ՍՍՀՄ և ՀՍՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրները 1965 - 1977

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է ուղեղի արյան շրջանառության փորձարարական խանգարումների և դրանց հետևանքով առաջացող վարքային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով մեսեդինի կիրառմամբ համուղղման հնարավորություններին։ Գրքում ներկայացվում են ուղեղի իշեմիկ և հիպօքսիկ վիճակների մոդելավորման փորձարարական մոտեցումները, ինչպես նաև այդ պայմաններում կենդանիների վարքային, նյարդաֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական փոփոխությունները։ Հեղինակը վերլուծում է մեսեդինի ազդեցության մեխանիզմները՝ ընդգծելով նրա նյարդապաշտպանիչ հատկությունները, արյան շրջանառության կարգավորման և նեյրոմեդիատորային համակարգերի վրա ունեցած ազդեցությունը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են նաև փորձարարական արդյունքների գնահատման չափանիշները, դեղաչափային կախվածությունները և բուժման արդյունավետության համեմատական վերլուծությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վարքային փոփոխությունների՝ հիշողության, ուսուցման և շարժողական ակտիվության վերականգնման դինամիկային։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նյարդաբանների, դեղաբանների, փորձարարական բժշկության մասնագետների և կենսաբժշկական հետազոտողների համար՝ նպաստելով ուղեղի արյան շրջանառության խանգարումների բուժման նոր մոտեցումների զարգացմանը։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է հանքաքարի մանրացման տեխնոլոգիական գործընթացներում կիրառվող էլեկտրատեխնիկական համակարգերի մոնիթորինգի մոդելի մշակմանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել սարքավորումների աշխատանքի հուսալիությունը, արդյունավետությունը և վերահսկելիությունը։ Ուսումնասիրվում են արդյունաբերական էլեկտրատեխնիկական համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, տեխնիկական վիճակի գնահատման մեթոդները և գործառնական պարամետրերի վերահսկման ժամանակակից մոտեցումները։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են տվյալների հավաքագրման, մշակման և վերլուծության մեխանիզմներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ժամանակին հայտնաբերել սարքավորումների խափանումների նախանշանները, օպտիմալացնել տեխնոլոգիական գործընթացները և նվազեցնել արտադրական կորուստները։ Քննարկվում են ավտոմատացված կառավարման համակարգերի, չափիչ սարքերի, թվային տեխնոլոգիաների և մոդելավորման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները հանքարդյունաբերական ոլորտում։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի արդյունաբերական ձեռնարկությունների տեխնիկական սպասարկման կատարելագործման, էներգաարդյունավետության բարձրացման և արտադրական գործընթացների թվայնացման խնդիրների ուսումնասիրման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել էլեկտրատեխնիկայի, ավտոմատացման, հանքարդյունաբերության և տեխնոլոգիական համակարգերի կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Право

Իրավագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու միջոցով գույքային վնաս պատճառելու համար քրեական պատասխանատվության տեսական և կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ արարքի քրեաիրավական բնութագիրը, հանցակազմի հիմնական տարրերը և քրեական պատասխանատվության առաջացման պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խաբեության և վստահության չարաշահման հասկացությունների բովանդակությանը, դրանց դրսևորման ձևերին և գույքային վնասի առաջացման հետ պատճառական կապի գնահատմանը։ Վերլուծվում են արարքի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշները, մեղքի ձևը, հանցագործության կատարման եղանակները և քրեաիրավական որակման ընթացքում առաջացող խնդիրները։ Քննարկվում են նաև տվյալ արարքը սեփականության դեմ ուղղված այլ հանցագործություններից սահմանազատելու չափանիշները, քրեական օրենսդրության կիրառման առանձնահատկությունները և իրավակիրառ պրակտիկայում հանդիպող վիճահարույց հարցերը։ Ուշադրություն է հատկացվում քրեական պատասխանատվության համապատասխան կառուցակարգերի կատարելագործման և գույքային հարաբերությունների քրեաիրավական պաշտպանության արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քրեական իրավունքի ոլորտի հետազոտողների, իրավաբանների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների և իրավաբանական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մաքսային սահմանով տեղափոխվող ապրանքների մաքսային արժեքի որոշման իրավական և գործնական հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում մաքսային արժեքի ճիշտ որոշման գործընթացն է, որն էական նշանակություն ունի մաքսատուրքերի և հարկերի հաշվարկման, արտաքին առևտրային գործառնությունների կարգավորման, մաքսային վերահսկողության իրականացման, պետական բյուջեի եկամուտների ապահովման և տնտեսավարող սուբյեկտների օրինական շահերի պաշտպանության համար։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են մաքսային արժեքի հասկացությունը, դրա տնտեսական և իրավական նշանակությունը, ինչպես նաև այն հիմնական բաղադրիչները, որոնք կարող են ներառվել արժեքի հաշվարկում՝ ապրանքի ձեռքբերման գինը, մինչև մաքսային սահման տեղափոխման, բեռնման, բեռնաթափման, փոխաբեռնման, ապահովագրության և միջնորդական ծառայությունների հետ կապված ծախսերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մաքսային արժեքի որոշման հիմնական՝ գործարքի գնի մեթոդին և այն կիրառելու համար անհրաժեշտ պայմաններին։ Ուսումնասիրվում են նաև այն դեպքերը, երբ գործարքի գնի մեթոդը հնարավոր չէ կիրառել, և անհրաժեշտություն է առաջանում օգտագործելու այլ հաջորդական մեթոդներ՝ նույնական կամ համանման ապրանքների գործարքի գների, ներքին շուկայում իրացման գնի, հաշվարկային արժեքի կամ պահուստային մեթոդի հիման վրա։ Կարևոր խնդիր է տարբեր մեթոդների կիրառման ժամանակ անհրաժեշտ ճշգրտումների հիմնավորվածության գնահատումը, հատկապես երբ ապրանքները տարբերվում են քանակով, առևտրային մակարդակով, փոխադրման պայմաններով կամ այլ էական հատկանիշներով։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև մաքսային մարմինների և հայտարարատուների միջև առաջացող հարաբերությունները, հայտարարագրված արժեքի հավաստիության ստուգման գործընթացը, անհրաժեշտ փաստաթղթերի ներկայացման պահանջները և այն իրավիճակները, երբ մաքսային մարմինը հիմքեր ունի հայտարարագրված արժեքը չընդունելու համար։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի մաքսային արժեքի որոշման գործընթացում փաստաթղթային և տեղեկատվական ապահովվածության հարցը, քանի որ ապրանքի իրական գործարքային արժեքի հաստատումը հաճախ պահանջում է պայմանագրերի, հաշիվների, վճարային փաստաթղթերի, փոխադրման և ապահովագրության ծախսերը հիմնավորող տվյալների համադրում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև մաքսային արժեքի որոշման ընթացքում առաջացող իրավական վեճերին, մաքսային մարմնի որոշումների վիճարկման հնարավորություններին և տնտեսավարող սուբյեկտների իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմներին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է մաքսային արժեքի որոշման ազգային համակարգի համադրումը միջազգային մաքսային իրավունքի սկզբունքների հետ, մասնավորապես՝ գործարքի իրական արժեքի հնարավորինս օբյեկտիվ և կանխատեսելի գնահատման մոտեցման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են բացահայտվել այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են հայտարարագրված արժեքի և փաստացի շուկայական պայմանների միջև անհամապատասխանությունները, նույնական և համանման ապրանքների վերաբերյալ համադրելի տվյալների ընտրության դժվարությունները, փոխկապակցված անձանց միջև գործարքների գնահատումը, ներմուծվող ապրանքների իրական արժեքի հաստատման բարդությունները և մաքսային վերահսկողության ընթացքում առաջացող տեղեկատվական անհավասարությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ մաքսային արժեքի որոշման ընթացակարգերի կատարելագործման, մաքսային վերահսկողության արդյունավետության բարձրացման, իրավական կարգավորման հստակեցման, վարչարարության թափանցիկության ապահովման և տնտեսավարող սուբյեկտների համար ավելի կանխատեսելի պայմանների ձևավորման առաջարկությունների մշակման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևոր է Հայաստանի արտաքին տնտեսական գործունեության և մաքսային քաղաքականության ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ միաժամանակ անդրադառնալով պետության հարկաբյուջետային շահերի, մաքսային վերահսկողության արդյունավետության և արտաքին առևտրով զբաղվող անձանց իրավունքների ու օրինական շահերի միջև հավասարակշռության ապահովման խնդրին։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է արտակարգ իրավիճակների