Ещё в разделе Химия

    Смотреть все arrow_right_alt

    Откройте для себя другие интересные и полезные материалы

    Вот коллекция других файлов, которые могут вас заинтересовать и помочь в учебе или творческой работе. Чтобы увидеть больше, вы можете перейти в раздел материалов
    Онлайн

    История

    Միրզա Յուսուֆ Ներսեսովի «Թարիխ-ե Սաֆի» պատմագրական երկը՝ որպես Ղարաբաղի XVIII–XIX դարերի պատմության սկզբնաղբյուր

    Աշխատությունը նվիրված է հայազգի պատմագիր Միրզա Յուսուֆ Ներսեսովի «Թարիխ-ե Սաֆի» («Ճշմարտացի պատմություն») պատմագրական երկի ուսումնասիրությանը և դրա՝ որպես Ղարաբաղի XVIII–XIX դարերի պատմության կարևոր սկզբնաղբյուրի գիտական նշանակության բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում պարսկերենով շարադրված այս պատմական երկն է, որն առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում Հարավային Կովկասի, մասնավորապես Ղարաբաղի պատմության ուսումնասիրության մեջ։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում հեղինակի պատմագրական ժառանգությանը, նրա օգտագործած տեղեկությունների բնույթին, պատմական իրադարձությունների ներկայացման առանձնահատկություններին և երկում պահպանված վկայությունների նշանակությանը։ Առանձնակի կարևորություն ունի XVIII դարում Ղարաբաղում տեղի ունեցած քաղաքական գործընթացների, հայկական մելիքությունների ձևավորման և գործունեության, Խամսայի հինգ մելիքությունների պատմության, Ղարաբաղի խանության կազմավորման ու զարգացման, ինչպես նաև տարածաշրջանի քաղաքական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Ներկայացված պատմագրական նյութը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու տեղական իշխանական համակարգերին, հայ մելիքական տների և խանական իշխանության փոխհարաբերություններին, տարածաշրջանում տեղի ունեցած պատերազմական բախումներին, քաղաքական դաշինքներին և արտաքին ուժերի ազդեցությանը։ Կարևոր ուսումնասիրության առարկա են նաև XIX դարի սկզբի իրադարձությունները, ռուս-պարսկական հարաբերությունները, Ղարաբաղի հասարակական ու քաղաքական կյանքի փոփոխությունները և տարածաշրջանի պատմական ճակատագրի վրա դրանց ունեցած ազդեցությունը։ Աշխատությունը կարևորում է պատմական սկզբնաղբյուրների համեմատական քննության անհրաժեշտությունը՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու տարբեր պատմագիրների հաղորդած տեղեկությունների ընդհանրություններն ու տարբերությունները, ճշգրտելու պատմական իրադարձությունների ժամանակագրությունը և գնահատելու առանձին վկայությունների արժանահավատությունը։ Միրզա Յուսուֆ Ներսեսովի երկի առանձնահատկություններից է պատմական տեղեկությունների համադրումը հեղինակի անձնական դիտարկումների, ժամանակակիցների հաղորդումների և նախորդ պատմագրական ավանդույթներից քաղված նյութերի հետ, ինչն այն դարձնում է ոչ միայն պատմական իրադարձությունների շարադրանք, այլև իր ժամանակաշրջանի հասարակական և քաղաքական իրականության ուսումնասիրության արժեքավոր նյութ։ Հեղինակի կենսագրական փորձառությունն ու պատմական միջավայրին ունեցած անմիջական առնչությունը լրացուցիչ նշանակություն են հաղորդում նրա վկայություններին՝ հատկապես Ղարաբաղի XIX դարի առաջին տասնամյակների պատմության վերակազմության տեսանկյունից։ Հետազոտության աղբյուրագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն ուշադրություն է հրավիրում այնպիսի պատմական տեղեկությունների վրա, որոնք լրացնում, հստակեցնում և երբեմն նոր դիտանկյունից ներկայացնում են տարածաշրջանի պատմության վերաբերյալ այլ աղբյուրներում պահպանված տվյալները։ Գրական-պատմագրական առումով երկն առանձնանում է ժամանակագրական շարադրանքով, պատմական փաստերի ներկայացմամբ, տարբեր տեղեկությունների համադրմամբ և իր ժամանակի պատմագիտական մտածողության արտահայտմամբ։ Այն կարևոր նյութ է ոչ միայն քաղաքական պատմության, այլև Ղարաբաղի ժողովրդագրական, սոցիալ-տնտեսական, հասարակական և մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը նպաստում է XVIII–XIX դարերի Ղարաբաղի պատմության վերաբերյալ սկզբնաղբյուրագիտական պատկերացումների ընդլայնմանը, պատմական հիշողության պահպանմանը և տարածաշրջանի անցյալի բազմակողմանի ընկալմանը։ Այն արժեքավոր է պատմաբանների, արևելագետների, աղբյուրագետների, հայագիտությամբ զբաղվող մասնագետների, ինչպես նաև Հայաստանի և Հարավային Կովկասի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ հնարավորություն ընձեռելով խորությամբ ծանոթանալու կարևոր պատմագրական ժառանգությանն ու դրա գիտական կիրառության նշանակությանը։

