Սովորողների իմացական հետաքրքրությունների զարգացումը ֆիզիկայի պատմական նյութերի օգտագործմամբ

Литература

Այս աշխատանքը ներկայացնում է Ղազարոս Աղայանի կյանքի և ստեղծագործական գործունեության մատենագիտական ամբողջական պատկերը՝ ընդգրկելով նրա գրական ժառանգությունը, մանկավարժական գործունեությունը և հասարակական-մշակութային ներդրումը 19-րդ դարի և 20-րդ դարի սկզբի հայ իրականության մեջ։ Նյութում համակարգված կերպով ներկայացվում են նրա ստեղծագործությունները՝ հեքիաթներ, բանաստեղծություններ, արձակ գործեր, մանկավարժական և հրապարակախոսական հոդվածներ, ինչպես նաև դրանց հրատարակությունների ժամանակագրական և թեմատիկ դասակարգումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Աղայանի դերին հայ մանկական գրականության ձևավորման և զարգացման գործընթացում, որտեղ նա կարևորեց ժողովրդական բանահյուսության հիման վրա ստեղծված դաստիարակչական և բարոյական արժեքներով հարուստ ստեղծագործությունները։ Ուսումնասիրությունը ներառում է նաև նրա գործունեությունը որպես ուսուցիչ և հասարակական գործիչ, որը նպաստել է կրթության տարածմանը և ազգային ինքնագիտակցության ձևավորմանը։ Մատենագիտական նյութը օգնում է ամբողջական պատկերացում կազմել Աղայանի գրական ավանդի մասին՝ ցույց տալով նրա ստեղծագործությունների բազմաժանր բնույթը և դրանց նշանակությունը հայ գրականության պատմության մեջ։

Другие предметы

Այս աշխատությունը նվիրված է «Մշակ» պարբերականի 1881 թվականի հրատարակությունների մատենագիտական ուսումնասիրությանը և ներկայացնում է տվյալ ժամանակաշրջանի մամուլի, գրականության, հասարակական մտքի ու մշակութային կյանքի կարևոր աղբյուրներից մեկի համակարգված նկարագրությունը։ Նյութում ամփոփվում և դասակարգվում են պարբերականի հրապարակումները, հոդվածները, գրական ստեղծագործությունները, հասարակական-քաղաքական նյութերը, գիտական ու մշակութային տեղեկությունները՝ ապահովելով դրանց որոնման և հետագա ուսումնասիրության հարմարավետությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել 19-րդ դարի վերջի հայկական մամուլի զարգացման առանձնահատկությունների, խմբագրական ուղղությունների, հեղինակային կազմի և ժամանակի հասարակական խնդիրների արտացոլման մասին։ Ներկայացված մատենագիտական տվյալները կարևոր նշանակություն ունեն հայ մամուլի պատմության, գրականագիտության, պատմագիտության և մշակութաբանության ուսումնասիրությունների համար՝ ծառայելով որպես արժեքավոր սկզբնաղբյուր հետազոտողների համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հայագետներին, պատմաբաններին, գրականագետներին, մատենագետներին, ուսանողներին, դասախոսներին և բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են հայկական պարբերական մամուլի պատմությամբ, 19-րդ դարի մշակութային ժառանգությամբ և գրավոր աղբյուրների ուսումնասիրմամբ։

