Ծծմբի և Thiobacillus բակտերիալ խտանյութի ազդեցությունը հլածուկի (Brassica napus ssp. olieferum) բույսերում ֆոսֆորի և ծանր մետաղների կլանման վրա իիհ կարբոնատային հողերի պայմաններում

Литература

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի հայ պոեզիայում բանաստեղծական կայուն ձևերի դրսևորումների, զարգացման և գեղարվեստական վերափոխումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն ձևային կառուցվածքներն են, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում պահպանել են իրենց հիմնական առանձնահատկությունները, սակայն հայ բանաստեղծների ստեղծագործության մեջ ստացել են նոր բովանդակություն, ռիթմական լուծումներ և արտահայտչական հնարավորություններ։ Աշխատության մեջ բանաստեղծական ձևը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տաղաչափական կամ կառուցվածքային համակարգ, այլև որպես գեղարվեստական մտածողության կարևոր բաղադրիչ, որի միջոցով բանաստեղծը կազմակերպում է խոսքը, ռիթմը, պատկերային համակարգը և հուզական արտահայտությունը։ Ուսումնասիրվում են ավանդական քնարական և չափածո ձևերի կիրառման առանձնահատկությունները, դրանց պահպանման, վերաիմաստավորման և ժամանակակիցացման գործընթացները XX դարի տարբեր փուլերում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դասական բանաստեղծական ժառանգության և նոր գրական միտումների փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև այն հանգամանքին, թե ինչպես են հայ հեղինակները համադրել ավանդական ձևերը նոր թեմաների, գաղափարների և գեղարվեստական լեզվի հետ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ձևի և բովանդակության փոխազդեցությունը, ցույց տալու, թե ինչպես կարող է նույն կառուցվածքային ձևը տարբեր հեղինակների և ժամանակաշրջանների ստեղծագործություններում ձեռք բերել տարբեր իմաստային ու գեղագիտական նշանակություն։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում նաև XX դարի հայ պոեզիայի զարգացման ընդհանուր օրինաչափություններին՝ գրական ուղղությունների փոփոխությանը, բանաստեղծական լեզվի նորացմանը, ռիթմի և հանգավորման վերափոխմանը, ինչպես նաև ավանդույթի և նորարարության շարունակական երկխոսությանը։ Կայուն ձևերի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել հայ պոեզիայի ձևային բազմազանության մասին և բացահայտել այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով ավանդական բանաստեղծական կառուցվածքները պահպանվել են՝ միաժամանակ հարմարվելով նոր գեղարվեստական պահանջներին։ Աշխատությունը կարող է արժեքավոր լինել հայ գրականության պատմության և տեսության ուսումնասիրության համար, քանի որ այն ձևային վերլուծությունը կապում է բանաստեղծական մտածողության, պատմամշակութային միջավայրի և գրական գործընթացի զարգացման հետ։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում գրականագետների, հայագետների, բանաստեղծական տեքստերի հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ինչպես նաև այն ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են ավելի խորությամբ հասկանալ XX դարի հայ պոեզիայի ձևային և գեղագիտական առանձնահատկությունները։