    Обновлено. 2026-11-19
    Միրզա Յուսուֆ Ներսեսովի «Թարիխ-ե Սաֆի» պատմագրական երկը՝ որպես Ղարաբաղի XVIII–XIX դարերի պատմության սկզբնաղբյուր
    Онлайн

    Экономика

    Քաղաքական տնտեսության վերաբերյալ տեղեկություններ

    Աշխատությունը ներկայացնում է քաղաքական տնտեսության հիմնական գաղափարներն ու սկզբունքները՝ ընթերցողին ծանոթացնելով հասարակության տնտեսական կյանքի կազմակերպման, նյութական բարիքների արտադրության, բաշխման, փոխանակման և սպառման գործընթացներին։ Քաղաքական տնտեսությունը դիտարկվում է որպես գիտելիքի ոլորտ, որն ուսումնասիրում է մարդկանց տնտեսական հարաբերությունները, հասարակական հարստության ձևավորման պայմանները և տնտեսական գործունեության կապը պետական կառավարման ու հանրային կյանքի հետ։ Նման բնույթի ուսումնական աշխատություններում սովորաբար բացատրվում են աշխատանքի, արտադրության, սեփականության, կապիտալի, հողի, աշխատավարձի, շահույթի, գների, առևտրի և դրամաշրջանառության հասկացությունները։ Կարևորվում են նաև տնտեսական ռեսուրսների օգտագործման, ապրանքների արժեքի որոշման, շուկայի գործունեության, հարկման և պետական եկամուտների ձևավորման հարցերը։ Նյութի շարադրանքը նպատակ ունի պարզաբանելու, թե ինչպես են անհատների, արտադրողների, վաճառականների և պետական կառույցների տնտեսական որոշումները փոխկապակցվում և ազդում հասարակության բարեկեցության վրա։ Աշխատությունը կարող է ծառայել որպես տնտեսական մտածողության ձևավորման և հասարակական երևույթները տնտեսական տեսանկյունից վերլուծելու ներածական աղբյուր։ Այն կարևոր նշանակություն ունի նաև հայերեն տնտեսական գրականության զարգացման պատմության ուսումնասիրության համար՝ ներկայացնելով քաղաքական տնտեսության գաղափարների տարածման և տնտեսական գիտելիքների մատչելիացման ձգտումը։

    Обновлено. 2026-11-08
    Քաղաքական տնտեսության վերաբերյալ տեղեկություններ
    Онлайн

    Экология

    Արցախի Հանրապետության Դրմբոնի և Կաշենի մետաղահանքային արդյունաբերության ազդեցության գնահատումը հող-ջուր-բույս համակարգում

    Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Արցախի Հանրապետության Դրմբոնի և Կաշենի մետաղահանքային արդյունաբերության գործունեության շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատմանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հող-ջուր-բույս էկոհամակարգային համակարգին։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են հանքարդյունաբերական գործընթացների հետևանքով առաջացող ծանր մետաղների կուտակման, տարածման և կենսամատչելիության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը հողերի որակի, մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի մաքրության և բուսական ծածկույթի վիճակի վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է էկոտոքսիկոլոգիական ցուցանիշները, աղտոտման տարածման ուղիները և կենսաբազմազանության վրա հնարավոր երկարաժամկետ ազդեցությունները՝ հիմնվելով դաշտային հետազոտությունների, լաբորատոր անալիզների և համեմատական տվյալների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էկոհամակարգերի ինքնամաքրման կարողություններին և շրջակա միջավայրի վերականգնման հնարավոր միջոցառումներին՝ առաջարկելով մոնիթորինգի և ռիսկերի նվազեցման գիտական մոտեցումներ։ Աշխատությունը կարևոր է էկոլոգների, բնապահպանների, հանքարդյունաբերության մասնագետների և կայուն զարգացման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողների համար։

    Обновлено. 2026-07-29
    Արցախի Հանրապետության Դրմբոնի և Կաշենի մետաղահանքային արդյունաբերության ազդեցության գնահատումը հող-ջուր-բույս համակարգում
    Онлайн