География

Աշխատությունը նվիրված է Արփա գետի վերին հոսանքի ավազանի երկրաբանական կառուցվածքի, երկրաբանական զարգացման պատմության և հանքային ռեսուրսների ձևավորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են տարածաշրջանի երկրաբանական դիրքը, ապարային համալիրների կազմը, տարածական բաշխումը, շերտագրական հաջորդականությունը և երկրաբանական տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածքի տեկտոնական կառուցվածքին, խզվածքային համակարգերին, մագմայական և հրաբխային գործունեության դրսևորումներին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը հանքային կուտակումների առաջացման և տեղաբաշխման վրա։ Ուսումնասիրվում են տարբեր ծագման ապարների պետրոգրաֆիական, հանքաբանական և երկրաքիմիական առանձնահատկությունները, դրանց փոխհարաբերությունները և հանքայնացման գործընթացների հետ հնարավոր կապերը։ Դիտարկվում են հանքային նյութերի ձևավորման երկրաբանական պայմանները, հանքաբեր գոտիների տարածական օրինաչափությունները և օգտակար հանածոների կուտակումների առաջացմանը նպաստող հիմնական գործոնները։ Կարևորվում են հիդրոթերմալ գործընթացների, տեկտոնական շարժումների, ապարների փոփոխությունների և երկրաբանական կառուցվածքային տարրերի դերը հանքայնացման համակարգերի զարգացման մեջ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել երկրաբանական քարտեզագրման, դաշտային դիտարկումների, ապարների նմուշառման, պետրոգրաֆիական և երկրաքիմիական վերլուծության մեթոդներ՝ տարածքի երկրաբանական առանձնահատկությունները և հանքաբերության հեռանկարները գնահատելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում հանքային դրսևորումների հայտնաբերման, դրանց տարածական բաշխման, հանքայնացման բնույթի և հնարավոր արդյունաբերական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Առանձնացվում են երկրաբանական կառուցվածքի և հանքային ռեսուրսների տեղաբաշխման փոխկապակցվածության հարցերը, ինչպես նաև հանքավայրերի որոնման և հետախուզման համար կարևոր երկրաբանական նախադրյալները։ Կարևորվում են նաև տարածաշրջանի երկրաբանական զարգացման փուլերի վերակառուցումը, տարբեր ապարային համալիրների փոխազդեցության ուսումնասիրությունը և հանքագոյացման հնարավոր օրինաչափությունների բացահայտումը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել Հայաստանի հարավային լեռնային շրջանների երկրաբանական կառուցվածքի վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը, օգտակար հանածոների որոնման գիտական հիմքերի կատարելագործմանը և հանքային ռեսուրսների գնահատման մեթոդների զարգացմանը։ Հետազոտությունը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ երկրաբանահետախուզական աշխատանքների պլանավորման, հանքային հումքի հեռանկարային տարածքների առանձնացման և բնական ռեսուրսների ուսումնասիրության համար։ Այն օգտակար է երկրաբանների, հանքաբանների, երկրաքիմիկոսների, հանքարդյունաբերության մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Право

