Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionLinguistics
Մշո բարբառը
Աշխատությունը նվիրված է հայերենի պատմական և տարածքային բարբառներից մեկի՝ Մշո բարբառի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով դրա լեզվական առանձնահատկությունները, կառուցվածքը և տեղը հայերենի բարբառային համակարգում։ Մշո բարբառը կարևոր նշանակություն ունի հայոց լեզվի պատմության, զարգացման և տարածքային տարբերակների ուսումնասիրության համար, քանի որ իր մեջ պահպանել է լեզվական այնպիսի հնչյունական, քերականական և բառապաշարային հատկանիշներ, որոնք հնարավորություն են տալիս բացահայտելու հայերենի պատմական շերտերը, լեզվական փոփոխությունների ընթացքը և տարբեր ժամանակաշրջաններում խոսակցական լեզվի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է բարբառի հնչյունական համակարգի, բառերի արտասանության, հնչյունափոխական երևույթների, բառապաշարի, քերականական ձևերի և խոսքի կառուցման օրինաչափությունների ուսումնասիրությամբ։ Մշո բարբառի բառային կազմը կարևոր նյութ է ներկայացնում ինչպես առօրյա կյանքի, կենցաղի, ընտանիքի, աշխատանքի և հասարակական հարաբերությունների, այնպես էլ ավանդույթների, սովորույթների, ժողովրդական պատկերացումների ու մշակութային ժառանգության հետ կապված հասկացությունների ուսումնասիրության համար։ Բարբառային բառերն ու արտահայտությունները լեզվի կենդանի պատմության յուրօրինակ վկայություններ են, որոնց միջոցով հնարավոր է ճանաչել տվյալ տարածաշրջանի բնակչության մտածողությունը, կենսակերպը և աշխարհընկալումը։ Աշխատությունը նպաստում է նաև հայերենի տարբեր բարբառների համեմատական քննությանը՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները, ինչպես նաև Մշո բարբառի առանձնահատուկ դիրքը հայերենի լեզվական տարածքում։ Այն արժեքավոր նշանակություն ունի հայ լեզվաբանների, բարբառագետների, բանասերների, ազգագրագետների և հայոց լեզվի պատմությամբ հետաքրքրվողների համար՝ ծառայելով որպես նյութ լեզվաբանական հետազոտությունների, բարբառային բառապաշարի պահպանման և հայ ժողովրդի պատմամշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ նպաստում է Մուշի և հարակից բնակավայրերի լեզվական ինքնատիպության ճանաչմանն ու պահպանմանը՝ ներկայացնելով բարբառը ոչ միայն որպես հաղորդակցման միջոց, այլև որպես տվյալ տարածաշրջանի պատմական հիշողությունն ու մշակութային ինքնությունը կրող կարևոր արժեք։
Updated: 2026-11-16
History
Կրտսեր Անախարսիսի ճանապարհորդությունը Հունաստան, հատոր Դ
Աշխատությունը ֆրանսիացի գրող և գիտնական Ժան-Ժակ Բարտելեմիի պատմական, աշխարհագրական և գեղարվեստական բնույթի նշանավոր ստեղծագործության չորրորդ հատորն է, որը ներկայացնում է Հին Հունաստանի աշխարհը՝ ճանապարհորդական պատմության, պատմական տեղեկությունների, մշակութային նկարագրությունների և փիլիսոփայական խորհրդածությունների համադրությամբ։ Ստեղծագործության հիմքում ընկած է կրտսեր Անախարսիսի՝ սկյութական ծագում ունեցող մտավորականի կերպարով ներկայացված ճանապարհորդի ուղևորությունը դեպի Հունաստան, որի միջոցով ընթերցողին հնարավորություն է տրվում ծանոթանալու հին հունական քաղաքակրթության տարբեր կողմերին։ Ճանապարհորդության գրական ձևը հեղինակին թույլ է տալիս պատմական ու աշխարհագրական տեղեկությունները ներկայացնել կենդանի և հաջորդական շարադրանքով՝ միավորելով տարբեր բնակավայրերի, քաղաքների, պատմական վայրերի, հասարակական հաստատությունների և մշակութային ավանդույթների նկարագրությունները։ Հունաստանը ներկայացվում է ոչ միայն որպես որոշակի աշխարհագրական տարածք, այլև որպես քաղաքակրթական միջավայր, որտեղ ձևավորվել և զարգացել են փիլիսոփայությունը, արվեստը, գրականությունը, քաղաքական միտքը, կրթությունը և հասարակական կազմակերպման տարբեր ձևեր։ Ճանապարհորդական պատումի միջոցով բացահայտվում են հին