Սևանա լճի երկարաչանչ խեցգետնի (pontastacus leptodactylus eschscholtz, 1823) բնութագիրը լճի մակարդակի բարձրացման պայմաններում

География

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի տարածքում օդի ջերմաստիճանի և մթնոլորտային տեղումների տարածական ու ժամանակային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել դրանց բաշխման հիմնական օրինաչափությունները, տարածաշրջանային տարբերությունները և երկարաժամկետ փոփոխությունների բնույթը։ Հետազոտության հիմքում կարող են դրվել տարբեր բարձրություններում և ֆիզիկաաշխարհագրական պայմաններում տեղակայված օդերևութաբանական կայանների բազմամյա դիտարկումների տվյալները, որոնց վիճակագրական ու տարածական համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու կլիմայական ցուցանիշների փոփոխականությունը։ Քննվում է օդի միջին, առավելագույն և նվազագույն ջերմաստիճանների տարեկան ու սեզոնային ընթացքը, ինչպես նաև տեղումների ամսական, սեզոնային և տարեկան քանակների տարածքային տարբերակվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Հայաստանի բարդ լեռնային ռելիեֆի ազդեցությանը, քանի որ տեղանքի բարձրությունը, լեռնաշղթաների ուղղվածությունը, լանջերի դիրքադրությունը և օդային զանգվածների տեղաշարժը էականորեն պայմանավորում են ջերմաստիճանային ու տեղումնային դաշտերի ձևավորումը։ Տարբեր տարածաշրջանների տվյալների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու համեմատաբար տաք և ցուրտ, չոր և խոնավ գոտիները, ինչպես նաև գնահատելու բարձրության փոփոխությանը զուգընթաց կլիմայական տարրերի փոփոխության առանձնահատկությունները։ Ժամանակային շարքերի վերլուծության միջոցով ուսումնասիրվում են երկարաժամկետ միտումները, միջտարեկան տատանումները և հնարավոր սեզոնային փոփոխությունները՝ առանձնացնելով տարբեր ժամանակահատվածներում դիտվող ջերմաստիճանային ու տեղումնային շեղումները։ Կարևորվում է նաև ջերմաստիճանի և տեղումների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ երկու ցուցանիշների համակցված փոփոխությունները մեծ նշանակություն ունեն ջրային պաշարների, գյուղատնտեսության, բնական էկոհամակարգերի և տարածքային պլանավորման համար։ Տարածական վերլուծության և քարտեզագրման մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ներկայացնելու կլիմայական ցուցանիշների աշխարհագրական բաշխումը և բացահայտելու այն տարածքները, որտեղ փոփոխություններն առավել արտահայտված են։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը նպաստում է Հայաստանի կլիմայական համակարգի տարածաժամանակային առանձնահատկությունների առավել ամբողջական գնահատմանը և կարող է գիտական հիմք ծառայել կլիմայական փոփոխությունների ազդեցությունների գնահատման, բնական ռեսուրսների կառավարման և տարբեր ոլորտների հարմարվողականության ուսումնասիրությունների համար։

