Տարրական դպրոցում մաթեմատիկայի ուսումնասիրության իմացական ոճերը և կրտսեր դպրոցականի զարգացումը

Другие предметы

Աշխատությունը նվիրված է գրադարանային հավաքածուների ավանդային պահպանման կազմակերպման սկզբունքներին և գրականության երկարաժամկետ պահպանությունն ապահովող մեթոդական մոտեցումներին։ Ուշադրության կենտրոնում են այն կազմակերպական, հաշվառման և պահպանական գործընթացները, որոնց միջոցով գրադարաններում առանձնացվում են երկարատև կամ մշտական պահպանության ենթակա հրատարակությունները, կարգավորվում դրանց տեղաբաշխումը և ապահովվում հետագա օգտագործման հնարավորությունը։ Քննվում են գրադարանային ֆոնդի կառուցվածքի ուսումնասիրության, արժեքավոր և պահանջարկ ունեցող նյութերի ընտրության, կրկնօրինակների նպատակահարմար բաշխման ու պահպանման ժամկետների որոշման ընդհանուր սկզբունքները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ավանդային ֆոնդերի ձևավորման նպատակներին՝ ազգային և տեղական տպագիր ժառանգության պահպանում, քիչ օգտագործվող, բայց գիտական կամ պատմամշակութային արժեք ունեցող գրականության կենտրոնացում և տարբեր գրադարանների հավաքածուների միջև գործառույթների համակարգում։ Ներկայացվում են գրականության ընդունման, հաշվառման, դասակարգման, տեղադրման և պահպանման աշխատանքների կազմակերպման մեթոդական հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մատենագիտական տեղեկատվության ճշգրտությանը, քանի որ ավանդային պահպանության արդյունավետ համակարգը պահանջում է հստակ տեղեկություններ պահպանվող օրինակների, դրանց գտնվելու վայրի և հասանելիության պայմանների վերաբերյալ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ֆոնդերի ֆիզիկական պահպանությանը՝ գրքերի և պարբերական հրատարակությունների վիճակի վերահսկման, պահոցների պատշաճ կազմակերպման և նյութերի վնասման ռիսկերի նվազեցման ընդհանուր սկզբունքներին։ Գրադարանների միջև համագործակցությունը դիտարկվում է որպես համակարգի կարևոր բաղադրիչ, որը հնարավորություն է տալիս խուսափել անհարկի կրկնօրինակումից և միաժամանակ ապահովել անհրաժեշտ հրատարակությունների պահպանումը համապատասխան հաստատություններում։ Կարևորվում է նաև ավանդային ֆոնդի և ակտիվ ընթերցողական ֆոնդի տարբերակումը, քանի որ դրանց համալրման, պահպանման և սպասարկման նպատակները կարող են էապես տարբերվել։ Մեթոդական բնույթի նյութը կարող է ծառայել որպես գործնական ուղեցույց գրադարանային աշխատողների համար՝ նպաստելով ֆոնդերի կառավարման միասնական սկզբունքների կիրառմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է ավանդային պահպանումը որպես գրադարանային ֆոնդերի կառավարման և մշակութային ժառանգության պահպանության փոխկապակցված ուղղություն, որի արդյունավետ կազմակերպումը կարևոր է հրատարակությունների երկարաժամկետ մատչելիության և սերունդներին փոխանցման համար։

Педагогика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է սովորողների գեղագիտական մտածողության ձևավորման գործընթացի ժամանակակից խնդիրների, մեթոդների և մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում է գեղագիտական դաստիարակության դերը անհատի ստեղծագործական զարգացման, արժեքային համակարգի ձևավորման և մշակութային ընկալման խորացման գործում։ Ներկայացվում են կրթական գործընթացում արվեստի, մշակույթի, ստեղծագործական գործունեության և նորարարական ուսուցման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են սովորողների գեղագիտական ճաշակի, երևակայության և քննադատական մտածողության զարգացման ուղիները։ Աշխատությունը անդրադառնում է ժամանակակից կրթական միջավայրի մարտահրավերներին և առաջարկում է մոտեցումներ, որոնք կարող են նպաստել սովորողների բազմակողմանի զարգացմանը՝ օգտակար լինելով մանկավարժների, կրթության կազմակերպիչների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Литература