    Лингвистика

    Способы оформления конструкций с чужой речью и особенности их фоностилистической и синтаксической организации в романе Дж. Джойса «Улисс»

    փոխանցման ձևերի համակողմանի վերլուծությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով դրանց ֆոնոստիլիստիկ և շարահյուսական կազմակերպմանը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է, թե ինչպես է վեպում ներկայացվում ուղղակի, անուղղակի և ազատ անուղղակի խոսքը, ինչպես են այդ ձևերը փոխազդում միմյանց հետ և ստեղծում բարդ, բազմաշերտ պատմողական կառուցվածք, որը բնորոշ է Ջոյսի մոդեռնիստական գրականությանը։ Աշխատանքում մանրամասնորեն քննարկվում են խոսքի վերարտադրման միջոցների լեզվական առանձնահատկությունները, դրանց ազդեցությունը տեքստի ռիթմի, ինտոնացիայի և ընդհանուր հնչերանգի վրա, ինչպես նաև այն, թե ինչպես են շարահյուսական կառուցվածքները նպաստում գիտակցության հոսքի տեխնիկայի ձևավորմանը։ Հատուկ շեշտ է դրվում այն բանի վրա, թե ինչպես են տարբեր խոսքային ձևերը ծառայում կերպարների ներքին խոսքի, մտքերի և արտաքին խոսքի սահմանների մշուշմանն ու վերաձևակերպմանը՝ ստեղծելով բազմաձայնության և լեզվական փորձարարության յուրահատուկ համակարգ։

    Обновлено. 2026-09-20
    Способы оформления конструкций с чужой речью и особенности их фоностилистической и синтаксической организации в романе Дж. Джойса «Улисс»
    Онлайн

    Технология

    Էլեկտրական դաշտի հետազոտությունը հեղուկ դիէլեկտրիկական միջավայրով դիսպերս համակարգում

    Աշխատությունը նվիրված է հեղուկ դիէլեկտրիկական միջավայրում գտնվող դիսպերս համակարգերի էլեկտրական հատկությունների և այդ համակարգերում արտաքին էլեկտրական դաշտի ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն խնդիրը, թե ինչպես է էլեկտրական դաշտը փոխազդում ոչ միատարր միջավայրի հետ, որի մեջ առկա են մանր մասնիկներ, կաթիլներ կամ այլ դիսպերսված բաղադրիչներ, և ինչպես են այդ փոխազդեցությունները փոխում ամբողջ համակարգի էլեկտրական վարքը։ Դիսպերս համակարգի առանձնահատկությունն այն է, որ այն կազմված է առնվազն երկու փուլից՝ դիսպերսված ֆազից և այն շրջապատող միջավայրից, ուստի էլեկտրական դաշտի ազդեցությունը պայմանավորված է ոչ միայն առանձին նյութերի հատկություններով, այլև նրանց միջև միջֆազային սահմանների բնութագրերով։ Հետազոտության ընթացքում կարևոր նշանակություն կարող է ունենալ մասնիկների բևեռացումը, լիցքերի վերաբաշխումը, իոնների և լիցքավորված միկրոմասնիկների շարժումը, ինչպես նաև միջֆազային սահմաններում էլեկտրական լիցքերի կուտակումը։ Հեղուկ դիէլեկտրիկներում նույնիսկ փոքր քանակությամբ խառնուրդները կարող են զգալիորեն ազդել էլեկտրական հաղորդունակության և մեկուսիչ հատկությունների վրա, իսկ դիսպերսված մասնիկների առկայությունը կարող է լրացուցիչ փոխել համակարգի էլեկտրական պարամետրերը։ Արտաքին էլեկտրական դաշտի ազդեցության տակ տարբեր դիէլեկտրական հատկություններ ունեցող մասնիկները կարող են բևեռացվել և ոչ համասեռ դաշտում ենթարկվել ուղղորդված ուժերի, ինչի հետևանքով դրանց տարածական բաշխումը համակարգում կարող է փոխվել։ Այդպիսի գործընթացները կարող են հանգեցնել մասնիկների կուտակման որոշակի հատվածներում, կառուցվածքային շղթաների կամ դաշտի ուժագծերին համապատասխանող դասավորվածությունների առաջացման։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է էլեկտրական դաշտի լարվածության, դաշտի ոչ համասեռության, մասնիկների չափերի, կոնցենտրացիայի և նյութերի դիէլեկտրական թափանցելիության ազդեցության դիտարկումը համակարգի վարքի վրա։ Այս պարամետրերի փոփոխությունը կարող է ազդել ինչպես մասնիկների շարժունակության, այնպես էլ ամբողջ միջավայրի արդյունավետ դիէլեկտրական հատկությունների վրա։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև էլեկտրահաղորդականության և բևեռացման գործընթացների ուսումնասիրություն, քանի որ հեղուկ դիէլեկտրիկներում էլեկտրական հոսանքի առաջացմանը կարող են մասնակցել ինչպես իոնները, այնպես էլ դիսպերսված լիցքավորված մասնիկները։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ համասեռ էլեկտրական դաշտի ազդեցությունը, քանի որ նման պայմաններում դաշտի ուժգնության տարածական փոփոխությունը կարող է առաջացնել մասնիկների վերաբաշխում և էլեկտրահիդրոդինամիկական շարժումներ։ Այս երևույթները կարևոր են ոչ միայն տեսական ֆիզիկայի, այլև կիրառական տեխնոլոգիաների համար, մասնավորապես՝ հեղուկ մեկուսիչների, էլեկտրական դաշտում մասնիկների տարանջատման և մաքրման, էլեկտրառեոլոգիական համակարգերի, տարբեր տեսակի էմուլսիաների և բարձրավոլտ էլեկտրատեխնիկական սարքավորումների ուսումնասիրության ժամանակ։ Հեղուկ դիէլեկտրիկների դեպքում էլեկտրական դաշտի ազդեցությունը կարող է կապված լինել նաև էլեկտրական ամրության հետ, քանի որ միջավայրում առկա մասնիկները և այլ աղտոտիչներ կարող են տեղային կերպով ուժեղացնել դաշտը և նվազեցնել մեկուսիչ համակարգի դիմադրությունը խափանմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ հեղուկ դիէլեկտրիկական միջավայրերում էլեկտրական դաշտի և դիսպերսված ֆազի փոխազդեցության օրինաչափությունները՝ կապելով միկրոսկոպիկ բևեռացման և լիցքերի շարժման գործընթացները համակարգի մակրոսկոպիկ էլեկտրական հատկությունների հետ։ Այն կարող է հետաքրքրել ֆիզիկայի, էլեկտրատեխնիկայի, կոլոիդային քիմիայի, նյութագիտության և դիսպերս համակարգերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին ու ուսանողներին։