Աշխատությունը նվիրված է դատական իշխանության ինքնուրույնության սկզբունքի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետությունում իրականացված սահմանադրական բարեփոխումների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում դատական իշխանության՝ օրենսդիր և գործադիր իշխանություններից ինստիտուցիոնալ և գործառութային տարանջատման, դատարանների ու դատավորների անկախության երաշխավորման, ինչպես նաև դատական համակարգի ինքնուրույն գործունեության համար անհրաժեշտ սահմանադրաիրավական մեխանիզմների վերլուծությունն է։ Ինքնուրույնության սկզբունքը դիտարկվում է իշխանությունների բաժանման և զսպումների ու հակակշիռների համակարգի շրջանակում, քանի որ անկախ և արդյունավետ դատական իշխանության առկայությունը իրավական պետության կարևորագույն նախապայմաններից է։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են «անկախություն» և «ինքնուրույնություն» հասկացությունների բովանդակությունն ու փոխհարաբերությունը, դրանց դրսևորումները դատական իշխանության կազմակերպական և գործառութային մակարդակներում, ինչպես նաև դատավորի անհատական անկախության և ամբողջ դատական համակարգի ինստիտուցիոնալ ինքնուրույնության տարբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի սահմանադրական զարգացման տարբեր փուլերին և այն փոփոխություններին, որոնց արդյունքում կատարելագործվել են դատական իշխանության կազմակերպման և գործունեության իրավական հիմքերը։ Ուսումնասիրության կարևոր հատվածը վերաբերում է 2005 և 2015 թվականների սահմանադրական փոփոխություններին, որոնց շրջանակում դատական իշխանության անկախության և ինքնուրույնության ապահովման հարցերը ստացել են նոր սահմանադրաիրավական լուծումներ։ Հատուկ նշանակություն ունի Բարձրագույն դատական խորհրդի ձևավորումը՝ որպես դատական իշխանության անկախության ապահովմանն ուղղված կարևոր ինստիտուցիոնալ մեխանիզմ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ դատավորների նշանակման և առաջխաղացման, կարգապահական պատասխանատվության, պաշտոնավարման երաշխիքների, դատավորների գործունեության գնահատման և դատական համակարգի կառավարման հարցերին՝ դրանք դիտարկելով դատական իշխանության ինքնուրույնության ապահովման տեսանկյունից։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև դատական իշխանության ֆինանսական, վարչական և կազմակերպական ինքնուրույնության խնդիրը, քանի որ դատական անկախությունը չի սահմանափակվում միայն դատավորի՝ որոշումներ կայացնելիս արտաքին ազդեցությունից զերծ լինելու պահանջով։ Դատարանների բնականոն գործունեության համար անհրաժեշտ են համապատասխան նյութական, ֆինանսական, մարդկային և կազմակերպական պայմաններ, որոնք պետք է ապահովեն դատական համակարգի կայուն և արդյունավետ աշխատանքը։ Աշխատության շրջանակում քննարկվում է նաև դատական իշխանության անկախության և հաշվետվողականության միջև հավասարակշռության հարցը։ Ինքնուրույն դատական իշխանությունը չի նշանակում վերահսկողությունից դուրս գործող համակարգ. իրավական պետության պայմաններում այն պետք է միաժամանակ լինի անկախ, արդյունավետ, թափանցիկ և օրենքի պահանջներին համապատասխան գործող։ Այդ պատճառով կարևոր է այնպիսի իրավական և ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների ձևավորումը, որոնք կկանխեն ինչպես քաղաքական կամ վարչական միջամտությունը, այնպես էլ դատական իշխանության ներսում լիազորությունների չարաշահումը։ Սահմանադրական բարեփոխումների համատեքստում դատական իշխանության ինքնուրույնության ամրապնդումը դիտարկվում է որպես դատաիրավական համակարգի կայացման և իրավական պետության զարգացման կարևոր ուղղություն։ Հետազոտության մեջ կարող են վերլուծվել նաև դատական իշխանության և իշխանության մյուս ճյուղերի փոխհարաբերությունները՝ պարզելու համար, թե ինչ սահմանադրական երաշխիքներ և իրավական մեխանիզմներ են անհրաժեշտ դատական համակարգի նկատմամբ հնարավոր քաղաքական կամ վարչական ազդեցությունները սահմանափակելու համար։ Այդ համատեքստում կարևոր են դատավորների կարգավիճակի երաշխիքները, դատական կառավարման մարմինների լիազորությունները, դատարանակազմության սկզբունքները, դատական ինքնակառավարման հնարավորությունները և դատական իշխանության ներքին կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նաև սահմանադրական բարեփոխումների ազդեցությունը դատական իշխանության գործնական ինքնուրույնության վրա՝ դիտարկելով ոչ միայն իրավական նորմերի փոփոխությունները, այլև դրանց կիրառման արդյունավետությունը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը դատական իշխանության ինքնուրույնությունը ներկայացնում է որպես իրավական պետության և ժողովրդավարական կառավարման հիմնարար սկզբունք՝ բացահայտելով դրա սահմանադրաիրավական հիմքերը, ինստիտուցիոնալ երաշխիքները, առկա խնդիրները և զարգացման հնարավոր ուղղությունները։ Այն կարող է հետաքրքրել սահմանադրական և դատական իրավունքով զբաղվող մասնագետներին, իրավաբաններին, գիտաշխատողներին, դատաիրավական ոլորտի մասնագետներին և իրավագիտություն ուսումնասիրող ուսանողներին։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է ազգային տնտեսության մրցունակության բարձրացման տեսական և կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ որպես ոլորտային օրինակ դիտարկելով լեռնարդյունաբերությունը։ Հետազոտության առանցքում մրցունակության վրա ազդող տնտեսական, արտադրական, տեխնոլոգիական և կառավարչական գործոններն են, ինչպես նաև այն հնարավորությունները, որոնց միջոցով հանքարդյունաբերական կազմակերպությունների արդյունավետության բարելավումը կարող է նպաստել տնտեսության ընդհանուր արտադրողականության և արտահանման ներուժի զարգացմանը։ Քննվում են մրցունակության գնահատման հիմնական մոտեցումները՝ արտադրողականության, արտադրանքի ինքնարժեքի, տեխնոլոգիական մակարդակի, ներդրումային ակտիվության, արտադրական հզորությունների օգտագործման և արտաքին շուկաներում դիրքավորման տեսանկյուններից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում լեռնարդյունաբերության առանձնահատկություններին՝ բնական պաշարների սահմանափակությանը, կապիտալատարությանը, ենթակառուցվածքների նշանակությանը, համաշխարհային հումքային շուկաների փոփոխությունների ազդեցությանը և արտադրության երկարաժամկետ կազմակերպման անհրաժեշտությանը։ Կարևորվում է արդյունահանվող հումքի առավել արդյունավետ օգտագործման, վերամշակման խորության մեծացման և ավելի բարձր ավելացված արժեք ունեցող արտադրանքի ձևավորման տնտեսական նշանակությունը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև ներդրումային միջավայրի, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման, արտադրական գործընթացների արդիականացման, աշխատուժի մասնագիտական կարողությունների և կառավարման արդյունավետության հետ կապված խնդիրները։ Մրցունակության բարձրացումը կապվում է ոչ միայն արտադրության ծավալների աճի, այլև ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, տեխնոլոգիական նորացման և արտադրանքի որակական ցուցանիշների բարելավման հետ։ Առանձին տեղ է հատկացվում պետական տնտեսական քաղաքականության և ոլորտային կարգավորման դերին՝ ենթակառուցվածքների զարգացման, ներդրումների խթանման, մրցակցային պայմանների և երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման համար անհրաժեշտ ինստիտուցիոնալ միջավայրի ձևավորման տեսանկյունից։ Միաժամանակ կարևորվում են բնապահպանական պատասխանատվությունը, արտադրական անվտանգության պահանջները և հանքային պաշարների կայուն օգտագործումը, քանի որ ոլորտի երկարաժամկետ մրցունակությունը կապված է նաև տնտեսական, սոցիալական և բնապահպանական գործոնների հավասարակշռման հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մակրոտնտեսական և ոլորտային վերլուծության մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով լեռնարդյունաբերության արդյունավետության, տեխնոլոգիական զարգացման և կառավարման կատարելագործման հնարավոր կապը ազգային տնտեսության մրցունակության բարձրացման հետ։