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Միխայիլ Յուրևիչ Լերմոնտովի ստեղծագործության հայ գրականության մեջ ունեցած արձագանքին՝ հատկապես նրա երկերի հայերեն թարգմանություններին, գրական ավանդույթների ձևավորմանը և հայ քննադատական մտքի կողմից ռուս մեծ բանաստեղծի ստեղծագործության ընկալմանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ռուս-հայ գրական և մշակութային կապերի պատմության տեսանկյունից, քանի որ Լերմոնտովի ստեղծագործությունը հայ ընթերցողին հասանելի է դարձել ոչ միայն թարգմանությունների միջոցով, այլև հայ գրականության և գրականագիտության վրա թողած բազմաշերտ ազդեցությամբ։ Աշխատության առանցքում թարգմանության խնդիրն է՝ ինչպես է Լերմոնտովի գեղարվեստական աշխարհը փոխանցվել հայերեն, ինչպիսի լեզվական, ոճական և չափածո դժվարությունների են հանդիպել թարգմանիչները և ինչ եղանակներով են փորձել պահպանել բնագրի իմաստային ու գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Լերմոնտովի պոեզիան առանձնանում է բարձր հուզականությամբ, փիլիսոփայական ենթատեքստով, բնության և անհատի փոխհարաբերության յուրահատուկ պատկերավորմամբ, ներքին հակասությունների արտահայտմամբ և երաժշտական բանաստեղծական խոսքով, ուստի նրա ստեղծագործությունների թարգմանությունը հայերեն պահանջել է ոչ միայն լեզվական, այլև գեղարվեստական բարձր վարպետություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է տարբեր ժամանակաշրջաններում կատարված թարգմանությունների համեմատական դիտարկումը։ Թարգմանական տարբերակները կարող են արտացոլել տվյալ ժամանակի հայ գրական լեզվի զարգացումը, գեղագիտական նախասիրությունները և ռուս գրականության նկատմամբ վերաբերմունքը։ Միևնույն ստեղծագործության տարբեր թարգմանությունները հնարավորություն են տալիս տեսնելու, թե ինչպես են փոխվել բառապաշարի, շարահյուսության, հանգավորման, չափածոյի և պատկերավորման նկատմամբ մոտեցումները։ Այս առումով թարգմանությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես օտարալեզու ստեղծագործության փոխանցում, այլև որպես հայ գրական մշակույթի զարգացման գործընթացի մաս։ Լերմոնտովի ստեղծագործության ազդեցությունը հայ գրականության վրա ուսումնասիրելիս առանձնահատուկ նշանակություն ունի գրական ավանդույթների հարցը։ Նրա պոեզիայի որոշ թեմաներ՝ ազատության ձգտումը, անհատի և հասարակության հակադրությունը, միայնության զգացումը, ներքին ընդվզումը, հայրենի բնության նկատմամբ վերաբերմունքը և հերոսական կերպարի որոնումը, տարբեր ձևերով արձագանք են գտել հայ գրականության մեջ։ Այդ ազդեցությունը պարտադիր չէ հասկանալ որպես ուղղակի ընդօրինակում․ ավելի ճիշտ այն կարելի է դիտարկել որպես գեղարվեստական մտածողության և թեմատիկ մոտիվների փոխազդեցություն, որի միջոցով հայ գրողները յուրացրել կամ վերաիմաստավորել են ռուսական ռոմանտիկական գրականության որոշ առանձնահատկություններ։ Հատուկ ուշադրության է արժանի Լերմոնտովի ստեղծագործության հայ քննադատական ընկալումը։ Հայ գրականագետներն ու քննադատները տարբեր ժամանակաշրջաններում անդրադարձել են նրա պոեզիայի գաղափարական բովանդակությանը, գեղարվեստական արժեքին, ռոմանտիկական աշխարհայացքին և կերպարների հոգեբանական խորությանը։ Քննադատական անդրադարձների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է փոփոխվել Լերմոնտովի գրական կերպարը հայ մշակութային միջավայրում և ինչպիսի մեկնաբանական շեշտադրումներ են գերակշռել տարբեր պատմական փուլերում։ Ռուս-հայ գրական կապերի համատեքստում Լերմոնտովի ընկալումը հատկապես կարևոր է նաև այն պատճառով, որ նրա ստեղծագործությունը կապված է Կովկասի թեմայի հետ։ Կովկասը նրա կենսագրության և գրական աշխարհի կարևոր բաղադրիչներից էր, իսկ կովկասյան բնությունը, ժողովուրդները և պատմական միջավայրը բազմիցս արտացոլվել են նրա ստեղծագործություններում։ Այդ հանգամանքը լրացուցիչ հետաքրքրություն է հաղորդում նրա ժառանգության հայերեն ընկալմանը, քանի որ հայկական մշակութային միջավայրը նույնպես անմիջականորեն կապված էր տարածաշրջանի պատմական և մշակութային իրականության հետ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր կարող է լինել նաև Լերմոնտովի արձակի և պոեզիայի տարբերակված ընկալումը։ Նրա չափածո ստեղծագործությունների թարգմանության դեպքում առաջնային խնդիրներից են ռիթմը, հանգը, բանաստեղծական պատկերները և հնչերանգը, մինչդեռ արձակի դեպքում ավելի մեծ նշանակություն են ստանում պատմողական ոճը, կերպարների խոսքը, հոգեբանական նրբությունները և շարադրանքի կառուցվածքը։ Այս տարբերությունները թարգմանական գործընթացը դարձնում են բազմաշերտ և հնարավորություն են տալիս գնահատելու հայ թարգմանիչների կիրառած տարբեր ռազմավարությունները։ Աշխատանքի արժեքավոր կողմերից մեկը կարող է լինել նաև Լերմոնտովի ստեղծագործության հայերեն հրատարակությունների և թարգմանական ժառանգության համակարգումը։ Այդպիսի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հետևել, թե երբ և ինչ փուլերով է ռուս բանաստեղծի ժառանգությունը ներթափանցել հայ գրական շրջանառության մեջ, որ գործերն են առավել հաճախ թարգմանվել և վերահրատարակվել, և ինչպիսի տեղ է հատկացվել նրան հայ գրական-մշակութային կյանքում։ Այս գործընթացը միաժամանակ ցույց է տալիս հայ ընթերցողի հետաքրքրությունը ռուս դասական գրականության նկատմամբ և հայ թարգմանական մշակույթի զարգացման աստիճանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը Լերմոնտովի հայ գրական ընկալումը ներկայացնում է երեք փոխկապակցված ուղղություններով՝ թարգմանական ժառանգություն, գրական ազդեցություն և քննադատական մեկնաբանություն։ Այդ երեք ոլորտների համադրումը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու այն մասին, թե ինչպես է ռուսական ռոմանտիզմի խոշորագույն ներկայացուցիչներից մեկի ստեղծագործությունը ներթափանցել հայ մշակութային տարածք և վերաիմաստավորվել հայ գրականության ու գրականագիտության շրջանակում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ռուս-հայ գրական կապերով, թարգմանագիտությամբ, ռուսական և հայկական գրականության փոխազդեցությամբ, Լերմոնտովագիտությամբ և գրական քննադատության պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