    Обновлено. 2026-09-15
    Էլեկտրական դաշտի հետազոտությունը հեղուկ դիէլեկտրիկական միջավայրով դիսպերս համակարգում
    Онлайн

    Экономика

    Ներդրումների արդյունավետության գնահատման հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում

    Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ներդրումների արդյունավետության գնահատման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով ներդրումային գործունեության նշանակությունը տնտեսական աճի, արտադրության ընդլայնման, տեխնոլոգիական արդիականացման և երկրի մրցունակության բարձրացման գործընթացներում։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են ներդրումների տնտեսական էությունը, դրանց տեսակները, ձևավորման և ֆինանսավորման աղբյուրները, ինչպես նաև ներդրումային ծրագրերի արդյունավետության գնահատման տեսական և գործնական մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն մեթոդներին ու չափորոշիչներին, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել ներդրված միջոցների տնտեսական արդյունքը, վերադարձելիությունը, շահութաբերությունը, ծախսերի փոփոխությունը, արտադրության ծավալների աճը և ներդրումների ազդեցությունը ձեռնարկությունների գործունեության վրա։ Աշխատության մեջ կարևորվում է ներդրումային որոշումների ընդունման ընթացքում ժամանակային գործոնի, ռիսկերի և անորոշության հաշվառումը, քանի որ ներդրումային ծրագրերի արդյունքները սովորաբար դրսևորվում են երկարաժամկետ հատվածում և կարող են զգալիորեն կախված լինել շուկայական, ֆինանսական, տեխնոլոգիական ու մակրոտնտեսական պայմանների փոփոխություններից։ Հայաստանի պայմաններում ուսումնասիրվում են ներդրումների արդյունավետության գնահատման առանձնահատկությունները, ներդրումային միջավայրի ազդեցությունը ծրագրերի արդյունքների վրա, ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության խնդիրները և ներդրումային գործունեության վերաբերյալ հավաստի ու համադրելի տեղեկատվության կարևորությունը։ ՀՀ-ում հանրային ներդրումային ծրագրերի համար ձևավորվել է նախնական և մանրամասն գնահատման մեխանիզմների համակարգ, որը նախատեսված է ծրագրերի ընտրության և առաջնահերթությունների սահմանման համար։

    Обновлено. 2026-09-19
    Ներդրումների արդյունավետության գնահատման հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում