված են տեղակայությունից, ենթակառուցվածքներից, տնտեսական իրավիճակից և իրավական կարգավորումներից: Այս ոլորտը կարևոր դեր ունի տնտեսական զարգացման մեջ՝ խթանելով շինարարությունը, բանկային վարկավորումը և ներդրումային ակտիվությունը: Անշարժ գույքը նաև համարվում է երկարաժամկետ և համեմատաբար կայուն ներդրումային գործիք, որը կարող է ապահովել եկամուտ վարձակալությունից կամ արժեքի աճից: Միաժամանակ այն պահանջում է զգալի սկզբնական կապիտալ, իրավական ճիշտ ձևակերպումներ և շուկայի մանրակրկիտ ուսումնասիրություն՝ ռիսկերից խուսափելու համար: Ընդհանուր առմամբ, անշարժ գույքը տնտեսության կարևոր բաղադրիչ է, որը ազդում է ինչպես սոցիալական պայմանների, այնպես էլ տնտեսական կայունության և զարգացման վրա:

Лингвистика

Աշխատությունը հայերենի քերականության ուսուցման համար նախատեսված դասագիրք է, որի նպատակն է սովորողներին ծանոթացնել լեզվի կառուցվածքին, քերականական կանոններին և գրավոր ու բանավոր խոսքի ճիշտ կիրառման սկզբունքներին։ Ձեռնարկը պատկանում է հայերենի ուսուցման պատմական գրականության այն շարքին, որի միջոցով քերականական գիտելիքները ներկայացվել են ուսումնական, հաջորդական և մատչելի ձևով։ Նման դասագրքերի կարևոր բաղադրիչներն են բառերի ձևերի և փոփոխությունների ուսումնասիրությունը, խոսքի մասերի առանձնահատկությունների բացատրությունը, նախադասության կազմության ու բառերի միջև քերականական կապերի ներկայացումը, ինչպես նաև լեզվական կանոնների յուրացմանն ուղղված օրինակները։ Գիրքը դիտարկելի է որպես ուսումնական նյութ, որն աջակցել է հայերենի գրագիտության զարգացմանը և քերականական գիտելիքների փոխանցմանը կրթական միջավայրում։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց լեզվի դասավանդման պատմությամբ, հայերեն քերականագիտական աշխատությունների զարգացմամբ և 19-րդ դարի հայալեզու կրթական գրականությամբ զբաղվողների համար։ Այս հրատարակությունը նաև հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին տվյալ ժամանակաշրջանում կազմակերպվում լեզվական գիտելիքները և ինչպիսի մոտեցումներով էր իրականացվում հայերենի կանոնների ուսուցումը։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայագիտության, պատմական լեզվաբանության, մանկավարժության և հայերեն ուսումնական գրականության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Технология

Գիրքը նվիրված է միկրոավտոբուսների սկավառակավոր արգելակային մեխանիզմների խափանումների վիճակագրական մոդելավորմանը և դրանց հուսալիության կանխատեսման մեթոդների մշակմանը։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են արգելակային համակարգերի աշխատանքի առանձնահատկությունները, տեխնիկական վիճակի գնահատման չափանիշները, մաշվածության և շահագործման պայմանների ազդեցությունը մեխանիզմների խափանումների առաջացման վրա։ Քննարկվում են վիճակագրական վերլուծության, հուսալիության տեսության, մաթեմատիկական մոդելավորման և կանխատեսման մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել արգելակային հանգույցների ծառայության ժամկետը և կանխարգելիչ սպասարկման արդյունավետությունը։ Վերլուծվում են շահագործման ընթացքում առաջացող անսարքությունների պատճառները, դրանց հավանական բնույթը և տեխնիկական սպասարկման գործընթացների կատարելագործման ուղիները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել ավտոմոբիլային տրանսպորտի մասնագետների, ինժեներների, տեխնիկական սպասարկման ոլորտի աշխատակիցների, հուսալիության տեսությամբ զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների և տրանսպորտային ճարտարագիտության ուսանողների համար։

Экономика

Տնտեսագիտական և ագրարային բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում անասնաբուծական մթերքների մրցունակության բարձրացման հիմնախնդիրների, դրանց վրա ազդող տնտեսական և արտադրական գործոնների, ինչպես նաև ոլորտի զարգացման հնարավոր ուղիների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում անասնաբուծության դերը երկրի գյուղատնտեսական համակարգում, անասնաբուծական արտադրանքի շուկայի կառուցվածքը, արտադրության կազմակերպման առանձնահատկությունները և տեղական արտադրողների մրցակցային դիրքերի ամրապնդման նախադրյալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մսի, կաթի և այլ անասնաբուծական մթերքների արտադրության ծավալներին, ինքնարժեքի ձևավորմանը, որակական ցուցանիշներին, իրացման պայմաններին և սպառողական պահանջարկի առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են կենդանիների մթերատվության, կերային բազայի ապահովման, արտադրական տեխնոլոգիաների, վերամշակման կարողությունների և լոգիստիկ ենթակառուցվածքների ազդեցությունները արտադրանքի մրցունակության վրա։ Քննարկվում են նաև գյուղատնտեսական տնտեսությունների ֆինանսավորման, պետական աջակցության, ներդրումային հնարավորությունների, արտադրանքի ստանդարտացման և սննդամթերքի անվտանգության պահանջների ապահովման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են արտադրության արդյունավետության բարձրացման, ծախսերի օպտիմալացման, որակի կառավարման, շուկայավարման և արտահանման հնարավորությունների ընդլայնման տնտեսական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում անասնաբուծական տնտեսությունների տեխնիկական վերազինման, արտադրողների համագործակցության, արժեշղթաների զարգացման և ներքին շուկայում տեղական արտադրանքի դիրքերի ամրապնդման նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ագրարային տնտեսագիտության, անասնաբուծության կառավարման, գյուղատնտեսական շուկաների, պարենային անվտանգության և Հայաստանի գյուղատնտեսության զարգացման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։