հույների կենցաղը, սովորույթները, կրոնական պատկերացումները, հասարակական հարաբերությունները, պետական կառավարման սկզբունքները, կրթական ավանդույթները, տոնակատարություններն ու մշակութային կյանքի առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև պատմական անցքերի, նշանավոր անձանց, հին քաղաքների, ճարտարապետական հուշարձանների և հունական դիցաբանության հետ կապված պատկերացումների ներկայացումը։ Հեղինակը ձգտում է ցույց տալ, թե ինչպես են աշխարհագրական պայմանները, պատմական զարգացումները և հասարակական կառուցվածքը փոխազդել հունական քաղաքակրթության ձևավորման վրա՝ ընդգծելով առանձին քաղաքների ու շրջանների առանձնահատկությունները և դրանց ներդրումը ընդհանուր մշակութային ժառանգության մեջ։ Ստեղծագործության կարևոր գաղափարներից է տարբեր ժողովուրդների և քաղաքակրթությունների համեմատական ճանաչողությունը։ Օտար մշակույթը դիտարկող ճանապարհորդի հայացքը հնարավորություն է տալիս համադրել սեփական պատկերացումներն ու նոր ստացած գիտելիքները, քննության առնել հասարակական կյանքի տարբեր ձևերը և բացահայտել մարդկային մտքի ու մշակույթի զարգացման ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Գրական առումով երկն առանձնանում է պատմավավերագրական նյութի և գեղարվեստական պատումի միավորմամբ։ Ճանապարհորդության հաջորդականությունը, նկարագրական հատվածները, պատմական տեղեկությունները, երկխոսություններն ու մտորումները ստեղծում են բազմաշերտ շարադրանք, որը միաժամանակ ունի ճանաչողական, կրթական և գրական նշանակություն։ Հատորային կառուցվածքը թույլ է տալիս Հին Հունաստանի մասին նյութը ներկայացնել ծավալուն և մանրամասն՝ ընթերցողին աստիճանաբար ներգրավելով պատմական ու մշակութային տարբեր թեմաների ուսումնասիրության մեջ։ Բարտելեմիի ստեղծագործությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում եվրոպական լուսավորական շրջանի պատմական և ճանապարհորդական գրականության մեջ, քանի որ արտահայտում է անցյալի նկատմամբ գիտական հետաքրքրությունը, հին քաղաքակրթությունների ուսումնասիրության ձգտումը և պատմությունը հասարակական ու մշակութային զարգացման համատեքստում ընկալելու մոտեցումը։ Այն նպաստել է Հին Հունաստանի պատմության, մշակույթի և հասարակական կյանքի վերաբերյալ գիտելիքների տարածմանը՝ հին աշխարհը ներկայացնելով ոչ միայն որպես անցյալի իրադարձությունների ամբողջություն, այլև որպես եվրոպական մտավոր ու մշակութային ժառանգության կարևոր հիմք։ Հայերեն հրատարակությունը նշանակալի է նաև հայ ընթերցողական և կրթական միջավայրում եվրոպական պատմագիտական ու գեղարվեստական գրականության տարածման տեսանկյունից։ Այն հնարավորություն է տվել հայալեզու ընթերցողին ծանոթանալու համաշխարհային պատմության կարևորագույն քաղաքակրթություններից մեկին, ընդլայնելու պատմական և աշխարհագրական գիտելիքները և ավելի խորությամբ ընկալելու հին հունական մշակույթի ազդեցությունը հետագա դարաշրջանների վրա։ Գիրքը արժեքավոր է անտիկ պատմությամբ, հունական քաղաքակրթությամբ, պատմական աշխարհագրությամբ, դիցաբանությամբ, փիլիսոփայությամբ և եվրոպական լուսավորական գրականությամբ հետաքրքրվողների համար, ինչպես նաև հայերեն թարգմանական գրականության, 19-րդ դարի կրթամշակութային կյանքի և պատմական գիտելիքի տարածման գործընթացների ուսումնասիրության տեսանկյունից։
Updated: 2026-11-10
Political Science
ՍՍՌՄ Գերագույն Սովետի ընտրությունները: (Մեթոդական ցուցումներ և հանձնարարական գրականության համառոտ ցանկ)
