Особенности предвестника "сейсмическое затишье" сильных землетрясений на Кавказе

Культура

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Նոր Ջուղայի ապարանքների ճարտարապետությանը՝ XVII–XIX դարերի ընթացքում դրանց ձևավորման, զարգացման, հատակագծային և ծավալատարածական առանձնահատկությունների, հարդարանքի ու գեղարվեստական արժեքի համակողմանի քննությանը։ Նոր Ջուղան՝ Սպահանի հարավային հատվածում ձևավորված հայկական թաղամասը, ստեղծվել է Շահ Աբբաս I-ի օրոք 17-րդ դարի սկզբին՝ 1604 թվականի բռնագաղթերի հետևանքով այնտեղ տեղափոխված հայերի բնակեցմամբ։ Հայկական համայնքի տնտեսական հզորացումը հետագայում արտահայտվեց նաև բնակելի և հասարակական ճարտարապետության զարգացման մեջ՝ ձևավորելով առանձնահատուկ քաղաքային միջավայր։ Նոր Ջուղայի առանձնատներն ու ապարանքները ոչ միայն բնակության վայրեր էին, այլև հարուստ վաճառականական ընտանիքների սոցիալական դիրքի, տնտեսական կարողության և մշակութային ինքնության արտահայտման միջոց։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է ապարանքների հատակագծային կառուցվածքի բացահայտումը։ Նման կառույցների ձևավորման վրա ազդել են ինչպես հայկական ավանդական բնակելի ճարտարապետության որոշ սկզբունքներ, այնպես էլ Իրանի տեղական ճարտարապետական մշակույթը, կլիմայական պայմանները և քաղաքաշինական միջավայրը։ Փակ կամ կիսափակ բակերը, դրանց շուրջ խմբավորված բնակելի և օժանդակ տարածքները, ստվերոտ անցումները, այգիները և ջրային տարրերը ձևավորում էին բնակության համար հարմարավետ միջավայր՝ համապատասխանելով Սպահանի տաք և չոր կլիմային։ Նոր Ջուղայի հայկական առանձնատների կարևոր առանձնահատկություններից է արտաքին համեմատաբար զուսպ ճարտարապետության և ներսի հարուստ հարդարանքի հակադրությունը։ Շենքերի ներքին տարածքները հաճախ զարդարվել են որմնանկարներով, բուսական ու երկրաչափական զարդանախշերով, հայելային և այլ դեկորատիվ լուծումներով։ Նոր Ջուղայի ճարտարապետության մեջ հատկապես ուշագրավ է եվրոպական, իրանական և հայկական գեղարվեստական ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Հայ վաճառականները ակտիվ կապեր ունեին եվրոպական և ասիական տարբեր կենտրոնների հետ, և այդ միջազգային առևտրական ու մշակութային կապերը ներթափանցում էին նաև բնակելի ճարտարապետություն։ Նոր Ջուղայի տների ներքին հարդարանքում հանդիպող եվրոպական թեմաներով որմնանկարները, իրանական դեկորատիվ մոտիվները և հայկական մշակութային խորհրդանիշները ձևավորում են յուրահատուկ սինթեզ, որը առանձնացնում է այդ միջավայրը։ Նոր Ջուղայի ճարտարապետական ժառանգության վերաբերյալ ուսումնասիրություններում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում Վանք թաղամասը, որտեղ պահպանվել են հայկական եկեղեցիներ, բնակելի տներ և պատմական այլ կառույցներ։ Նոր Ջուղայի հայկական եկեղեցիների ճարտարապետությունը նույնպես բնութագրվում է հայկական և իրանական ավանդույթների համադրմամբ, իսկ դրանց ներքին հարդարանքը հաճախ հարուստ է որմնանկարներով։ Ապարանքների ուսումնասիրության համար կարևոր է նաև դրանց սոցիալական գործառույթը։ XVII–XIX դարերում Նոր Ջուղայի հայ վաճառականները ձևավորել էին լայն միջազգային առևտրական ցանցեր, որոնք կապում էին Սպահանը Հնդկաստանի, Ռուսաստանի, Եվրոպայի և Մերձավոր Արևելքի առևտրական կենտրոնների հետ։ Այդ տնտեսական գործունեության արդյունքում ձևավորված հարստությունը հնարավորություն էր տալիս կառուցելու ընդարձակ և ճոխ առանձնատներ, որոնք միաժամանակ ծառայում էին որպես ընտանեկան բնակավայր, ընդունելությունների վայր և հասարակական հեղինակության ցուցիչ։ Այդ պատճառով ապարանքի ճարտարապետությունը պետք է դիտարկել նաև համայնքի սոցիալական պատմության