պայմաններում վթարային կամ բնակության համար վտանգավոր շենքերից մարդկանց անվտանգ դուրսբերման, ժամանակավոր տեղավորման և հետագա տարաբնակեցման կազմակերպման մեթոդների ուսումնասիրմանն ու կատարելագործմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են բնական և տեխնածին վտանգների հետևանքով շենքերի վնասման տարբեր իրավիճակներ, բնակչության համար առաջացող ռիսկերը և դրանց նվազեցմանն ուղղված կազմակերպական ու կառավարչական միջոցառումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարահանման գործընթացի պլանավորմանը՝ հաշվի առնելով շենքի կառուցվածքը, բնակիչների թվաքանակը, ելքերի հասանելիությունը, մարդկանց շարժունակությունը, հնարավոր խոչընդոտները և անվտանգ հավաքման տարածքների ընտրությունը։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են ներառվել ռիսկերի գնահատման, սցենարային վերլուծության, մաթեմատիկական և համակարգչային մոդելավորման, տարածական վերլուծության ու համեմատական գնահատման մեթոդներ։ Մարդկային հոսքերի մոդելավորման միջոցով հնարավոր է գնահատել մարդկանց շարժման ժամանակը և տարբեր կազմակերպական տարբերակների արդյունավետությունը՝ առանց իրական վտանգավոր իրավիճակ ստեղծելու։ Աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի կիրառումը կարող է հնարավորություն տալ քարտեզագրելու վտանգավոր տարածքները, ժամանակավոր հավաքման վայրերը, տրանսպորտային երթուղիները և բնակչության տեղավորման համար նախատեսված անվտանգ գոտիները։ Կարևոր ուղղություն է տարահանման և տարաբնակեցման գործընթացների փոխկապակցված ուսումնասիրությունը, քանի որ մարդկանց շենքից անվտանգ դուրսբերումից հետո անհրաժեշտ է կազմակերպել նրանց ժամանակավոր կամ ավելի երկարաժամկետ տեղավորումը՝ հաշվի առնելով բնակության, սննդի, բժշկական օգնության, տրանսպորտի և սոցիալական աջակցության պահանջները։ Քննության են առնվում նաև պետական կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, փրկարարական և այլ պատասխանատու կառույցների միջև տեղեկատվության փոխանակման ու գործողությունների համակարգման հարցերը։ Սցենարային մեթոդով կարող են համեմատվել տարբեր արտակարգ իրավիճակներում կիրառվող կազմակերպական լուծումները, իսկ վիճակագրական տվյալների և նախկին դեպքերի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու առավել հաճախ հանդիպող խնդիրները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում երեխաների, տարեցների, հաշմանդամություն ունեցող և օգնության լրացուցիչ կարիք ունեցող անձանց անվտանգ տեղափոխման պահանջներին։ Աշխատությունն ունի կիրառական նշանակություն քաղաքացիական պաշտպանության, արտակարգ իրավիճակների կառավարման և քաղաքային անվտանգության ոլորտների համար՝ նպաստելով բնակչության պաշտպանության պլանավորման, ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման և արտակարգ իրավիճակներում կազմակերպված ու անվտանգ արձագանքման մեխանիզմների զարգացմանը։

Экономика

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է արտադրական կազմակերպություններում բյուջետավորման համակարգի հիմնական հիմնախնդիրներին՝ Հայաստանի Հանրապետության վերամշակող արդյունաբերության օրինակով, որտեղ ֆինանսական պլանավորումը դիտարկվում է որպես արտադրական արդյունավետության և մրցունակության ապահովման առանցքային գործիք։ Նյութում վերլուծվում են բյուջետավորման գործընթացի հիմնական փուլերը՝ եկամուտների և ծախսերի կանխատեսում, արտադրական ինքնարժեքի հաշվարկ, դրամական հոսքերի պլանավորում և կատարողականի վերահսկում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն խնդիրներին, որոնք առաջանում են ձեռնարկություններում՝ ներառյալ կանխատեսումների ոչ բավարար ճշգրտությունը, արտադրական ծախսերի անկայունությունը, շուկայի տատանումների ազդեցությունը և կառավարման տեղեկատվական համակարգերի սահմանափակվածությունը։ Քննարկվում են նաև բյուջետավորման տարբեր մոտեցումներ՝ ավանդական, ճկուն և զրոյական բազայի բյուջետավորում, ինչպես նաև դրանց կիրառման արդյունավետությունը վերամշակող արդյունաբերության պայմաններում։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ արդյունավետ բյուջետավորման համակարգի ներդրումը պահանջում է ինտեգրված կառավարման հաշվառման համակարգ, տվյալների վրա հիմնված որոշումների կայացում և կազմակերպության բոլոր ստորաբաժանումների միջև համակարգված համագործակցություն՝ ապահովելու համար ֆինանսական կայունություն և արտադրական գործընթացների օպտիմալացում։