Տնտեսական իրադարձության լեզվաճանաչողական մոդելավորումը

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցում ֆիզիկայի ուսուցման գործընթացում սովորողների ստեղծագործական մտածողության զարգացման մանկավարժական և մեթոդական հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ ֆիզիկայի հիմնարար սկզբունքների, գիտական ճանաչողության մեթոդների և խնդրահարույց ուսուցման արդյունավետ կիրառման միջոցով։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այնպիսի կրթական միջավայրի ձևավորման վրա, որտեղ սովորողը ոչ միայն յուրացնում է պատրաստի տեսական գիտելիքներ և ֆիզիկական օրենքներ, այլև սովորում է ինքնուրույն հարցադրումներ կատարել, վարկածներ առաջադրել, պատճառահետևանքային կապեր բացահայտել, տարբեր լուծումներ որոնել և հիմնավորել սեփական եզրակացությունները։ Ֆիզիկայի հիմնարար սկզբունքները դիտարկվում են որպես բնության երևույթների միջև ընդհանուր օրինաչափությունները հասկանալու և առանձին գիտելիքները միասնական համակարգում կազմակերպելու կարևոր հիմք։ Դրանց ուսուցումը հնարավորություն է տալիս սովորողներին տարբեր ֆիզիկական երևույթների մեջ նկատել ընդհանուր օրինաչափություններ, համադրել նախկինում ստացած գիտելիքները նոր իրավիճակների հետ և ձևավորել գիտական աշխարհայացք։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դիտարկման, փորձի, չափման, համեմատության, մոդելավորման, վարկածի առաջադրման, տեսական ընդհանրացման և փորձարարական ստուգման մեթոդներին։ Այս մեթոդների նպատակային կիրառումը ուսումնական գործընթացում սովորողին հնարավորություն է տալիս ծանոթանալ գիտական հետազոտության տրամաբանությանը և հանդես գալ ոչ միայն որպես տեղեկատվություն ընդունող, այլև որպես ճանաչողական գործունեության ակտիվ մասնակից։ Կարևորվում է ֆիզիկական խնդիրների լուծումը, հատկապես այն առաջադրանքների կիրառումը, որոնք չունեն միայն մեկ ակնհայտ լուծման ճանապարհ և պահանջում են տարբեր մոտեցումների համադրում։ Խնդրահարույց իրավիճակների ստեղծումը նպաստում է սովորողների հետաքրքրասիրության, վերլուծական կարողությունների և նոր գաղափարներ առաջադրելու պատրաստակամության զարգացմանը։ Առանձին նշանակություն է տրվում փորձարարական աշխատանքներին, որոնց ընթացքում սովորողները կարող են ինքնուրույն պլանավորել փորձը, ընտրել անհրաժեշտ մեծությունները, կատարել չափումներ, վերլուծել արդյունքները և գնահատել ստացված տվյալների համապատասխանությունը նախնական ենթադրություններին։ Նման գործունեությունը նպաստում է ստեղծագործական մտածողության հետ մեկտեղ հետազոտական կարողությունների, պատասխանատվության և ինքնուրույնության զարգացմանը։ Դիտարկվում է նաև ֆիզիկական մոդելների կիրառման նշանակությունը, քանի որ իրական երևույթների պարզեցված ներկայացումը սովորողներից պահանջում է առանձնացնել էական հատկանիշները, որոշել ընդունված ենթադրությունները և գնահատել մոդելի կիրառելիության սահմանները։ Կարևորվում է մտային փորձերի օգտագործումը, որոնց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել այնպիսի իրավիճակներ, որոնց անմիջական իրականացումը դասարանում դժվար կամ անհնար է, և զարգացնել երևակայության ու տրամաբանական դատողության փոխկապակցվածությունը։ Ուսուցման արդյունավետության բարձրացման կարևոր պայման է համարվում միջառարկայական կապերի կիրառումը՝ ֆիզիկական գիտելիքները մաթեմատիկայի, քիմիայի, աստղագիտության, կենսաբանության, տեխնոլոգիայի և առօրյա կյանքի երևույթների հետ կապելու միջոցով։ Այս մոտեցումը սովորողներին հնարավորություն է տալիս տեսնել գիտելիքի կիրառական նշանակությունը և նույն խնդիրը դիտարկել տարբեր տեսանկյուններից։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ուսուցչի դերի փոփոխությանը․ ուսուցիչը դիտարկվում է ոչ միայն որպես գիտելիքի փոխանցող, այլև որպես սովորողների հետազոտական և