համատեքստում։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև տարածական կազմակերպման և կենցաղային կյանքի փոխհարաբերությունը։ Բնակելի համալիրների տարբեր հատվածների՝ ընդունելության սրահների, ընտանեկան տարածքների, օժանդակ շինությունների, բակերի և այգիների դասավորությունը արտացոլում էր ընտանիքի կենցաղը, հասարակական հարաբերությունները և մասնավոր ու հանրային տարածքների տարանջատման սկզբունքները։ Այս առումով ապարանքը պարզապես ճարտարապետական կառույց չէ, այլ պատմական աղբյուր, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել Նոր Ջուղայի հայ համայնքի կենսակերպը և սոցիալական կառուցվածքը։ Ժամանակի ընթացքում այդ կառույցների մի մասը վերափոխվել է, վնասվել կամ կորցրել նախնական տեսքը, ինչն առավել է ընդգծում դրանց փաստագրական և մշակութային արժեքը։ Նոր Ջուղայի պատմական միջավայրի պահպանումը ներկայումս կարևոր խնդիր է, քանի որ այստեղ պահպանված հայկական հուշարձանները ներկայացնում են Իրանի հայկական համայնքի բազմադարյա ներկայության և մշակութային փոխազդեցությունների եզակի վկայություններ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է Նոր Ջուղայի XVII–XIX դարերի բնակելի ճարտարապետության առանձնահատկությունները, հայկական վաճառականական վերնախավի կենցաղն ու մշակույթը, ինչպես նաև հայկական, իրանական և եվրոպական ճարտարապետական ու դեկորատիվ ավանդույթների փոխազդեցությունը հասկանալու համար։ Այն կարող է հետաքրքրել ճարտարապետության պատմությամբ, հայկական սփյուռքի մշակույթով, իրանագիտությամբ, արվեստագիտությամբ, հուշարձանների պահպանությամբ և հայկական ճարտարապետական ժառանգությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի ուսուցման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը այն ուսումնական խմբերում, որտեղ ընդգրկված են տարբեր մայրենի լեզուներ և լեզվամշակութային միջավայրեր ունեցող ուսանողներ։ Հետազոտության հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է բազմալեզու խմբերում հայերենի արդյունավետ դասավանդման կազմակերպման, ուսանողների լեզվական տարբեր մակարդակների հաշվառման և նրանց անհատական կրթական կարիքներին համապատասխան մեթոդների ընտրության վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են լեզվական միջավայրի, սովորողների նախնական գիտելիքների, մայրենի լեզվի ազդեցության և միջմշակութային տարբերությունների դերը հայերենի յուրացման գործընթացում։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև այն դժվարությունները, որոնց կարող են հանդիպել այլալեզու ուսանողները հայերենի հնչյունական համակարգը, բառապաշարը, քերականական կառուցվածքները, շարահյուսական հարաբերությունները և խոսքային հմտությունները յուրացնելիս։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում դասավանդման հաղորդակցական և գործնական մոտեցումներին, որոնք հնարավորություն են տալիս լեզուն սովորեցնել ոչ միայն որպես կանոնների և տեսական գիտելիքների ամբողջություն, այլև որպես իրական հաղորդակցության միջոց։ Կարևորվում է նաև ուսուցման գործընթացում տարբերակված մոտեցման կիրառումը, որի միջոցով հնարավոր է համատեղ աշխատել տարբեր պատրաստվածություն ունեցող ուսանողների հետ՝ պահպանելով նրանց ներգրավվածությունն ու առաջընթացի հնարավորությունը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայերենի՝ որպես օտար կամ երկրորդ լեզվի դասավանդմամբ զբաղվող մասնագետների, բուհերի դասախոսների, մեթոդիստների և լեզվական կրթության կազմակերպիչների համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու բազմալեզու լսարաններում հայերենի ուսուցման կազմակերպչական և մեթոդական խնդիրների մասին և ընդգծում է սովորողակենտրոն, ճկուն ու հաղորդակցական ուսուցման նշանակությունը։