Философия

Աշխատությունը նվիրված է 18-րդ դարի երկրորդ կեսին Հնդկաստանի հայկական համայնքում ձևավորված լուսավորական մտքի ներկայացուցիչների բարոյագիտական հայացքների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հնդկահայ լուսավորիչների գաղափարական ժառանգությունն է, նրանց պատկերացումները մարդու, հասարակության, բարոյականության, կրթության, աշխատանքի, առաքինության և հասարակական պատասխանատվության վերաբերյալ։ Ուսումնասիրությունը լուսաբանում է այն մտավոր և հասարակական միջավայրը, որտեղ ձևավորվել են տվյալ շրջանի հնդկահայ գործիչների աշխարհայացքը և բարոյափիլիսոփայական մոտեցումները՝ դրանք կապելով հայկական գաղթօջախի մշակութային կյանքի, կրթական շարժման և ազգային ինքնագիտակցության զարգացման հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բարոյական դաստիարակության նշանակությանը և այն գաղափարին, որ կրթությունն ու գիտելիքը կարող են նպաստել անհատի կատարելագործմանը, հասարակական առաջընթացին և ազգային կյանքի վերակազմավորմանը։ Քննարկվում են մարդու արժանապատվության, ազատության, պարտքի, պատասխանատվության, արդարության և բարու ու չարի վերաբերյալ պատկերացումները, ինչպես նաև անհատի անձնական բարոյականության և հասարակության բարօրության փոխկապակցվածությունը։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լուսավորական գաղափարների ներթափանցումն ու տեղայնացումը հայկական մտավոր միջավայրում և ցույց տալու, թե ինչպես են համաշխարհային լուսավորական մտածողության որոշ սկզբունքներ զուգորդվել հայկական հոգևոր, կրթական և մշակութային ավանդույթների հետ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև կրոնական և աշխարհիկ արժեքների փոխհարաբերության դիտարկումը, քանի որ այդ շրջանի բարոյագիտական մտածողության մեջ ավանդական արժեքները կարող էին միահյուսվել բանականության, կրթության և հասարակական բարեփոխումների գաղափարների հետ։ Հնդկահայ լուսավորիչների հայացքների քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու 18-րդ դարի հայ փիլիսոփայական և հասարակական մտքի զարգացման մասին, ինչպես նաև գնահատելու հայկական գաղթօջախների դերը ազգային մշակույթի և մտավոր կյանքի պատմության մեջ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել փիլիսոփայության, բարոյագիտության, հայ փիլիսոփայական մտքի պատմության, հայագիտության և հայկական գաղթօջախների պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Культура

Հրատարակությունը մեթոդական և տեղեկատվական բնույթի նյութ է, որը նախատեսված է գրադարանային աշխատանքի կազմակերպման համար՝ խորհրդային ժամանակաշրջանի քաղաքական և հասարակական կարևոր իրադարձության նախապատրաստման համատեքստում։ Այն արտացոլում է այն ժամանակվա գրադարանների մշակութային-լուսավորչական և գաղափարական գործունեության առանձնահատկությունները՝ ներկայացնելով ընթերցողների հետ տարվող աշխատանքի կազմակերպման հնարավոր ձևերը, թեմատիկ ուղղությունները և համապատասխան գրականության ներկայացման սկզբունքները։ Նյութի առանցքում գրադարանավարներին մասնագիտական օգնություն տրամադրելու խնդիրն է՝ գրքային ցուցահանդեսների, թեմատիկ գրադարակների, մատենագիտական տեսությունների, ընթերցողական քննարկումների, զրույցների և այլ միջոցառումների նախապատրաստման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել համապատասխան ժամանակաշրջանի կուսակցական փաստաթղթերի, հասարակական-քաղաքական գրականության, տնտեսական զարգացման վերաբերյալ նյութերի և մամուլի հրապարակումների ընտրությանն ու համակարգմանը։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե խորհրդային գրադարանային համակարգում ինչպես էին մշակվում հասարակական-քաղաքական թեմաներով տեղեկատվական սպասարկման մեթոդները և ինչպես էին գրադարանները ներգրավվում պետական ու կուսակցական նշանակություն ունեցող միջոցառումների լուսաբանման գործընթացում։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել գրականության առաջարկվող ցանկերը և մատենագիտական նյութերը, որոնք նախատեսված էին գրադարանավարներին անհրաժեշտ աղբյուրների ընտրության հարցում կողմնորոշելու համար։ Միաժամանակ ներկայացվող մեթոդական ցուցումները կարող են վերաբերել տարբեր խմբերի ընթերցողների հետ աշխատանքի առանձնահատկություններին, միջոցառումների թեմատիկ կառուցվածքին և տեղեկատվական նյութերի ձևավորմանը։ Պատմական տեսանկյունից հրատարակությունը արժեքավոր է նաև որպես խորհրդային ժամանակաշրջանի գրադարանային գործունեության և քաղաքական հաղորդակցության փոխհարաբերությունները ուսումնասիրելու աղբյուր։ Այն արտացոլում է այն միջավայրը, որտեղ գրադարանը հանդես էր գալիս ոչ միայն որպես գրականության պահպանման և տրամադրման հաստատություն, այլև որպես հանրային կրթության ու պաշտոնական գաղափարական հաղորդակցության տարածք։ Աղբյուրագիտական քննության դեպքում կարևոր է նյութում ներկայացված գաղափարական դրույթները դիտարկել իրենց պատմական և ինստիտուցիոնալ համատեքստում՝ տարբերակելով մեթոդական տեղեկատվությունը տվյալ ժամանակաշրջանի պաշտոնական քաղաքական լեզվից և գնահատականներից։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել գրադարանագիտության, խորհրդային մշակութային քաղաքականության, քարոզչական մեխանիզմների, հասարակական-քաղաքական գրականության տարածման և XX դարի գրադարանային աշխատանքի պատմության ուսումնասիրության համար։