Право

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքացիական հասարակության ձևավորման և զարգացման տեսական ու իրավական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության հասարակական և պետական ինստիտուտների փոխհարաբերությունների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում քննվում են քաղաքացիական հասարակության հասկացության բովանդակությունը, դրա վերաբերյալ իրավագիտական և հասարակագիտական հիմնական մոտեցումները, ինչպես նաև պետության, անհատի և հասարակական միավորումների միջև հարաբերությունների կազմակերպման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրավական պետության և քաղաքացիական հասարակության փոխկապակցվածությանը, մարդու իրավունքների ու ազատությունների իրավական երաշխիքներին, հասարակական մասնակցության ձևերին և պետական իշխանության նկատմամբ հանրային վերահսկողության ինստիտուցիոնալ հնարավորություններին։ Դիտարկվում է հասարակական կազմակերպությունների, մասնագիտական և այլ կամավոր միավորումների, զանգվածային լրատվության միջոցների, տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու քաղաքացիական նախաձեռնությունների տեղը հասարակական հարաբերությունների համակարգում։ Քննության են առնվում միավորումների ազատության, խոսքի և տեղեկատվության ազատության, հանրային որոշումների ընդունմանը մասնակցության և իրավական պաշտպանության մեխանիզմների նշանակությունը քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտների գործունեության համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սահմանադրական և օրենսդրական կարգավորումների վերլուծությունը՝ բացահայտելու դրանց դերը քաղաքացիական նախաձեռնությունների իրականացման, հասարակական կազմակերպությունների գործունեության և պետություն-հասարակություն հարաբերությունների իրավական կազմակերպման գործում։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են այն ինստիտուցիոնալ և իրավական խնդիրները, որոնք կարող են սահմանափակել հասարակական մասնակցության արդյունավետությունը կամ դժվարացնել քաղաքացիական կառույցների կայացումը։ Կարևորվում են իրավական մշակույթի, իրավագիտակցության և քաղաքացիների հասարակական ակտիվության փոխադարձ կապերը, քանի որ միայն իրավական նորմերի առկայությունը ինքնին չի ապահովում քաղաքացիական հասարակության լիարժեք գործունեությունը։ Տեսական մոտեցումների և Հայաստանի իրավական միջավայրի համադրումը հնարավորություն է տալիս համակարգելու քաղաքացիական հասարակության զարգացման հիմնական նախադրյալները և գնահատելու դրա ինստիտուտների գործունեության իրավական պայմանները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը նպաստում է քաղաքացիական հասարակության և պետության հարաբերությունների իրավական բնույթի առավել ամբողջական ընկալմանը՝ այն դիտարկելով սահմանադրական կարգի, մարդու իրավունքների պաշտպանության և հանրային մասնակցության տեսանկյուններից։

Лингвистика

Աշխատությունը հայոց լեզվի գործնական քերականության ուսուցմանն օժանդակող ձեռնարկ է, որի նպատակն է սովորողներին օգնել յուրացնելու լեզվի կառուցվածքը և քերականական կանոնները գործնական կիրառության միջոցով։ Այն ուղղված է հայերենի լեզվական ձևերի, բառերի փոփոխության, նախադասության կառուցման և գրավոր ու բանավոր խոսքի ճիշտ գործածության հմտությունների զարգացմանը։ Գործնական քերականության ուսուցումը կարևոր նշանակություն ունի տեսական գիտելիքները լեզվական առօրյա գործունեության մեջ կիրառելու, սխալները ճանաչելու և խոսքի ճշտությունն ու արտահայտչականությունը բարելավելու համար։ «Բանալի» բնորոշումը մատնանշում է ձեռնարկի օժանդակ նշանակությունը՝ որպես քերականական առաջադրանքների կատարման, կանոնների ստուգման և լեզվական նյութի յուրացմանը նպաստող միջոց։ Նման հրատարակությունները նպաստել են հայերենի համակարգված ուսուցմանը և դպրոցական կրթության մեջ քերականական գիտելիքների գործնական կիրառմանը։ Գիրքը կարևոր նյութ է 19-րդ դարի հայ լեզվաբանական և մանկավարժական գրականության, հայերենի դասավանդման մեթոդների և արևմտահայ կրթական միջավայրի ուսումնասիրության համար։

Политология

Աշխատությունը նվիրված է Հարավային Կովկասի էթնոքաղաքական հակամարտությունների համեմատական վերլուծությանը՝ ընդգծելով տարածաշրջանի քաղաքական կայունության վրա ազդող պատմական, սոցիալ-մշակութային և միջազգային գործոնների փոխազդեցությունը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է հիմնական հակամարտությունները՝ Լեռնային Ղարաբաղի, Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի օրինակներով՝ վերլուծելով դրանց ծագման պատմական նախադրյալները, էթնիկ ինքնության ձևավորման գործընթացները և պետականության կառուցման խնդիրները։ Գրքում դիտարկվում են հակամարտությունների զարգացման փուլերը՝ ներքին քաղաքական ճգնաժամերից մինչև զինված բախումներ և հետագա սառեցված հակամարտությունների ձևավորում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում միջազգային դերակատարների՝ Ռուսաստանի, արևմտյան պետությունների և տարածաշրջանային ուժերի ազդեցությանը հակամարտությունների կարգավորման գործընթացների վրա։ Հեղինակը համեմատում է հակամարտությունների կառավարման տարբեր մոդելներ, խաղաղության բանակցային ձևաչափեր և միջնորդական նախաձեռնություններ՝ գնահատելով դրանց արդյունավետությունը և սահմանափակումները։ Աշխատությունը ընդգծում է, որ Հարավային Կովկասի հակամարտությունները ունեն բազմաշերտ բնույթ և պահանջում են համալիր մոտեցում՝ համադրելով քաղաքական, իրավական և անվտանգության բաղադրիչները։ Այն օգտակար է քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների և տարածաշրջանային հետազոտողների համար։