История

Այս պատմագիտական հրատարակությունը նվիրված է 1854 թվականին հայ ժողովրդի կյանքին, հասարակական դրությանը և պատմական միջավայրին՝ 19-րդ դարի կեսերի քաղաքական ու սոցիալ-տնտեսական իրադարձությունների համատեքստում։ Աշխատությունը արժեքավոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տվյալ ժամանակաշրջանի հայ բնակչության կենցաղը, հասարակական հարաբերությունները, տնտեսական գործունեությունը, կրթական ու մշակութային կյանքը և քաղաքական իրադրությունը։ 1854 թվականը կարևոր ժամանակաշրջան էր ինչպես Հայկական լեռնաշխարհի և Անդրկովկասի, այնպես էլ Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունների միջև ընթացող քաղաքական գործընթացների տեսանկյունից։ Հրատարակության նյութերը կարող են անդրադառնալ տարբեր տարածքներում բնակվող հայերի թվաքանակին, սոցիալական խմբերին, զբաղմունքներին, առևտրական և տնտեսական գործունեությանը, համայնքային կազմակերպվածությանը և հասարակական հարաբերություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն կարող են ունենալ հայ համայնքների կրթական և հոգևոր կյանքին վերաբերող տեղեկությունները, եկեղեցական կառույցների գործունեությունը, դպրոցների վիճակը, մշակութային միջավայրն ու ազգային ինքնության պահպանման գործընթացները։ Աշխատանքը կարող է նաև պատկերացում տալ 19-րդ դարի կեսերին հայերի և նրանց հարևան ժողովուրդների փոխհարաբերությունների, վարչական կառավարման առանձնահատկությունների և տարածաշրջանի քաղաքական փոփոխությունների ազդեցության մասին հայ բնակչության կյանքի վրա։ Պատմական համատեքստում կարևոր է նաև Ղրիմի պատերազմի շրջանը, որը 1853–1856 թվականներին էական ազդեցություն ունեցավ Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների հարաբերությունների և տարածաշրջանային քաղաքական իրավիճակի վրա։ Այդ իրադարձությունների ֆոնին հայ բնակչության դրության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու կայսերական քաղաքականության, ռազմական զարգացումների և սոցիալ-տնտեսական փոփոխությունների ազդեցությունը հայկական համայնքների վրա։ Հրատարակությունը կարող է պարունակել ժամանակաշրջանի վերաբերյալ նկարագրական, վիճակագրական, ազգագրական կամ պատմական տեղեկություններ, որոնք արժեքավոր են սկզբնաղբյուրագիտական ուսումնասիրությունների համար։ Այն կարող է օգտագործվել նաև 19-րդ դարի հայկական հասարակության կառուցվածքը, համայնքային կյանքը, տնտեսական գործունեությունը, կրթության և մշակույթի զարգացումը և ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման գործընթացները հետազոտելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը կարևոր աղբյուր է 1854 թվականի հայ հասարակության պատմական պատկերը վերականգնելու համար և կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, ազգագրագետներին, աղբյուրագետներին և 19-րդ դարի Կովկասի ու Օսմանյան կայսրության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Литература

Այս գիրքը նվիրված է Վիլյամ Սարոյանի դրամատուրգիական ստեղծագործության խորքային փիլիսոփայական և աշխարհայացքային քննությանը՝ հատկապես էկզիստենցիալիզմի գաղափարների համատեքստում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում մարդու գոյության, ազատության, ընտրության, պատասխանատվության, միայնության, կյանքի իմաստի որոնման, մահվան և մարդկային արժանապատվության խնդիրներն են, որոնք Սարոյանի պիեսներում հաճախ արտահայտվում են ոչ միայն հերոսների խոսքի ու գործողությունների, այլև նրանց ներքին հակասությունների և աշխարհին ունեցած