Литература

Գրականագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ամերիկացի նշանավոր գրող Կուրտ Վոնեգուտի ստեղծագործություններում երգիծանքի դրսևորումների, գաղափարական նշանակության և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հեղինակի ստեղծագործական աշխարհայացքի ձևավորման պատմամշակութային նախադրյալները, XX դարի ամերիկյան հասարակության և գրականության զարգացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև երգիծանքի տեղը Վոնեգուտի գեղարվեստական մտածողության համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սոցիալական անհավասարության, պատերազմի, բռնության, տեխնոլոգիական առաջընթացի հակասությունների, սպառողական հասարակության և մարդկային արժեքների ճգնաժամի երգիծական ներկայացմանը։ Վերլուծվում են հեգնանքի, սև հումորի, գրոտեսկի, պարադոքսի, աբսուրդի և այլ գեղարվեստական միջոցների կիրառման առանձնահատկությունները՝ հասարակական երևույթների քննադատական մեկնաբանության համատեքստում։ Քննարկվում են Վոնեգուտի վեպերում և պատմվածքներում կերպարների կառուցման, պատմողական կառուցվածքի, հեղինակային դիրքորոշման և փիլիսոփայական ընդհանրացումների փոխհարաբերությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել «Սպանդանոց համար հինգ», «Կատվի օրորոցը», «Դաշնակահարը» և այլ ստեղծագործություններ՝ բացահայտելու երգիծանքի դերը հեղինակի հակապատերազմական, մարդասիրական և հասարակական քննադատության արտահայտման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում Վոնեգուտի ստեղծագործությունների առնչություններին հետմոդեռնիստական գրականության, գիտաֆանտաստիկայի և ամերիկյան երգիծական արձակի ավանդույթների հետ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ամերիկյան գրականության պատմության, գրականության տեսության, համեմատական գրականագիտության, երգիծանքի ուսումնասիրության և Կուրտ Վոնեգուտի ստեղծագործական ժառանգությամբ հետաքրքրվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Технология

