Տնտեսական զարգացման սոցիալական առանձնահատկությունները

Биология

Գիրքը նվիրված է միասուբստրատ երկֆերմենտային ռեակցիաների կինետիկայի համակարգչային մոդելավորմանը տարբեր տիպի ինհիբիցիաների պայմաններում։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են ֆերմենտային ռեակցիաների կինետիկական օրինաչափությունները, մաթեմատիկական մոդելների կառուցման սկզբունքները և համակարգչային մոդելավորման կիրառումը կենսաքիմիական գործընթացների վերլուծության համար։ Քննարկվում են մրցակցային, ոչ մրցակցային, ոչ մրցունակ և այլ տիպի ինհիբիցիաների ազդեցությունը ռեակցիաների արագության, ֆերմենտային ակտիվության և կենսաքիմիական համակարգերի վարքագծի վրա։ Ներկայացվում են հաշվարկային մեթոդներ, մոդելավորման ալգորիթմներ և արդյունքների վերլուծության մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս կանխատեսել ֆերմենտային համակարգերի աշխատանքը տարբեր պայմաններում։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիկոսների, կենսաինֆորմատիկայի և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտի մասնագետների, դեղագիտության հետազոտողների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և կենսաբանական ու բժշկական գիտությունների ուսանողների համար։

Экология

Էկոլոգիայի և բնության պահպանության հիմունքներ-ը բնագիտական և էկոլոգիական ուղղվածության ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է էկոլոգիայի հիմնական օրենքները և բնության պահպանության գիտական հիմքերը, աշխատությունում բացատրվում են էկոհամակարգերի կառուցվածքն ու գործունեությունը, կենդանի օրգանիզմների և միջավայրի փոխազդեցությունները, սննդային շղթաների և էներգիայի շրջանառության սկզբունքները, ինչպես նաև կենսաբազմազանության նշանակությունը, միաժամանակ դիտարկվում են մարդու գործունեության ազդեցությունները բնության վրա՝ աղտոտում, ռեսուրսների սպառում, կլիմայական փոփոխություններ և էկոլոգիական հավասարակշռության խախտում, հատուկ ուշադրություն է դարձվում բնության պահպանության մեթոդներին՝ պահպանվող տարածքներ, կայուն զարգացում, էկոլոգիական քաղաքականություն և բնապահպանական կրթություն, աշխատությունը նպատակ ունի ձևավորել բնապահպանական գիտակցություն և պատասխանատու վերաբերմունք բնական միջավայրի նկատմամբ։

История

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան Անի քաղաքի Մանուչեի մզկիթի պատին պահպանված պարսկերեն արձանագրության ուսումնասիրությանը՝ պատմական, լեզվաբանական և վիմագրագիտական տեսանկյուններից։ Դիտարկվում են արձանագրության ստեղծման պատմական միջավայրը, դրա լեզվական առանձնահատկությունները, գրության կառուցվածքը և բովանդակության մեկնաբանման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արձանագրության ընթերցման, վերծանման, թարգմանության և պատմական նշանակության բացահայտման հարցերին։ Քննարկվում են միջնադարյան Անիի քաղաքական, վարչական և մշակութային կյանքի առանձնահատկությունները, քաղաքի բազմամշակութային միջավայրը և տարբեր լեզվական ու կրոնական ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Անդրադարձ է կատարվում Մանուչեի մզկիթի ճարտարապետական և պատմական նշանակությանը, ինչպես նաև շինության հետ կապված վիմագիր աղբյուրների դերին Անիի պատմության ուսումնասիրության գործում։ Կարևորվում են պարսկերեն արձանագրության բառապաշարի, գրատեսակի, անվանաբանական տվյալների և հնարավոր պատմական տեղեկությունների համեմատական վերլուծությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել արձանագրության համադրումը տարածաշրջանի այլ պարսկերեն, արաբերեն և հայերեն վիմագրերի հետ՝ միջնադարյան հասարակական հարաբերությունների և մշակութային կապերի առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու նպատակով։ Աշխատությունը նպաստում է Անիի պատմամշակութային ժառանգության, միջնադարյան գրավոր աղբյուրների և տարածաշրջանային պատմության ուսումնասիրությանը։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, արևելագետների, իրանագետների, վիմագրագետների, հնագետների, արվեստաբանների և միջնադարյան պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Педагогика