Право

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է անզգուշությամբ մահ պատճառելու քրեաիրավական և կրիմինոլոգիական հիմնախնդիրներին՝ իրավահամեմատական վերլուծության շրջանակում՝ այն դիտարկելով որպես հասարակական վտանգավորության բարձր աստիճան ունեցող հանցակազմ, որի հիմքում ընկած է մեղավորի անփութությունը կամ ինքնավստահ անզգուշությունը։ Նյութում վերլուծվում են այս հանցագործության քրեաիրավական բնութագրիչները՝ օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերը, պատճառահետևանքային կապի հաստատման առանձնահատկությունները և մեղավորության ձևերը տարբեր իրավական համակարգերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կանխատեսելիության և պարտադիր զգուշավորության չափանիշներին, որոնք կարևոր դեր ունեն արարքի իրավական որակման գործընթացում։ Քննարկվում են նաև կրիմինոլոգիական գործոնները՝ սոցիալական միջավայր, մասնագիտական անփութություն, տեխնիկական անվտանգության կանոնների խախտում և մարդկային գործոնի ազդեցություն, որոնք նպաստում են նման դեպքերի առաջացմանը։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ իրավահամեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարբեր երկրների քրեական օրենսդրությունների միջև առկա տարբերությունները և ընդհանրությունները՝ նպաստելով կանխարգելիչ քաղաքականությունների կատարելագործմանը և իրավակիրառ պրակտիկայի արդյունավետության բարձրացմանը։

Другие предметы

Փաստաթուղթը վերաբերում է Խորհրդային Հայաստանի հողագործության ոլորտի պետական կառավարման համակարգում գործող անտառապետությունների կազմակերպմանը, իրավասություններին և գործունեության կարգավորմանը՝ ներկայացնելով անտառային տնտեսության վարչական կառավարման հիմնական սկզբունքները։ Այն կարգավորում է անտառային տարածքների պահպանության, օգտագործման, վերահսկողության և տնտեսավարման հետ կապված կազմակերպական հարաբերությունները՝ սահմանելով համապատասխան ստորաբաժանումների գործառույթներն ու պատասխանատվության շրջանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում անտառապետությունների վարչական կառուցվածքին, դրանց ենթակայությանը, տարածքային կազմակերպմանը և անտառային կառավարման մարմինների հետ փոխհարաբերություններին։ Փաստաթղթի դրույթները կարող են ընդգրկել անտառային ֆոնդի հաշվառման, պահպանության և վերահսկողության կազմակերպումը, անտառահատումների ու անտառային ռեսուրսների օգտագործման կարգավորումը, ինչպես նաև անտառների վերականգնման և պահպանման նպատակով իրականացվող աշխատանքների համակարգումը։ Կարևորվում է անտառապետի և համապատասխան ծառայողների դերը՝ նրանց վերապահված վարչական, վերահսկողական և տնտեսական պարտականությունների սահմանմամբ։ Անտառային տարածքների պահպանությունը դիտարկվում է որպես պետական նշանակության խնդիր, որի իրականացման համար անհրաժեշտ են հստակ կառավարման մեխանիզմներ, պատասխանատվության բաժանում և տեղական մակարդակում մշտական վերահսկողություն։ Առանձին նշանակություն կարող է տրվել ապօրինի ծառահատումների, անտառային ռեսուրսների չթույլատրված օգտագործման, հրդեհների և այլ վնասների կանխարգելմանն ու արձանագրմանը։ Միաժամանակ անտառապետությունների գործունեությունը կապված է անտառների տնտեսական օգտագործման հետ, ինչի պատճառով կարգավորման առարկա են դառնում նաև փայտանյութի և անտառային այլ ռեսուրսների օգտագործման, հաշվառման ու պահպանության խնդիրները։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել խորհրդային կառավարման սկզբնական շրջանում Հայաստանում անտառային տնտեսության պետական կազմակերպման, վարչական ենթակայության և ոլորտային վերահսկողության մեխանիզմների մասին։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր կարող է հանդիսանալ նաև պետական կառավարման պատմության ուսումնասիրության համար՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին բնական ռեսուրսների կառավարումն ու պահպանությունը ներառվում կենտրոնացված տնտեսական կառավարման համակարգում։ Նման նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու անտառային օրենսդրության և կառավարման ինստիտուտների ձևավորմանը, պետական մարմինների իրավասությունների սահմանմանը և բնօգտագործման վարչական մեխանիզմների զարգացմանը։ Փաստաթուղթը կարող է արժեքավոր լինել Հայաստանի անտառային տնտեսության պատմության, բնապահպանական կառավարման, խորհրդային շրջանի պետական վարչարարության և բնական ռեսուրսների իրավական կարգավորման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Литература