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ՋՋԷՌ-440 տիպի ռեակտորներով էներգաբլոկներում ծանր վթարների պայմաններում առաջացող ջրածնային վտանգի ուսումնասիրությանը և դրա մեղմման արդյունավետ մեթոդների մշակմանը։ Հեղինակը վերլուծում է ծանր վթարների զարգացման սցենարները, ջրածնի առաջացման ֆիզիկաքիմիական մեխանիզմները, դրա կուտակման և տարածման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հնարավոր ազդեցությունը ռեակտորային կայանի անվտանգության համակարգերի և պաշտպանիչ պատյանի ամբողջականության վրա։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են մաթեմատիկական մոդելավորման, համակարգչային հաշվարկների և անվտանգության վերլուծության ժամանակակից մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել տարբեր վթարային իրավիճակներում ջրածնային ռիսկերի մակարդակը և կանխատեսել դրանց զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրածնի վերահսկման և վնասակար հետևանքների կանխարգելման տեխնիկական միջոցներին, այդ թվում՝ պասիվ և ակտիվ պաշտպանության համակարգերին, վթարային կառավարման ռազմավարություններին և անվտանգության լրացուցիչ միջոցառումների մշակմանը։ Աշխատությունը ներառում է տեսական հիմնավորումներ, ինժեներական հաշվարկներ, փորձարարական և մոդելային վերլուծություններ, ինչպես նաև գործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել ատոմային էլեկտրակայանների շահագործման անվտանգության բարձրացմանը և ծանր վթարների հետևանքների նվազեցմանը։ Գիրքը նախատեսված է միջուկային էներգետիկայի, ռեակտորաշինության և անվտանգության ոլորտների գիտաշխատողների, նախագծող և շահագործող ինժեներների, կարգավորող մարմինների մասնագետների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ատոմային էներգետիկայի անվտանգության արդի խնդիրների և դրանց լուծման մեթոդների ուսումնասիրությամբ։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բյուջետային վերահսկողության համակարգի ուսումնասիրությանը, դրա գործող մեխանիզմների արդյունավետության գնահատմանը և կատարելագործման հիմնական ուղղությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում պետական և համայնքային բյուջեների ձևավորման, հաստատման, կատարման և հաշվետվողականության փուլերում իրականացվող վերահսկողական գործընթացները՝ կարևորելով հանրային ֆինանսական միջոցների օրինական, նպատակային և արդյունավետ օգտագործումը։ Վերլուծվում են բյուջետային վերահսկողություն իրականացնող պետական մարմինների գործառույթները, նրանց իրավասությունների բաշխումը, փոխգործակցության մեխանիզմները և վերահսկողական գործունեության կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ներքին և արտաքին ֆինանսական վերահսկողության ձևերին, պետական ֆինանսական աուդիտին, բյուջետային ծրագրերի կատարման գնահատմանը, ֆինանսական խախտումների բացահայտմանը և դրանց կանխարգելման մեխանիզմներին։ Քննության են առնվում բյուջետային միջոցների ծախսման արդյունավետության գնահատման չափանիշները, պետական ծրագրերի ֆինանսավորման արդյունքների վերահսկումը և հատկացված միջոցների ու ձեռք բերված արդյունքների միջև կապի ապահովման խնդիրները։ Կարևորվում է վերահսկողության անցումը միայն խախտումների հետագա արձանագրումից դեպի կանխարգելիչ և ռիսկերի վրա հիմնված մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ֆինանսական կառավարման հնարավոր խնդիրները բացահայտել ավելի վաղ փուլերում։ Ուսումնասիրվում են նաև բյուջետային գործընթացների թվայնացման, միասնական տեղեկատվական համակարգերի ներդրման, տվյալների փոխանակման և վերահսկողական ընթացակարգերի ավտոմատացման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում հանրային ֆինանսների կառավարման թափանցիկության, պետական մարմինների հաշվետվողականության և բյուջետային տեղեկատվության հասանելիության բարձրացման նշանակությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է գործող օրենսդրական և կազմակերպական մեխանիզմների վերլուծությունը՝ դրանցում առկա բացերի, գործառույթների հնարավոր կրկնությունների և վերահսկողության արդյունավետությունը սահմանափակող գործոնների բացահայտման նպատակով։ Քննարկվում են վերահսկողական մարմինների մասնագիտական կարողությունների զարգացման, ժամանակակից աուդիտորական մեթոդների կիրառման, ռիսկերի գնահատման համակարգերի կատարելագործման և վերահսկողության արդյունքների հիման վրա կառավարչական որոշումների ընդունման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ՀՀ բյուջետային վերահսկողության համակարգի արդյունավետության բարձրացմանը, ֆինանսական կարգապահության ամրապնդմանը, հանրային միջոցների ոչ արդյունավետ օգտագործման ռիսկերի նվազեցմանը և պետական ֆինանսների կառավարման առավել թափանցիկ ու հաշվետու համակարգի ձևավորմանը։