Աշխատությունը նվիրված է Խորհրդային Միության պետական իշխանության բարձրագույն ներկայացուցչական մարմնի ընտրությունների կազմակերպման, նախապատրաստման և անցկացման գործընթացներին՝ ներկայացնելով դրանց գաղափարական, քաղաքական, իրավական և կազմակերպչական առանձնահատկությունները։ Հրատարակությունը պարունակում է մեթոդական ցուցումներ և առաջարկվող գրականության համառոտ մատենագիտական ցանկ, որոնք նախատեսված են ընտրական գործընթացների վերաբերյալ տեղեկատվական և բացատրական աշխատանքների կազմակերպման համար։ Անդրադարձ է կատարվում խորհրդային ընտրական համակարգի կառուցվածքին, ընտրական օրենսդրության հիմնական դրույթներին, պատգամավորների առաջադրման և ընտրության կարգին, ինչպես նաև ընտրական հանձնաժողովների գործունեության առանձնահատկություններին։ Ներկայացվում են խորհրդային պետական կառավարման համակարգում ընտրությունների նշանակությունը, քաղաքացիների ընտրական իրավունքների պաշտոնական սկզբունքները և հասարակական կազմակերպությունների ու աշխատանքային կոլեկտիվների մասնակցության ձևերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքական-լուսավորչական աշխատանքների իրականացման մեթոդներին, քարոզչական միջոցառումների կազմակերպմանը, ընտրողների շրջանում բացատրական գործունեության ծավալմանը և համապատասխան տեղեկատվական նյութերի օգտագործմանը։ Աշխատության մեջ արտացոլվում են խորհրդային ժամանակաշրջանին բնորոշ գաղափարախոսական մոտեցումները, որոնց շրջանակներում ընտրությունները ներկայացվում էին որպես սոցիալիստական ժողովրդավարության և ժողովրդի մասնակցության արտահայտություն պետական կառավարմանը։ Միաժամանակ հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու խորհրդային ընտրական համակարգի պատմական առանձնահատկությունները, պետական և կուսակցական կառույցների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև քաղաքական քարոզչության և հասարակական գիտակցության ձևավորման մեխանիզմները։ Հանձնարարական գրականության ցանկը կարող է ծառայել որպես լրացուցիչ աղբյուր խորհրդային սահմանադրական կարգի, պետական հաստատությունների գործունեության և ընտրական քաղաքականության ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը պատմական և աղբյուրագիտական արժեք ունի՝ հատկապես Խորհրդային Միության քաղաքական համակարգի, ընտրական մշակույթի, գաղափարախոսական քարոզչության և պետական կառավարման պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, պատմաբանների, քաղաքագետների, գրադարանավարների և ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-10
History
Հնագիտական աշխատանքները Հայաստանում 1990–2003 թվականներին․ հիմնական արդյունքները
Աշխատությունը ներկայացնում է Հայաստանում 1990–2003 թվականներին իրականացված հնագիտական ուսումնասիրությունների հիմնական արդյունքները՝ ամփոփելով տվյալ ժամանակահատվածում կատարված պեղումների, հետազոտությունների և հնագիտական հուշարձանների ուսումնասիրության նշանակալի ձեռքբերումները։ Հրատարակությունը կարևոր նյութ է Հայաստանի հնագիտական ժառանգության, պատմական բնակավայրերի, հնագույն մշակույթների և տարբեր ժամանակաշրջաններին վերաբերող նյութական մնացորդների ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքում ներկայացվող հետազոտական արդյունքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու հնագիտական գիտության զարգացման ուղղությունների, դաշտային ուսումնասիրությունների կազմակերպման և պեղումների ընթացքում ձեռք բերված գիտական տվյալների նշանակության մասին։ Հնագիտական նյութերի ուսումնասիրությունը կարևոր դեր ունի Հայաստանի տարածքում բնակչության վաղ շրջանի կենսակերպի, բնակավայրերի ձևավորման, տնտեսական գործունեության, արհեստների, թաղման սովորույթների և մշակութային փոխազդեցությունների բացահայտման գործում։ Հրատարակությունն արժեքավոր է նաև պատմական հուշարձանների փաստագրման, դրանց գիտական գնահատման և մշակութային ժառանգության պահպանության խնդիրների տեսանկյունից։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս համադրելու տարբեր հնագիտական ուսումնասիրությունների արդյունքները և դիտարկելու դրանց ներդրումը Հայաստանի անցյալի վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնման գործում։ Այն նախատեսված է հնագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների, հնագիտական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ուսանողների և հետազոտողների համար՝ որպես մասնագիտական տեղեկատու և գիտական ուսումնասիրությունների աղբյուր։