վերաբերմունքի միջոցով։ Հեղինակը ցույց է տալիս, թե ինչպես է Սարոյանը դրամատուրգիական կերպարների միջոցով ներկայացնում մարդուն որպես գոյաբանական անորոշության մեջ հայտնված անհատի, որը փորձում է հասկանալ իր տեղը աշխարհում և սեփական կյանքի արժեքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ Սարոյանի ստեղծագործություններում նույնիսկ տխրության, անհուսության, օտարման կամ մահվան թեմաների առկայության պայմաններում պահպանվում է կյանքի հանդեպ հավատը, մարդկային շփման անհրաժեշտությունը և բարության նկատմամբ վստահությունը։ Այս տեսանկյունից նրա դրամատուրգիան միաժամանակ կարող է ընկալվել և՛ որպես մարդու գոյության ողբերգական կողմերի ուսումնասիրություն, և՛ որպես կյանքի իմաստը մարդկային հարաբերությունների, սիրո, կարեկցանքի, ազատության ու ստեղծագործական ինքնարտահայտման միջոցով վերագտնելու փորձ։ Աշխատության մեջ էկզիստենցիալ գաղափարները դիտարկվում են ոչ թե որպես Սարոյանի ստեղծագործության վրա մեխանիկորեն կիրառվող փիլիսոփայական համակարգ, այլ որպես այն մտավոր և գեղարվեստական հարցադրումների շրջանակ, որոնց հետ նրա հերոսները մշտապես բախվում են։ Քննության ընթացքում կարևոր տեղ է հատկացվում կերպարների հոգեբանական կառուցվածքին, նրանց երկխոսություններին, կոնֆլիկտներին և դրամատիկական իրավիճակներին, որոնց միջոցով բացահայտվում է մարդու ազատության և սահմանափակվածության հակասությունը։ Սարոյանի հերոսները հաճախ կանգնած են ընտրության առաջ, սակայն նրանց ընտրությունները պայմանավորված են ոչ միայն արտաքին հանգամանքներով, այլև սեփական խղճով, հիշողություններով, վախերով, ցանկություններով և պատասխանատվության զգացումով։ Այդ պատճառով նրանց վարքագիծը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու էկզիստենցիալիստական այն հիմնահարցը, թե որքանով է մարդն ազատ իր որոշումների մեջ և որքանով է ինքն անձամբ պատասխանատու իր գոյության ձևի համար։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում նաև միայնության և օտարման թեմաներին։ Սարոյանի դրամատուրգիական աշխարհում մարդը կարող է շրջապատված լինել այլ մարդկանցով, բայց միևնույն ժամանակ ներքուստ մնալ միայնակ և չհասկացված։ Սակայն այդ մեկուսացումը վերջնական դատավճիռ չէ․ հաղորդակցությունը, փոխըմբռնումը և մարդկային մտերմությունը հաճախ դառնում են այն ուժերը, որոնք հնարավորություն են տալիս հաղթահարելու գոյաբանական դատարկության զգացումը։ Կարևոր է նաև մահվան թեմայի մեկնաբանությունը, քանի որ մահը Սարոյանի մոտ հաճախ ոչ միայն կյանքի ավարտի փաստ է, այլև կյանքի արժեքը գիտակցելու միջոց։ Մահվան գիտակցումը մարդուն ստիպում է ավելի սուր ընկալել ժամանակի սահմանափակությունը, հարաբերությունների կարևորությունը և սեփական գոյության իմաստը։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նրանով, որ Սարոյանի դրամատուրգիան դիտարկում է ոչ միայն ազգային, մշակութային կամ կենսագրական առանձնահատկությունների տեսանկյունից, այլև համամարդկային փիլիսոփայական խնդիրների շրջանակում։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս նոր տեսանկյունից հասկանալու Սարոյանի հերոսների ներաշխարհը, նրանց հակասական վարքագիծը և կյանքի հանդեպ հաճախ միաժամանակ ողբերգական ու լավատեսական վերաբերմունքը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, ուսանողներին, Սարոյանի ստեղծագործության ուսումնասիրությամբ զբաղվողներին, ինչպես նաև այն ընթերցողներին, ովքեր ցանկանում են գրականության միջոցով անդրադառնալ մարդու գոյության և կյանքի իմաստի հիմնարար հարցերին։