Հովհաննես Միրզայան Վանանդեցին (1772–1841) համարվում է հայ դասական գրականության և հատկապես կլասիցիզմի ուղղության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը, որի գրական ժառանգությունը աչքի է ընկնում թե՛ ծավալով, թե՛ թեմատիկ բազմազանությամբ և գաղափարական ընդգծված ուղղվածությամբ։ Նրա ստեղծագործությունները հիմնականում ձևավորվել են 18–19-րդ դարերի սահմանագծին՝ այն ժամանակաշրջանում, երբ հայ մտավորական կյանքը զարգանում էր կրթական, եկեղեցական և լուսավորական ազդեցությունների ներքո, և գրականությունը հաճախ ծառայում էր նաև դաստիարակչական ու բարոյագիտական նպատակների։ Վանանդեցու ժառանգության մեջ առանձնանում են պոեմներ, կրոնական-խրատական բնույթի գործեր և ուսուցողական բովանդակությամբ գրություններ, որոնցում նա փորձում է համադրել քրիստոնեական աշխարհընկալումը, դասական կրթության սկզբունքները և ժամանակի հասարակական պահանջները։ Նրա հայտնի գործերից է «Առ Հայաստան» բանաստեղծությունը, որը հայրենասիրական շեշտադրումներով արտահայտում է հայրենիքի գաղափարական ու հոգևոր արժեքավորումը, ինչպես նաև «Կերակուր քահանայից» աշխատությունը, որը կրոնական-դիդակտիկ բնույթ ունի և նախատեսված է հոգևորականների կրթական պատրաստվածության համար։ Վանանդեցու ստեղծագործական մոտեցումը բնութագրվում է պարզ, կառուցվածքային և ուսուցողական լեզվով, որտեղ կարևոր տեղ են զբաղեցնում բարոյական արժեքները, մարդու հոգևոր կատարելագործումը և հասարակական կարգի պահպանման գաղափարները։ Նրա գրական ժառանգությունը գնահատվում է որպես հայ կլասիցիզմի զարգացման փուլերից մեկը, քանի որ այն նպաստել է գրական լեզվի հղկմանը, թեմատիկ կարգապահությանը և եվրոպական ու արևելյան կրթական ավանդույթների համադրմանը հայկական միջավայրում։

Технология

Այս աշխատանքը նվիրված է ճնշումային ջրատարներում ոչ ստացիոնար հոսքի (unsteady flow) ուսումնասիրության համար հաշվարկային մեթոդների մշակմանը՝ նպատակ ունենալով բարելավել հիդրավլիկական համակարգերի մոդելավորման ճշգրտությունը և կանխատեսելիությունը հիդրոդինամիկական անցումային երևույթների պայմաններում։ Հետազոտության մեջ ջրատար համակարգերը դիտարկվում են որպես բարդ հիդրավլիկական օբյեկտներ, որտեղ հոսքի արագության, ճնշման և խողովակային համակարգի առաձգական հատկությունների փոխազդեցությունը առաջացնում է ժամանակից կախված տատանումներ, այդ թվում՝ հիդրավլիկական հարվածի (water hammer) երևույթներ։ Աշխատությունը վերլուծում է այս ոչ ստացիոնար գործընթացների մաթեմատիկական նկարագրության հիմքերը՝ մասնակի դիֆերենցիալ հավասարումների համակարգերի միջոցով, որոնք արտահայտում են զանգվածի և իմպուլսի պահպանման օրենքները փոփոխական պայմաններում։ Մշակվող հաշվարկային մեթոդները ներառում են թվային ինտեգրման սխեմաներ, բնութագրական գծերի մեթոդ, ինչպես նաև վերջավոր տարրերի և վերջավոր տարբերությունների կիրառություն, որոնք թույլ են տալիս ստանալ ճշգրիտ լուծումներ ժամանակային և տարածական փոփոխականություններով բարդ համակարգերի համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սահմանային պայմանների ճիշտ ընտրությանը և կայունության ապահովմանը թվային մոդելավորման ընթացքում, քանի որ դրանք վճռորոշ դեր ունեն ստացված արդյունքների հավաստիության համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ զարգացված հաշվարկային մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս արդյունավետորեն կանխատեսել և կառավարել ճնշումային ջրատարների ոչ ստացիոնար վարքագիծը՝ ապահովելով ինժեներական համակարգերի անվտանգ և օպտիմալ շահագործում։