Педагогика

Այս գիտական հետազոտությունը նվիրված է Ռուսաստանի մանկավարժական գիտության կատեգորիաների և հասկացությունների համակարգի ձևավորման ու զարգացման հիմնական միտումների վերլուծությանը 1850–1930 թվականների ժամանակահատվածում՝ ընդգրկելով ինչպես նախահեղափոխական, այնպես էլ վաղ խորհրդային շրջանի գաղափարական և գիտամեթոդական փոփոխությունները։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է մանկավարժության տեսական լեզվի էվոլյուցիան՝ այն ձևերի, հասկացությունների և կատեգորիաների ձևավորումը, որոնց միջոցով գիտությունը նկարագրել և մեկնաբանել է կրթության գործընթացը, դաստիարակության նպատակները և ուսուցման մեթոդները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դասական ռուս մանկավարժների՝ Կ. Դ. Ուշինսկու, Լ. Ն. Տոլստոյի և այլոց ներդրմանը, ովքեր ձևավորել են ազգային մանկավարժական մտքի հիմքերը և նպաստել կրթության մարդակենտրոն մոտեցման զարգացմանը։ Հետազոտությունը վերլուծում է նաև 20-րդ դարի սկզբի սոցիալական և քաղաքական փոփոխությունների ազդեցությունը մանկավարժական գիտության վրա՝ ներառյալ խորհրդային գաղափարախոսության ներգործությունը, որը բերել է նոր կատեգորիաների ձևավորմանը, ինչպիսիք են «կոլեկտիվ դաստիարակություն», «սոցիալիստական կրթություն» և «աշխատանքային դպրոց» հասկացությունները։ Աշխատության մեջ ընդգծվում է, թե ինչպես են փոխվել մանկավարժական գիտության հիմնարար հասկացությունները՝ անցնելով փիլիսոփայական-հումանիստական մոտեցումներից դեպի գաղափարապես ուղղորդված և սոցիալ-քաղաքականորեն պայմանավորված համակարգեր։ Միաժամանակ քննարկվում է մանկավարժական տերմինաբանության գիտականացման գործընթացը, մեթոդաբանական մոտեցումների զարգացումը և գիտության կառուցվածքի աստիճանական համակարգայնացումը։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը ներկայացնում է տվյալ ժամանակաշրջանը որպես մանկավարժական գիտության ձևավորման և հասկացութային հենքի վերակազմավորման կարևոր փուլ, որը հիմք է դրել հետագա տեսական և կիրառական զարգացումներին Ռուսաստանում։

Математика

Дискретная математика. Логика, группы, графы աշխատությունը դիսկրետ մաթեմատիկայի հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը միավորում է երեք հիմնական ուղղություններ՝ մաթեմատիկական տրամաբանություն, հանրահաշվական կառուցվածքներ (խմբեր) և գրաֆների տեսություն, այն բացատրում է տրամաբանական արտահայտությունների կառուցումը և ձևական ապացուցման մեթոդները, բուլյան հանրահաշվի և պրեդիկատների տրամաբանության կիրառությունները, ինչպես նաև խմբերի տեսության հիմնական գաղափարները՝ գործողություն, ենթախումբ, իզոմորֆիզմ և համաչափություն, գիրքը միաժամանակ ներկայացնում է գրաֆների տեսության հիմունքները՝ գագաթներ, կողեր, կապակցվածություն, ծառեր և հիմնական ալգորիթմներ, ինչպիսիք են ամենակարճ ճանապարհների և նվազագույն ծածկող ծառերի որոնումը, ընդգծելով այս երեք բաժինների փոխկապակցվածությունը և դրանց կիրառությունները ինֆորմատիկայում, ալգորիթմների տեսությունում և մաթեմատիկական մոդելավորման մեջ, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր տեսական համակարգչային գիտության և մաթեմատիկայի ուսանողների համար։