Շիրակի մարզի էկոլոգագեոմորֆոլոգիական գնահատումը

Медицина

Այս բժշկագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է երիկամների ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունների գնահատմանը զարկերակային գերճնշմամբ և քնի օբստրուկտիվ ապնոէ-հիպոպնոէ համախտանիշով հիվանդների մոտ։ Աշխատության մեջ ներկայացվում է երիկամային համակարգի դերը արյան ճնշման կարգավորման, հեղուկ-էլեկտրոլիտային հավասարակշռության և նյութափոխանակության գործընթացներում՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հեմոդինամիկ փոփոխություններին նշված պաթոլոգիաների պայմաններում։ Հեղինակը վերլուծում է երիկամային ֆիլտրացիայի, տուբուլյար ֆունկցիայի և հորմոնալ կարգավորման (ռենին-անգիոտենզին-ալդոստերոն համակարգ) փոփոխությունները՝ համադրելով կլինիկական, լաբորատոր և գործիքային հետազոտությունների տվյալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քնի խանգարումների և հիպօքսիայի ազդեցությանը երիկամների միկրոշրջանառության վրա, ինչպես նաև զարկերակային գերճնշման հետ փոխկապակցված պաթոֆիզիոլոգիական մեխանիզմներին։ Աշխատությունը նպաստում է հիվանդությունների համակցված ընթացքի ավելի խորքային ըմբռնմանը և կարող է օգտակար լինել բժիշկների, նեֆրոլոգների, սոմնոլոգների և հետազոտողների համար։