Updated: 2026-10-31
Literature
Ամերիկյան էքսպերիմենտալ պոեզիան XX-րդ դարի 1-ին կեսին
Աշխատությունը նվիրված է XX դարի առաջին կեսի ամերիկյան էքսպերիմենտալ պոեզիայի ձևավորման, զարգացման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ժամանակաշրջանի գրական և մշակութային գործընթացները, որոնց պայմաններում բանաստեղծները ձգտում էին վերանայել ավանդական բանաստեղծական ձևերը և ստեղծել արտահայտչական նոր միջոցներ։ Վերլուծվում են չափածոյի կառուցվածքի, ռիթմի, տաղաչափության, շարահյուսության, բառապաշարի և բանաստեղծական պատկերի հետ կապված փորձարարական մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազատ չափածոյի տարածմանը, լեզվական նորարարություններին, տեքստի տեսողական կազմակերպմանը, բառերի և հնչյունների փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև բանաստեղծական խոսքի ավանդական կառուցվածքի վերափոխմանը։ Դիտարկվում է ամերիկյան պոեզիայի կապը մոդեռնիզմի, ավանգարդային գեղարվեստական որոնումների և ժամանակաշրջանի հասարակական ու մշակութային փոփոխությունների հետ։ Քննարկվում է եվրոպական գրական և գեղարվեստական ուղղությունների ազդեցությունը ամերիկյան բանաստեղծական միջավայրի վրա՝ միաժամանակ կարևորելով ազգային գրականության ինքնուրույն զարգացման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում բանաստեղծական տեքստում հեղինակի անհատական ձայնի, առօրյա խոսքի, քաղաքային միջավայրի, տեխնոլոգիական փոփոխությունների և նոր իրականության ընկալման արտահայտման ձևերին։ Ուսումնասիրվում են նաև ժանրային սահմանների ընդլայնման, լեզվական պայմանականությունների վերանայման և ընթերցողի ընկալման նոր եղանակների ձևավորման խնդիրները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամերիկյան էքսպերիմենտալ պոեզիան դիտարկել որպես XX դարի գրական նորարարությունների կարևոր բաղադրիչ և բացահայտել դրա ազդեցությունը հետագա բանաստեղծական ուղղությունների զարգացման վրա։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, ամերիկյան գրականության, պոեզիայի տեսության և համեմատական գրականագիտության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների ու ուսանողների համար։
Updated: 2026-10-01
Technology
Закономерности разрушения и оценка сопротивления усталости валов при сложном нагружении
Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է բարդ ծանրաբեռնվածության պայմաններում աշխատող լիսեռների քայքայման օրինաչափությունների և դրանց հոգնածակայունության գնահատման մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունում վերլուծվում են միաժամանակյա ոլորման, ծռման, ձգման և այլ մեխանիկական ազդեցությունների պայմաններում նյութերի լարվածադեֆորմացիոն վիճակը, հոգնածային վնասվածքների առաջացման և զարգացման մեխանիզմները, ինչպես նաև ճաքերի ձևավորման ու տարածման առանձնահատկությունները։ Հեղինակը ներկայացնում է տեսական մոդելներ, փորձարարական հետազոտությունների արդյունքներ և ինժեներական հաշվարկների մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել լիսեռների դիմացկունությունը, կանխատեսել դրանց ծառայության ժամկետը և բարձրացնել մեխանիկական համակարգերի հուսալիությունն ու անվտանգությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել մեքենաշինության, տրանսպորտային տեխնիկայի, էներգետիկ սարքավորումների և այլ պատասխանատու մեխանիկական համակարգերի նախագծման, շահագործման և տեխնիկական ախտորոշման գործընթացներում։
Updated: 2026-09-20