ստեղծագործական գործունեությունը կազմակերպող ու ուղղորդող մասնագետ։ Կարևորվում են բաց հարցադրումները, քննարկումները, խմբային աշխատանքները, նախագծային և հետազոտական առաջադրանքները, որոնց ընթացքում սովորողները կարող են ներկայացնել սեփական գաղափարները, համեմատել տարբեր տեսակետներ և հիմնավորել ընտրված լուծումները։ Ստեղծագործական մտածողության զարգացման գնահատման ընթացքում նպատակահարմար է հաշվի առնել ոչ միայն վերջնական պատասխանի ճշտությունը, այլև խնդրի լուծման ինքնատիպությունը, առաջարկվող տարբերակների բազմազանությունը, գիտելիքների նոր իրավիճակներում կիրառման կարողությունը և սեփական դատողությունների հիմնավորվածությունը։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է ֆիզիկայի դասավանդման այնպիսի մեթոդական մոտեցումների մշակման հնարավորությամբ, որոնք միավորում են առարկայական գիտելիքների խոր յուրացումը և սովորողների ինքնուրույն ու ստեղծագործական գործունեությունը։ Նման ուսուցումը կարող է նպաստել գիտական մտածողության, խնդիրներ լուծելու կարողության, հետազոտական հետաքրքրության և նոր իրավիճակներում գիտելիքները կիրառելու պատրաստակամության ձևավորմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկայի ուսուցիչների, մանկավարժների, կրթության մեթոդիստների, ուսումնական ծրագրեր մշակողների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի երկրորդ կեսին և XX դարի սկզբին Շուշիում գործող բարեգործական ընկերությունների ու անհատ բարերարների գործունեության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով նրանց դերը քաղաքի հասարակական, կրթական, մշակութային և սոցիալական կյանքի զարգացման գործում։ Հետազոտությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ տվյալ ժամանակաշրջանում Շուշին Անդրկովկասի հայաբնակ խոշոր քաղաքային կենտրոններից էր և ուներ զարգացած կրթական, մշակութային, հրատարակչական ու հասարակական կյանք։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել բարեգործական կազմակերպությունների ստեղծման նախադրյալները, դրանց նպատակները, գործունեության ուղղությունները, ֆինանսավորման աղբյուրները և հասարակական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն կազմակերպություններին, որոնք իրենց միջոցներն ուղղում էին դպրոցների պահպանմանը, կրթության տարածմանը, աղքատների և կարիքավորների օգնությանը, առողջապահական նախաձեռնություններին, մշակութային հաստատությունների աջակցությանը, գրադարանների ու ընթերցարանների ստեղծմանը և հասարակական այլ ծրագրերի իրականացմանը։ Շուշիում բարեգործական գործունեության կարևոր ուղղություններից էր կրթությունը։ Բարերարների և հասարակական կազմակերպությունների աջակցությամբ կրթական հաստատությունները ստանում էին նյութական միջոցներ, գրքեր, գույք և այլ անհրաժեշտ օժանդակություն, իսկ շնորհալի երիտասարդների համար ստեղծվում էին կրթությունը շարունակելու հնարավորություններ։ Այդ գործունեությունը նպաստում էր գրագիտության տարածմանը, ազգային կրթական միջավայրի ամրապնդմանը և նոր կրթված մտավորականության ձևավորմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև կանանց կրթությանն ու հասարակական ակտիվությանը, քանի որ XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին հայկական քաղաքային միջավայրում աստիճանաբար ընդլայնվում էր կանանց մասնակցությունը կրթական և բարեգործական նախաձեռնություններին։ Շուշիի հասարակական կյանքում կարևոր տեղ ունեին նաև գրադարաններն ու ընթերցարանները. աղբյուրագիտական նյութերը, օրինակ, հիշատակում են Կովկասի հայոց բարեգործական ընկերության Շուշիի մասնաճյուղի գրադարան-ընթերցարանի գործունեությունը 1899–1900 թվականներին։ Բարեգործական գործունեության մյուս կարևոր ոլորտը մշակույթն էր։ Նվիրատվությունների և կազմակերպությունների միջոցների շնորհիվ աջակցություն