История

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում 1991-2000 թվականներին իրականացված ագրարային վերափոխումների ուսումնասիրությանը՝ անկախության առաջին տասնամյակի սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական փոխակերպումների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում գյուղատնտեսության խորհրդային վարչահրամայական համակարգից շուկայական տնտեսության անցման գործընթացն է, որի կարևորագույն բաղադրիչները հողային բարեփոխումը, սեփականաշնորհումը, կոլեկտիվ և պետական տնտեսությունների լուծարումը, գյուղացիական տնտեսությունների ձևավորումը, շուկայի ազատականացումը և գյուղատնտեսական արտադրության նոր կազմակերպական ձևերի հաստատումն էին։ 1991 թվականից սկսված հողային բարեփոխումները արմատապես փոխեցին գյուղատնտեսության սեփականության և տնտեսավարման կառուցվածքը․ նախկին կոլտնտեսություններն ու պետական տնտեսությունները լուծարվեցին, իսկ հողային և արտադրական ռեսուրսների զգալի մասը փոխանցվեց անհատական և գյուղացիական տնտեսություններին։ Պաշտոնական փաստաթղթերում այս գործընթացը դիտարկվում էր որպես գյուղատնտեսության մեջ տնտեսական բարեփոխումների, սեփականաշնորհման և հողային ռեֆորմի իրականացման առանցքային փուլ։ Աշխատանքը կարող է մանրամասնորեն ուսումնասիրել վերափոխումների նախադրյալները։ Անկախության սկզբնական տարիներին Հայաստանի տնտեսությունը հայտնվել էր խոր ճգնաժամում, որն ուղեկցվում էր արտադրական կապերի խզմամբ, էներգետիկ դժվարություններով, շրջափակմամբ և նախկին խորհրդային տնտեսական համակարգի փլուզմամբ։ Այս պայմաններում գյուղատնտեսությունը դարձավ ոչ միայն տնտեսական արտադրության, այլև բնակչության գոյատևման կարևորագույն ոլորտներից մեկը։ 1990-1993 թվականներին ընդհանուր տնտեսական անկումը չափազանց խորն էր, իսկ գյուղատնտեսության մեջ իրականացված լայնածավալ սեփականաշնորհման հետևանքով գյուղատնտեսությամբ զբաղվածների թիվը զգալիորեն աճեց, սակայն աշխատանքի արտադրողականությունն ու արտադրության ապրանքայնությունը նվազեցին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հողային ռեֆորմի ընթացքի և արդյունքների գնահատումը։ Հողերի մասնավորեցումը հնարավորություն տվեց ձևավորելու գյուղացիական տնտեսությունների լայն ցանց և գյուղատնտեսական արտադրության մեջ հաստատելու մասնավոր սեփականության գերակշռությունը։ Միաժամանակ հողերի մասնատվածությունը, տնտեսությունների փոքր չափերը, արտադրական ռեսուրսների սահմանափակությունը և նախկին կոլեկտիվ ենթակառուցվածքների քայքայումը նոր խնդիրներ առաջացրին։ Այսպիսով, վերափոխումները մի կողմից ստեղծեցին սեփականատիրական հարաբերությունների նոր հիմք, իսկ մյուս կողմից առաջացրին արտադրության կազմակերպման, տեխնիկական ապահովվածության և շուկայական ենթակառուցվածքների ձևավորման դժվարություններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գյուղատնտեսական տեխնիկայի և արտադրական միջոցների սեփականաշնորհման ուսումնասիրությունը։ 1991-1993 թվականների հողային բարեփոխումներին և սեփականաշնորհմանը զուգահեռ նախկին կոլտնտեսությունների ու պետական տնտեսությունների գյուղատնտեսական տեխնիկան նույնպես անցավ սեփականաշնորհման գործընթացի միջով։ Դրա հետևանքով գյուղացիական տնտեսությունները դարձան արտադրական միջոցների անմիջական օգտագործողներ, սակայն մանր տնտեսությունների համար տեխնիկայի արդյունավետ օգտագործումը և սպասարկումը լուրջ խնդիր դարձան։ Հետագա քաղաքականության մեջ այդ պատճառով կարևորություն ստացան գյուղատնտեսական տեխնիկական սպասարկման կազմակերպումը, խորհրդատվական ծառայությունները և արտադրողների համար օժանդակ ենթակառուցվածքների ձևավորումը։ Վերափոխումների մյուս կարևոր բաղադրիչը գյուղատնտեսական շուկայի ազատականացումն էր։ Նախկինում պետականորեն կարգավորվող արտադրական և իրացման հարաբերությունների փոխարեն աստիճանաբար ձևավորվեց շուկայական մեխանիզմների վրա հիմնված համակարգ։ Գյուղացիական տնտեսությունները պետք է ինքնուրույն որոշեին արտադրության ուղղությունները, իրացման շուկաները և տնտեսական գործունեության կազմակերպման ձևերը։ Սակայն շուկայական հարաբերությունների արագ ներդրումը ուղեկցվեց գնային անկայունությամբ, արտադրական ռեսուրսների թանկությամբ, իրացման դժվարություններով և գյուղատնտեսական ապրանքների շուկայի ոչ լիարժեք ձևավորված ենթակառուցվածքներով։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև գյուղացիական տնտեսությունների ֆինանսավորման խնդրին։ Անցումային շրջանում արտադրողները սահմանափակ հնարավորություններ ունեին անհրաժեշտ սերմացու, պարարտանյութ, վառելիք, տեխնիկա և այլ միջոցներ ձեռք բերելու համար։ Այդ պատճառով գյուղատնտեսական վարկավորման համակարգի ձևավորումը դարձավ ագրարային վերափոխումների կարևոր ուղղություններից մեկը։ Միաժամանակ վարկերի հասանելիությունը, տոկոսադրույքները, գրավի պահանջները և գյուղացիական տնտեսությունների ֆինանսական կայունությունը սահմանափակում էին շուկայական մեխանիզմների լիարժեք կիրառումը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել նաև գյուղատնտեսական ենթակառուցվածքների վիճակը։ Վերափոխումների ընթացքում անհրաժեշտ էր ստեղծել նախկին համակարգից տարբերվող ծառայությունների ցանց՝ տեխնիկական սպասարկում, խորհրդատվություն, վարկավորում, արտադրանքի իրացում և վերամշակում։ 1993 թվականին գյուղատնտեսական բարեփոխումների արդյունքում ստեղծվեց մասնագիտական խորհրդատվական ծառայություն, իսկ հետագայում հանրապետության շրջաններում ձևավորվեցին խորհրդատվական գործակալություններ, որոնք պետք է աջակցեին նորաստեղծ գյուղացիական տնտեսություններին։ Հետազոտության մեջ կարևոր է նաև գնահատել բարեփոխումների սոցիալական հետևանքները։ Գյուղատնտեսության սեփականաշնորհումը բնակչության մեծ հատվածի համար ստեղծեց սեփականության և ինքնուրույն տնտեսական գործունեության հնարավորություն, սակայն միաժամանակ գյուղական բնակչության վրա դրվեց արտադրության և շուկայական ռիսկերի հիմնական պատասխանատվությունը։ Փոքր տնտեսությունների գերակշռությունը նպաստեց գյուղական ընտանիքների ինքնապահովմանը, բայց որոշ դեպքերում սահմանափակեց մասնագիտացման, ներդրումների և արտադրողականության բարձրացման հնարավորությունները։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև գյուղատնտեսական արտադրության կառուցվածքային փոփոխությունները։ Բարեփոխումներից հետո արտադրությունը դարձավ ավելի քիչ մասնագիտացված, իսկ բուսաբուծության և անասնաբուծության հարաբերակցությունը փոխվեց։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ 1991-2005 թվականներին ապրանքային գյուղատնտեսական արտադրանքի կառուցվածքում բուսաբուծությանը բաժին էր ընկնում մոտ 56-60 տոկոս, իսկ անասնաբուծությանը՝ 40-44 տոկոս։ Այս փոփոխությունները կարելի է կապել ինչպես շուկայական պահանջարկի, այնպես էլ արտադրական ռեսուրսների և տնտեսությունների հնարավորությունների փոփոխության հետ։ Աշխատանքի կարևոր խնդիրներից է բարեփոխումների դրական և բացասական արդյունքների համադրական գնահատումը։ Դրական կողմերից կարելի է առանձնացնել մասնավոր սեփականության հաստատումը, գյուղացիական տնտեսությունների ձևավորումը, շուկայական հարաբերությունների ներդրումը և գյուղատնտեսական արտադրության նոր կազմակերպական հիմքերի ստեղծումը։ Միաժամանակ պահպանվեցին փոքր և մասնատված տնտեսությունների, տեխնիկական ապահովվածության, ֆինանսավորման, իրացման, ենթակառուցվածքների և արտադրողականության հետ կապված խնդիրներ։ Պաշտոնական գնահատականներում նույնպես նշվում է, որ 1994-2002 թվականների գյուղատնտեսական քաղաքականությունը նպաստեց արտադրության աճին և հետագա զարգացման նախադրյալների ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը 1991-2000 թվականների ագրարային վերափոխումները դիտարկում է որպես Հայաստանի անկախության առաջին շրջանի ամենախորքային տնտեսական փոխակերպումներից մեկը։ Դրանք հիմնովին փոխեցին հողի սեփականության կառուցվածքը, գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպումը, գյուղական բնակչության տնտեսական վարքագիծը և գյուղատնտեսության կապը շուկայի հետ։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ սեփականաշնորհման և հողային բարեփոխումների արագ իրականացումը ինքնին բավարար չէր արդյունավետ շուկայական գյուղատնտեսություն ձևավորելու համար․ անհրաժեշտ էին նաև տեխնիկական, ֆինանսական, խորհրդատվական, իրացման և այլ ենթակառուցվածքների զարգացում։ Այդ պատճառով տվյալ ժամանակաշրջանը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես սեփականաշնորհման փուլ, այլև որպես Հայաստանի գյուղատնտեսության նոր տնտեսական համակարգի ձևավորման և դրա հետագա զարգացման հիմնարար շրջան։

Политология

Աշխատությունը նվիրված է Ղարաբաղյան հիմնախնդրի վերաբերյալ փաստաթղթերում և կարգավորման գործընթացում կիրառված քաղաքական փաստարկների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել կողմերի դիրքորոշումների ձևավորման տրամաբանությունը, դրանց հիմնավորման հիմնական մոտեցումները և բանակցային գործընթացում ունեցած նշանակությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են հիմնախնդրի քաղաքական, իրավական, պատմական և անվտանգային մեկնաբանությունները, ինչպես նաև այն առանցքային դրույթները, որոնց միջոցով տարբեր կողմեր ներկայացրել և հիմնավորել են իրենց դիրքորոշումները։ Վերլուծության են ենթարկվում բանակցային գործընթացի տարբեր փուլերում ձևավորված փաստաթղթերը, հայտարարությունները, առաջարկությունները և այլ քաղաքական նյութեր՝ ուշադրություն դարձնելով ինքնորոշման, տարածքային ամբողջականության, անվտանգության, բնակչության իրավունքների, պատմական ժառանգության և միջազգային իրավունքի սկզբունքների շուրջ ձևավորված փաստարկներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես են քաղաքական փաստարկները փոփոխվել գործընթացի տարբեր փուլերում՝ պայմանավորված տարածաշրջանային և միջազգային զարգացումներով, ուժերի հարաբերակցությամբ, ներքաղաքական իրողություններով և միջազգային միջնորդության առանձնահատկություններով։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու բանակցային հռետորաբանության և քաղաքական դիրքորոշումների փոխկապակցվածությունը, բացահայտելու փաստարկների հիմնական ուղղությունները և գնահատելու դրանց ազդեցությունը կարգավորման գործընթացի ընթացքի վրա։ Քննարկվում են նաև միջազգային կազմակերպությունների և միջնորդական ձևաչափերի դերակատարությունը, տարբեր նախաձեռնությունների և փաստաթղթերի նշանակությունը, ինչպես նաև հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ ձևավորված քաղաքական մոտեցումների ընդհանրություններն ու հակասությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է Ղարաբաղյան հիմնախնդրի քաղաքական պատմության, բանակցային գործընթացի և միջազգային հարաբերությունների համատեքստում, քանի որ փաստաթղթերում ամրագրված փաստարկների համակարգված քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու կողմերի դիրքորոշումների, բանակցային ռազմավարությունների և կարգավորման գործընթացի քաղաքական բովանդակության վերաբերյալ։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է բնակչության միգրացիոն հոսքերի մոդելավորման տեսական, մեթոդաբանական և կիրառական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել միգրացիոն տեղաշարժերի ձևավորման և փոփոխության օրինաչափությունները, որոշել դրանց վրա ազդող սոցիալ-տնտեսական, ժողովրդագրական և տարածքային հիմնական գործոնները և դրանց հիման վրա մշակել միգրացիոն հոսքերի գնահատման ու կանխատեսման արդյունավետ մոդելներ։ Աշխատությունում միգրացիան դիտարկվում է որպես բազմագործոն գործընթաց, որի ծավալների և ուղղությունների վրա կարող են ազդել զբաղվածության մակարդակը, բնակչության եկամուտները, կենսամակարդակը, տնտեսական աճը, սոցիալական պայմանները, ժողովրդագրական կառուցվածքը, տարածաշրջանային անհավասարությունները և բնակավայրերի զարգացման տարբերությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի պայմաններում արտաքին և ներքին միգրացիոն հոսքերի առանձնահատկություններին, դրանց ուղղություններին, ինտենսիվությանը, դինամիկային և տարածքային բաշխմանը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչն է միգրացիոն գործընթացների քանակական նկարագրությունը վիճակագրական ցուցանիշների միջոցով, որի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ներգաղթի և արտագաղթի ծավալները, միգրացիոն մնացորդը, հոսքերի ինտենսիվությունը, կառուցվածքը և ժամանակի ընթացքում դրանց փոփոխությունները։ Աշխատությունում կարևորվում է մաթեմատիկական և վիճակագրական մոդելավորման կիրառումը՝ միգրացիայի վրա տարբեր գործոնների ազդեցությունը քանակապես գնահատելու և ապագա միտումները կանխատեսելու նպատակով։ Կարող են կիրառվել ռեգրեսիոն վերլուծության, ժամանակային շարքերի, հարաբերակցությունների և այլ քանակական մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս բացահայտել միգրացիոն գործընթացների միջև առկա օրինաչափություններն ու փոխկապակցվածությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի միգրացիայի տարածական բաղադրիչը, քանի որ Հայաստանի տարբեր մարզերի և բնակավայրերի սոցիալ-տնտեսական պայմանների տարբերությունները կարող են էապես ազդել բնակչության տեղաշարժերի ուղղությունների և ծավալների վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերլուծելու նաև միգրացիայի և տնտեսական զարգացման փոխադարձ կապը։ Տնտեսական հնարավորությունների, աշխատատեղերի և եկամուտների փոփոխությունները կարող են խթանել կամ սահմանափակել բնակչության տեղաշարժը, մինչդեռ միգրացիան իր հերթին կարող է ազդեցություն ունենալ աշխատուժի առաջարկի, մարդկային կապիտալի, բնակչության տարածքային բաշխման և ժողովրդագրական կառուցվածքի վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է միգրացիոն հոսքերի կանխատեսումը, որը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ ժողովրդագրական և սոցիալ-տնտեսական քաղաքականության մշակման, աշխատաշուկայի պլանավորման, տարածքային զարգացման և հանրային ծառայությունների պահանջարկի գնահատման համար։ Հետազոտությունում կարևորվում է նաև կիրառվող մոդելների հավաստիության ստուգումը, կանխատեսումների ճշգրտության գնահատումը և տարբեր մոդելավորման մոտեցումների համեմատությունը՝ առավել արդյունավետ մեթոդաբանություն ընտրելու նպատակով։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել միգրացիոն վիճակագրության ամբողջականության և հավաստիության խնդրին, քանի որ միգրացիոն հոսքերի ճիշտ մոդելավորումը մեծապես կախված է օգտագործվող տվյալների որակից, ժամանակային համադրելիությունից և տարածքային ընդգրկումից։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել միգրացիոն քաղաքականության կատարելագործման, բնակչության տարածքային տեղաշարժերի գնահատման, աշխատաշուկայի հավասարակշռման, ժողովրդագրական կանխատեսումների և սոցիալ-տնտեսական ծրագրերի մշակման գործընթացներում։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, ժողովրդագիրներին, վիճակագիրներին, պետական կառավարման և տարածքային զարգացման մասնագետներին, ինչպես նաև միգրացիոն գործընթացների քանակական վերլուծությամբ զբաղվող հետազոտողներին և ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է միգրացիայի տեսական ուսումնասիրությունը և քանակական մոդելավորման մեթոդները՝ նպատակ ունենալով Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում բացահայտել բնակչության միգրացիոն հոսքերի ձևավորման հիմնական գործոնները, գնահատել դրանց ազդեցությունը և մշակել հոսքերի փոփոխությունների գիտականորեն հիմնավորված կանխատեսման մոտեցումներ։

Другие предметы

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է Հայաստանի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված ընթերցողների, հետազոտողների, ուսանողների և մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի պատմության, մշակույթի, հասարակական կյանքի, տնտեսության, աշխարհագրության և արդի զարգացման գործընթացներով։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր բնույթի հրատարակություններ՝ գիտական, վերլուծական, ճանաչողական և հանրամատչելի աշխատություններ, որոնք արտացոլում են Հայաստանի վերաբերյալ ժամանակակից ուսումնասիրությունների հիմնական ուղղությունները և նոր գիտական մոտեցումները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել նոր գրականության մեջ, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան աղբյուրներ ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է հայագիտական գիտելիքների տարածմանը, երկրի վերաբերյալ տեղեկատվության համակարգված ներկայացմանը և ընթերցողական լայն շրջանակների իրազեկվածության բարձրացմանը։

История

Աշխատությունը ներկայացնում է Զեյթունի հայ բնակչության կյանքը, նրանց հասարակական կազմակերպվածությունը, ինչպես նաև արտաքին վտանգների և պայքարների պատմությունը։ Հիմնական բովանդակությունը․ Զեյթունի պատմական նկարագիրը Քաղաքի/գավառի ծագում, բնակչություն և տեղաբաշխում։ Հայ բնակչության կյանքը Սոցիալական կառուցվածք, կենցաղ, ավանդույթներ և համայնքային կազմակերպվածություն։ Պայքարներ և դիմադրություն Զեյթունի հայերի ինքնապաշտպանական կռիվները օտար իշխանությունների դեմ։ Ազգային-ազատագրական շարժման տարրեր Ժողովրդի դիմադրական ոգին և ազատության ձգտումը։ Պատմական վկայություններ Հեղինակը ներկայացնում է իրադարձությունները որպես կարևոր հիշողություն և փաստագրություն։