«Հայոց դաստիարակություն» աշխատությունը վերաբերում է հայ հասարակության մեջ դաստիարակության նշանակությանը, կրթական արժեքների ձևավորմանը և նոր սերնդի բարոյական ու մտավոր զարգացման խնդիրներին։ Դաստիարակությունը կարևոր դեր ունի անհատի աշխարհայացքի, վարքագծի, պատասխանատվության զգացման և հասարակության մեջ իր տեղի գիտակցման ձևավորման գործում։ Հայ կրթական մտքի շրջանակում այս հարցերը սերտորեն կապված են եղել ազգային լեզվի, մշակույթի, պատմական հիշողության և հոգևոր արժեքների պահպանման հետ։ Դաստիարակության վերաբերյալ աշխատությունները նպատակ են ունեցել ընդգծելու ընտանիքի, դպրոցի, ուսուցչի և հասարակական միջավայրի դերը երեխայի ու երիտասարդի ձևավորման գործընթացում։ Դրանցում քննարկվող հարցերը կարող են առնչվել բարոյական սկզբունքների յուրացմանը, կարգապահությանը, գիտելիքի ձեռքբերմանը, ինքնուրույն մտածողության զարգացմանը և հասարակական պարտքի գիտակցմանը։ Այսպիսի գրականությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում մանկավարժական մտքի պատմության մեջ, քանի որ արտացոլում է կրթության նպատակների, դաստիարակչական մեթոդների և ազգային ինքնության պահպանման վերաբերյալ տվյալ ժամանակաշրջանի պատկերացումները։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ կրթական ու հասարակական մտքի, դաստիարակության ավանդույթների և ազգային կրթության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել մանկավարժության պատմությամբ, հայ կրթական մշակույթով և ընտանիքի ու դպրոցի դաստիարակչական դերերի պատմական փոփոխություններով հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Политология

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ընդհանուր ժողովի վաթսուներորդ նիստի պաշտոնական ատենագրությունը՝ պահպանելով ժողովի գործունեության ընթացքի, քննարկումների և նիստի ընթացքում բարձրացված հարցերի փաստագրական արձանագրությունը։ Այն կարևոր պատմական սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ ազգային ներկայացուցչական մարմինների գործունեության, համայնքային ինքնակառավարման համակարգի և Կոստանդնուպոլսի հայ հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Ատենագրության մեջ ամփոփված գրառումները հնարավորություն են տալիս ծանոթանալու ժողովական աշխատանքի կազմակերպման ձևին, քննարկումների հաջորդականությանը, մասնակիցների ելույթներին և արտահայտված տեսակետներին։ Դրանք արժեքավոր նյութ են ներկայացված առաջարկությունների, բարձրացված հարցադրումների և որոշումների քննարկման ընթացակարգերը ուսումնասիրելու համար։ Նման փաստաթղթերը կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում ազգային հաստատությունների գործառույթների, համայնքային կառավարման սկզբունքների և ներկայացուցչական մարմնի դերի մասին։ Դրանց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել հայ համայնքի ինքնակազմակերպման ավանդույթները, հասարակական հարաբերությունների կարգավորման ձևերը և ազգային կյանքի կազմակերպական առանձնահատկությունները։ Ատենագրության պաշտոնական լեզուն, գրավոր ձևակերպումներն ու ժողովական բառապաշարը նշանակալի նյութ են ժամանակաշրջանի հայերենի, վարչական գրագրության և փաստաթղթային մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունն ունի վավերագրական արժեք՝ որպես հայ ազգային կառույցների գործունեությունն ու 19-րդ դարի հասարակական-քաղաքական միջավայրը լուսաբանող պատմական փաստաթուղթ։