Медицина

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է շների օրգանիզմում օքսիդավերականգնման գործընթացների խախտումների և լիպիդների պերօքսիդացման ակտիվացման կանխարգելման մեթոդներին սթրեսային վիճակների պայմաններում՝ ընդգծելով բջջային նյութափոխանակության կայունության պահպանման և օքսիդատիվ վնասվածքների նվազեցման կենսաքիմիական հիմքերը։ Աշխատանքը կենտրոնանում է այն մեխանիզմների վրա, որոնց միջոցով սթրեսը խաթարում է ազատ ռադիկալների և հակաօքսիդանտային համակարգերի հավասարակշռությունը՝ առաջացնելով բջջային թաղանթների վնասում, էնզիմատիկ ակտիվության փոփոխություններ և ընդհանուր ֆիզիոլոգիական հոմեոստազի խախտում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում լիպիդների պերօքսիդացման գործընթացին, որը հանդիսանում է օքսիդատիվ սթրեսի հիմնական ցուցիչներից մեկը, ինչպես նաև հակաօքսիդանտային պաշտպանության համակարգերի՝ կատալազի, սուպերօքսիդդիսմուտազի և գլուտաթիոն-պերօքսիդազի դերին։ Ներկայացվում են նաև կանխարգելիչ մոտեցումներ՝ ներառյալ սննդային հավելումների կիրառումը, վիտամինային և միկրոէլեմենտային հավասարակշռության ապահովումը, ինչպես նաև պահման և խնամքի պայմանների օպտիմալացումը, որոնք նպաստում են կենդանիների սթրեսի մակարդակի նվազեցմանը։ Աշխատանքը վերլուծում է նաև ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության մեխանիզմները և դրանց դերը օրգանիզմի դիմադրողականության բարձրացման գործում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ օքսիդավերականգնման գործընթացների և լիպիդների պերօքսիդացման վերահսկումը կարևոր նշանակություն ունի շների առողջության պահպանման և սթրեսի բացասական ազդեցությունների կանխարգելման համար։