Другие предметы

Այն նախատեսված է գյուղատնտեսության մասնագետների, ագրոնոմների, ֆերմերների և ուսանողների համար, ովքեր զբաղվում են հացահատիկա-հատիկավոր մշակաբույսերի արտադրությամբ կամ ցանկանում են ներդնել հնդկացորենի մշակությունը իրենց տնտեսություններում։ Նյութում մանրամասն ներկայացվում են հնդկացորենի կենսաբանական առանձնահատկությունները, աճի և զարգացման փուլերը, ինչպես նաև դրա պահանջները կլիմայական և հողային պայմանների նկատմամբ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ցանքաշրջանառության մեջ դրա տեղին, քանի որ հնդկացորենը համարվում է լավ նախորդող մշակաբույս և ունի հողի բարելավման որոշակի հատկություններ։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև հողի նախապատրաստման, ցանքի ժամկետների և սերմացուի որակի պահանջները, ինչպես նաև ցանքի խտության և սխեմաների ճիշտ ընտրությունը։ Նյութը ընդգրկում է խնամքի ագրոտեխնիկական միջոցառումները՝ մոլախոտերի վերահսկում, պարարտացում, անհրաժեշտության դեպքում ոռոգում և բերքատվության ձևավորման գործոնների կառավարում։ Բացի այդ, քննարկվում են հիվանդությունների և վնասատուների դեմ պայքարի հիմնական միջոցները՝ շեշտադրելով կանխարգելիչ մոտեցումները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում բերքահավաքի կազմակերպմանը, պահեստավորմանը և արտադրանքի որակի պահպանմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը համադրում է տեսական գիտելիքները և գործնական առաջարկները՝ ապահովելով հնդկացորենի արդյունավետ և կայուն մշակության կազմակերպման ամբողջական պատկերացում։