Литература

Ժողովածուն ներկայացնում է Վիլյամ Սարոյանի դրամատուրգիական ժառանգության փոքրածավալ ստեղծագործությունների մի հատվածը՝ հնարավորություն տալով բացահայտել հեղինակի թատերական մտածողության, կերպարակերտման և երկխոսության առանձնահատկությունները։ Այս գործերում մարդկային առօրյան, անհատի ներաշխարհը և հասարակության հետ նրա հարաբերությունները հաճախ ներկայացվում են համեմատաբար սեղմ գործողության և սահմանափակ թվով կերպարների միջոցով։ Հեղինակի ուշադրության կենտրոնում սովորական մարդիկ են՝ իրենց ցանկություններով, անհանգստություններով, հույսերով, հիասթափություններով և կյանքի իմաստը հասկանալու փորձերով։ Արտաքուստ պարզ իրավիճակների միջոցով բացահայտվում են մարդկային հարաբերությունների առավել խոր շերտերը՝ ընկերությունը, ընտանիքը, միայնությունը, փոխըմբռնման անհրաժեշտությունը, անհատի ազատության ձգտումը և շրջապատող աշխարհի նկատմամբ վերաբերմունքը։ Փոքր ձևաչափը նպաստում է գործողության խտացմանը և երկխոսության նշանակության մեծացմանը։ Խոսքը դառնում է ոչ միայն իրադարձությունների զարգացման միջոց, այլև կերպարների հոգեբանական վիճակը, աշխարհայացքը և միմյանց նկատմամբ վերաբերմունքը բացահայտող հիմնական գործիք։ Երկխոսությունները հաճախ կառուցվում են բնական խոսակցական ընթացքով, սակայն դրանց պարզության ներքո կարող են արտահայտվել կյանքի, երջանկության, ժամանակի, մարդկային արժանապատվության և գոյության վերաբերյալ ավելի լայն հարցադրումներ։ Սարոյանական դրամատուրգիայի կարևոր առանձնահատկություններից է հումորի և թախծի համադրությունը։ Կատակային կամ առօրյա իրավիճակը կարող է աստիճանաբար ձեռք բերել զգացմունքային և փիլիսոփայական խորություն, իսկ լուրջ թեմաները հաճախ ներկայացվում են առանց ծանրաբեռնվածության՝ մարդկային ջերմության և նուրբ հեգնանքի միջոցով։ Կերպարները սովորաբար չեն ներկայացվում որպես միանշանակ դրական կամ բացասական տիպեր։ Նրանք մարդկային հակասություններով օժտված անհատներ են, որոնց վարքագիծը պայմանավորված է անձնական փորձով, միջավայրով, հիշողություններով և կյանքի նկատմամբ սեփական վերաբերմունքով։ Կարևորվում է նաև սովորական մարդու արժանապատվության թեման։ Հեղինակը հետաքրքրվում է հասարակության տարբեր շերտերի ներկայացուցիչներով և նույնիսկ ամենապարզ առօրյա իրավիճակում փորձում է բացահայտել անհատի ներքին արժեքը։ Փոքր թատերական ձևը հնարավորություն է տալիս մեկ հանդիպման, զրույցի կամ կարճատև իրադարձության շրջանակում ներկայացնել կերպարի ամբողջական հոգեբանական աշխարհը։ Առանձին նշանակություն ունի ենթատեքստը, երբ գործող անձանց արտահայտած խոսքերը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ համապատասխանում են նրանց իրական զգացմունքներին։ Լռությունները, կրկնությունները, անավարտ մտքերը և խոսակցության անսպասելի շրջադարձերը կարող են նույնքան կարևոր լինել կերպարների ընկալման համար, որքան ուղղակի արտահայտված մտքերը։ Դրամատիկական իրավիճակների կառուցման մեջ հաճախ նկատելի է պայմանականության տարրը։ Հեղինակը միշտ չէ, որ ձգտում է իրականությունը ներկայացնել մանրամասն կենցաղային ճշգրտությամբ․ առանձին իրավիճակներ կարող են ձեռք բերել խորհրդանշական կամ ընդհանրացնող նշանակություն՝ կենտրոնացնելով ուշադրությունը մարդու ներաշխարհի և բարոյական ընտրությունների վրա։ Կարևորվում է նաև անհատի և հասարակական միջավայրի հարաբերությունը։ Կերպարները կարող են բախվել ընդունված կանոնների, սոցիալական պայմանների կամ շրջապատի ակնկալիքների հետ, սակայն հեղինակային ուշադրության կենտրոնում հիմնականում մնում է մարդու ներքին ազատության և սեփական ինքնությունը պահպանելու խնդիրը։ Սարոյանի ստեղծագործական աշխարհին բնորոշ մարդասիրական մոտեցումը արտահայտվում է մարդկանց միջև հաղորդակցության, փոխադարձ աջակցության և կարեկցանքի կարևորության ընդգծմամբ։ Նույնիսկ հակասությունների և հիասթափությունների պայմաններում պահպանվում է մարդու նկատմամբ հետաքրքրությունն ու հավատը նրա բարոյական ներուժի հանդեպ։ Դրամատուրգիական կառուցվածքի տեսանկյունից փոքրածավալ գործերը հետաքրքիր են գործողության տնտեսված կազմակերպմամբ։ Սահմանափակ ժամանակահատվածում և տարածության մեջ հեղինակը ստեղծում է ավարտուն կամ դիտավորյալ բաց թողնված իրավիճակներ, որոնք ընթերցողին և հանդիսատեսին հնարավորություն են տալիս ինքնուրույն շարունակել կերպարների ճակատագրերի կամ բարձրացված խնդիրների մասին մտորումները։ Ստեղծագործություններում կարող են արտացոլվել նաև ամերիկյան հասարակական միջավայրի, ներգաղթյալների կյանքի և տարբեր մշակութային փորձառությունների որոշ առանձնահատկություններ։ Հայկական ծագումն ու ամերիկյան մշակութային իրականության մեջ ձևավորված գրական փորձը Սարոյանի ստեղծագործությանը հաղորդում են ինքնատիպ բազմամշակութային բնույթ, որի շրջանակում ազգային փորձառությունը հաճախ միավորվում է համամարդկային թեմաների հետ։ Ժողովածուն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել հեղինակի դրամատուրգիական լեզուն, փոքր թատերական ձևի կառուցման սկզբունքները, կերպարների հոգեբանական ներկայացման եղանակները և հումորի ու դրամատիկական լարվածության փոխհարաբերությունը։ Այն կարևոր է նաև Սարոյանի արձակի և դրամատուրգիայի համեմատական ուսումնասիրության համար, քանի որ երկու ոլորտներում էլ նկատելի են սովորական մարդու նկատմամբ հետաքրքրությունը, կենդանի խոսքի նշանակությունը, մարդասիրական աշխարհընկալումը և առօրյա իրադարձությունների մեջ ավելի լայն կենսական իմաստներ բացահայտելու ձգտումը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայ և ամերիկյան գրականության, դրամատուրգիայի, թատրոնի պատմության, սփյուռքահայ գրականության և Վիլյամ Սարոյանի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, գրականագետների, թատերագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։