էր ցուցաբերվում թատրոնին, երաժշտական և գրական կյանքին, հրատարակչական նախաձեռնություններին ու մշակույթի գործիչներին։ Այս հանգամանքը հատկապես նշանակալի է Շուշիի մշակութային պատմության համատեքստում, քանի որ քաղաքը XIX դարի երկրորդ կեսին և XX դարի սկզբին հայկական մշակույթի կարևոր կենտրոններից էր։ Բարեգործությունը հաճախ դուրս էր գալիս անհատական նվիրատվության շրջանակներից և վերածվում կազմակերպված հասարակական գործունեության, որտեղ քաղաքացիների համատեղ ֆինանսական ու կազմակերպչական ջանքերը ուղղվում էին երկարաժամկետ ծրագրերի իրականացմանը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև անհատ բարերարների գործունեության ուսումնասիրությունը։ Հայ գործարարների և մտավորականների մի զգալի մասը բարեգործական գործունեությունը դիտարկում էր որպես ազգային ու հասարակական պարտականություն՝ միջոցներ տրամադրելով դպրոցներին, հիվանդանոցներին, եկեղեցիներին, թատրոններին, մշակույթի գործիչներին և կրթություն ստացող երիտասարդներին։ Այդպիսի գործունեությունը ոչ միայն անմիջական օգնություն էր ապահովում կարիքավորներին, այլև նպաստում էր քաղաքի սոցիալական ենթակառուցվածքների և հասարակական ինստիտուտների զարգացմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր կողմերից է բարեգործության և ազգային ինքնության փոխհարաբերության բացահայտումը։ Բարեգործական կազմակերպությունները կարող էին միաժամանակ լուծել սոցիալական խնդիրներ և նպաստել ազգային կրթության, մշակույթի ու հասարակական համերաշխության ամրապնդմանը։ Այս առումով բարեգործությունը հանդես էր գալիս ոչ միայն որպես նյութական օգնության համակարգ, այլև որպես ազգային-հասարակական ինքնակազմակերպման կարևոր ձև։ Աշխատությունը կարող է օգտագործել արխիվային փաստաթղթեր, պարբերական մամուլի նյութեր, կազմակերպությունների հաշվետվություններ, հուշագրություններ, վիճակագրական տվյալներ և ժամանակաշրջանի այլ աղբյուրներ՝ վերականգնելու բարեգործական գործունեության իրական ծավալներն ու ուղղությունները։ Աշխատանքի մատենագիտական նկարագրություններից հայտնի է, որ այն հրատարակվել է Ստեփանակերտում 2017 թվականին՝ որպես 136 էջանոց թեկնածուական ատենախոսություն։ Հետազոտությունը կարող է արժեքավոր լինել Շուշիի հասարակական կյանքի, հայկական բարեգործական շարժման, կրթության ու մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս քաղաքային զարգացման գործընթացները դիտարկել ոչ միայն քաղաքական և տնտեսական, այլև հասարակական ինքնակազմակերպման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, Արցախի պատմության մասնագետներին, մշակութաբաններին, սոցիալական պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, բարեգործության պատմության ուսումնասիրողներին, գրադարանագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և XIX–XX դարերի հայ հասարակական ու մշակութային կյանքով հետաքրքրվող ուսանողներին։

Другие предметы

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է միջնադարյան հայ ճարտարապետության մեջ տարածված կտիտորական պատկերաքանդակներին՝ որպես եկեղեցաշինության գաղափարական, սոցիալական և գեղարվեստական համակարգի կարևոր բաղադրիչ։ Նյութում վերլուծվում է կտիտորի՝ որպես եկեղեցու հիմնադիրի կամ հովանավորի պատկերացման ավանդույթը, որը քանդակային ձևով արտահայտվել է եկեղեցական կառույցների պատերին, թմբուկներին, մուտքերին և խաչքարային հարթակներում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ այս պատկերաքանդակները ոչ միայն հիշատակում են շինարարական կամ նվիրատվական փաստը, այլ նաև արտահայտում են միջնադարյան հասարակության սոցիալական կառուցվածքը, իշխանության և եկեղեցու փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև անհատի հոգևոր ինքնաներկայացման ձևերը։ Քննարկվում են պատկերային հորինվածքների տիպերը՝ նվիրատվության տեսարաններ, աղոթքի դիրքով կանգնած կամ ծնկած կերպարներ, ինչպես նաև դրանց ուղեկցող արձանագրությունները, որոնք լրացնում են պատկերների իմաստային բովանդակությունը։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ կտիտորական պատկերաքանդակները կարևոր աղբյուր են ոչ միայն արվեստաբանական, այլ նաև պատմական և սոցիալ-մշակութային հետազոտությունների համար՝ հնարավորություն տալով վերականգնել միջնադարյան Հայաստանի հասարակական կյանքի, հավատալիքների և ճարտարապետական մտածողության առանձնահատկությունները։

История

Աշխատությունը նվիրված է Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության նկատմամբ պետական քաղաքականության, ազգային հակասությունների և քաղաքական բռնությունների զարգացման պատմական ընթացքի ուսումնասիրությանը՝ հատկապես XIX դարի վերջից մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիները։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն քաղաքական, հասարակական և գաղափարական գործընթացների վրա, որոնք աստիճանաբար խորացրին հայ բնակչության անապահով վիճակը և ստեղծեցին զանգվածային հալածանքների համար նպաստավոր պայմաններ։ Քննության են առնվում կայսրության ներքին ճգնաժամերը, ազգային փոքրամասնությունների կարգավիճակը, բարեփոխումների շուրջ միջազգային և ներքին քննարկումները, Հայկական հարցի ձևավորումն ու դրա տեղը եվրոպական տերությունների և Օսմանյան իշխանությունների հարաբերություններում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում XIX դարի վերջի հակահայկական բռնություններին, երիտթուրքական շարժման իշխանության գալուն, ազգայնական գաղափարախոսության ուժեղացմանը և կայսրության ժողովրդագրական ու քաղաքական կառուցվածքը վերափոխելու ձգտումներին։ Դիտարկվում է նաև Բալկանյան պատերազմների և Առաջին համաշխարհային պատերազմի ազդեցությունը պետական քաղաքականության արմատականացման վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է 1915 թվականից սկսված հայ բնակչության տեղահանությունների և զանգվածային ոչնչացման քաղաքականության նախադրյալների վերլուծությունը՝ դրանք ներկայացնելով ոչ թե որպես մեկուսացված իրադարձություններ, այլ որպես նախորդ տասնամյակների ընթացքում զարգացած քաղաքական և գաղափարական գործընթացների հետևանք։ Ուսումնասիրվում են կենտրոնական և տեղական իշխանությունների դերերը, վարչական որոշումների իրականացման մեխանիզմները, պատերազմի պայմանների օգտագործումը և հայ բնակչության նկատմամբ կիրառված քաղաքականության համակարգային բնույթը։ Միաժամանակ անդրադարձ է կատարվում միջազգային դիվանագիտական արձագանքներին, օտարերկրյա դիվանագետների, միսիոներների և այլ ժամանակակիցների վկայություններին, ինչպես նաև հետագայում ձևավորված պատմագիտական մեկնաբանություններին։ Կարևորվում է սկզբնաղբյուրների համեմատական և քննադատական ուսումնասիրությունը, քանի որ տարբեր երկրների պաշտոնական փաստաթղթերը, հուշագրությունները և հետազոտությունները հնարավորություն են տալիս նույն գործընթացները դիտարկել տարբեր տեսանկյուններից։ Աշխատությունը նպաստում է Հայոց ցեղասպանության պատմական նախադրյալների, Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի ազգային քաղաքականության և զանգվածային բռնության ձևավորման մեխանիզմների առավել ամբողջական ընկալմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել Հայոց ցեղասպանության, Օսմանյան կայսրության պատմության, Հայկական հարցի, միջազգային հարաբերությունների և ցեղասպանագիտության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

История

Այս աշխատությունը նվիրված է Թուրքիայի և Իսրայելի միջև ձևավորված ռազմավարական համագործակցության զարգացմանը, դրա քաղաքական, ռազմական և տնտեսական հիմքերին, ինչպես նաև տարածաշրջանային և միջազգային գործընթացների վրա ունեցած ազդեցությանը 20-րդ դարի վերջին և 21-րդ դարի սկզբին։ Հեղինակը վերլուծում է երկու երկրների միջև հաստատված գործընկերության ձևավորման նախադրյալները, պաշտպանության և անվտանգության ոլորտներում իրականացված համատեղ ծրագրերը, հետախուզական համագործակցությունը, ռազմատեխնիկական կապերը և արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Մերձավոր Արևելքի աշխարհաքաղաքական զարգացումներին, տարածաշրջանային հակամարտություններին, ԱՄՆ-ի և այլ ազդեցիկ դերակատարների քաղաքականությանը, ինչպես նաև այն գործոններին, որոնք նպաստել են հարաբերությունների սերտացմանը կամ հանգեցրել լարվածության։ Աշխատությունը համադրում է պատմական փաստերը, քաղաքական վերլուծությունն ու միջազգային հարաբերությունների տեսական մոտեցումները՝ ընթերցողին տրամադրելով ամբողջական պատկերացում երկու պետությունների համագործակցության շարժառիթների, զարգացման փուլերի և ժամանակակից աշխարհաքաղաքական միջավայրում դրանց նշանակության վերաբերյալ։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է գլուտամինի ընտանիքին պատկանող նյարդատրանսմիտերային ամինաթթուների դերի ուսումնասիրությանը նյարդային համակարգում զարգացող ախտաբանական գործընթացների պայմաններում՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով նյարդատոքսիկ ազդեցությունների և վարակային գործոնների հետ կապված կենսաքիմիական ու բջջային փոփոխություններին։ Հետազոտության առանցքում նյարդային հյուսվածքում ամինաթթվային փոխանակության, նյարդային ազդակների հաղորդման և բջիջների նյութափոխանակային հավասարակշռության միջև փոխկապակցվածությունն է։ Քննվում է գլուտամատի, գլուտամինի և դրանց նյութափոխանակության հետ կապված այլ միացությունների նշանակությունը կենտրոնական նյարդային համակարգի բնականոն գործունեության համար, ինչպես նաև դրանց հարաբերակցության փոփոխությունները տարբեր ախտաբանական պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գլուտամատային նյարդահաղորդման խանգարումներին, քանի որ այս համակարգի չափազանց ակտիվացումը կարող է կապված լինել նեյրոնների ֆունկցիոնալ ծանրաբեռնվածության, բջջային հոմեոստազի խախտման և նյարդային հյուսվածքի վնասման գործընթացների հետ։ Դիտարկվում են նեյրոնների և գլիալ բջիջների փոխհարաբերությունները՝ հատկապես ամինաթթուների փոխանակման և նյարդային միջավայրում դրանց հավասարակշռության պահպանման տեսանկյունից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է վարակային գործընթացների ընթացքում առաջացող բորբոքային և նյութափոխանակային փոփոխությունների կապը նյարդատրանսմիտերային համակարգերի գործունեության հետ։ Քննվում է, թե իմունային պատասխանի ակտիվացումը և բորբոքային միջնորդանյութերի փոփոխությունները ինչպես կարող են անդրադառնալ նյարդային բջիջների կենսաքիմիական վիճակի և նյարդահաղորդման վրա։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև օքսիդատիվ սթրեսի, էներգետիկ նյութափոխանակության խանգարումների և բջջային պաշտպանական մեխանիզմների փոխազդեցությանը։ Նյարդատոքսիկացիայի համատեքստում դիտարկվում են այն ընդհանուր կենսաբանական մեխանիզմները, որոնց միջոցով վնասակար գործոնները կարող են փոփոխել նյարդային հյուսվածքի նյութափոխանակությունը և ազդել ամինաթթվային նյարդահաղորդման հավասարակշռության վրա։ Այս գործընթացների համադրական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել այն մասին, թե ինչպես կարող են տարբեր ծագման ախտաբանական ազդեցությունները հանգեցնել ընդհանուր կենսաքիմիական և նեյրոֆիզիոլոգիական փոփոխությունների։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է նեյրոքիմիայի, կենսաքիմիայի, նյարդաֆիզիոլոգիայի և ախտաֆիզիոլոգիայի մոտեցումները՝ նպաստելով նյարդային համակարգի ախտաբանական վիճակներում ամինաթթվային նյարդահաղորդման դերի և դրա կարգավորման մեխանիզմների առավել խորքային ըմբռնմանը։