ВЫСШАЯ МАТЕМАТИКА ДЛЯ ЭКОНОМИСТОВ

Химия

Աշխատությունը նվիրված է քիմիական արդյունաբերության երկրորդային հումքի վերամշակման միջոցով որոշ օրգանական ռեագենտների ստացման սինթեզների ուսումնասիրությանը՝ ֆոտոքիմիական և թերմոքիմիական գործընթացների համակցված կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմքում ընկած է արտադրական երկրորդային հումքի և մնացորդային նյութերի արդյունավետ օգտագործման խնդիրը՝ նպատակ ունենալով դրանք վերածել կիրառական նշանակություն ունեցող օրգանական միացությունների։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են սկզբնական հումքի քիմիական բաղադրությունը, դրա նախապատրաստման և վերամշակման հնարավոր եղանակները, ինչպես նաև այն քիմիական փոխակերպումները, որոնց միջոցով հնարավոր է ստանալ անհրաժեշտ ռեագենտներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆոտոքիմիական և թերմոքիմիական ազդեցությունների փոխկապակցվածությանը, դրանց հաջորդական կամ համակցված կիրառման պայմաններին և այդ պայմանների ազդեցությանը սինթեզի ընթացքի, արտադրանքի ելքի ու մաքրության վրա։ Ուսումնասիրության ընթացքում վերլուծվում են ռեակցիաների մեխանիզմները, ջերմաստիճանային և լուսային պայմանների դերը, գործընթացների տևողությունը, հումքի և ռեագենտների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև ստացվող միացությունների նույնականացման ու բնութագրման հարցերը։ Համակցված տեխնոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գնահատել այն դեպքերը, երբ ֆոտոքիմիական ակտիվացումը կարող է լրացնել կամ ուժեղացնել ջերմային փոխակերպումները՝ նպաստելով ավելի արդյունավետ սինթեզային սխեմաների ձևավորմանը։ Աշխատության կարևոր կողմերից է նաև երկրորդային հումքի օգտագործման բնապահպանական և տնտեսական նշանակության դիտարկումը, քանի որ թափոնների և արտադրական մնացորդների վերածումը արժեքավոր քիմիական նյութերի կարող է նվազեցնել հումքային ռեսուրսների սպառումը և նպաստել քիմիական արտադրության թափոնների ծավալի կրճատմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ նոր կամ կատարելագործված սինթեզային գործընթացների մշակման և դրանց տեխնոլոգիական արդյունավետության գնահատման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել օրգանական քիմիայի, ֆոտոքիմիայի, քիմիական տեխնոլոգիայի և արդյունաբերական թափոնների վերամշակման ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Другие предметы

Նվիրված է ճանապարհատրանսպորտային պատահարների (ՃՏՊ) ուսումնասիրման, վերլուծության և փորձագիտական գնահատման մեթոդաբանությանը՝ նախատեսված իրավաբանական, դատափորձագիտական, տրանսպորտային և ինժեներական ոլորտների մասնագետների ու ուսանողների համար, գրքում համակողմանիորեն ներկայացվում են ՃՏՊ-ների առաջացման պատճառաբանական գործոնները՝ ներառյալ մարդկային գործոնը, տեխնիկական անսարքությունները և ճանապարհային պայմանները, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցությունը վթարների ձևավորման գործընթացում, մանրամասն նկարագրվում են պատահարների վայրի զննման, ապացույցների հավաքման և վերլուծության հիմնական փուլերը՝ շեշտադրելով հետաքննության օբյեկտիվության և գիտական հիմնավորվածության ապահովումը, աշխատությունում ներկայացվում են հաշվարկային և վերականգնողական մեթոդներ՝ մեքենաների շարժման արագության, բախման ուժերի, արգելակման ուղու և հետագծերի վերլուծության համար, ինչպես նաև քննարկվում են տարբեր տեսակի բախումների և վրաերթերի մեխանիզմները, հատուկ ուշադրություն է դարձվում փորձագիտական եզրակացությունների կազմման կառուցվածքին և դրանց իրավական նշանակությանը դատական գործընթացներում, գրքում ընդգրկված են նաև տրանսպորտային անվտանգության բարելավման ուղղությունները, կանխարգելիչ միջոցառումները և ճանապարհային երթևեկության կազմակերպման ժամանակակից մոտեցումները, աշխատությունը համադրում է տեխնիկական հաշվարկները, դատաիրավական պահանջները և գործնական փորձը՝ նպաստելով ՃՏՊ-ների օբյեկտիվ և գիտականորեն հիմնավորված փորձաքննության իրականացմանը։

Культура

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է XX դարի և XXI դարի սկզբի հայկական բալետային արվեստի հիմնական զարգացման միտումների ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով հայ խորեոգրաֆների ստեղծագործական գործունեության վերլուծության վրա։ Գրքում ներկայացվում է հայկական բալետի ձևավորման և էվոլյուցիայի պատմական ընթացքը՝ ընդգծելով ազգային խորեոգրաֆիկ դպրոցի կայացման փուլերը, գեղարվեստական սկզբունքների փոփոխությունները և միջազգային բալետային արվեստի ազդեցությունը։ Հեղինակը վերլուծում է բեմադրական մտածողության զարգացումը, շարժման պլաստիկայի առանձնահատկությունները, երաժշտության և պարային դրամատուրգիայի փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև բեմական արտահայտչամիջոցների արդիականացումը։ Աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ խորեոգրաֆների ստեղծագործություններին, նրանց ներդրմանը ազգային բալետի ինքնության ձևավորման և ժամանակակից պարարվեստի զարգացման գործում։ Քննարկվում են նաև նորարարական միտումները՝ ժամանակակից պարային տեխնիկաների ներմուծումը, փորձարարական բեմադրությունները և բալետի ինտեգրումը այլ արվեստների հետ։ Գիրքը նախատեսված է արվեստաբանների, խորեոգրաֆների, պարարվեստի պատմաբանների, երաժշտագետների, ուսանողների և մշակութային ոլորտի մասնագետների համար՝ առաջարկելով համալիր պատկերացում հայկական բալետի զարգացման մասին։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է ֆուտբոլիստների վարքագծի ուսումնասիրման և նպատակային դաստիարակության առանձնահատկություններին՝ հաշվի առնելով ֆուտբոլի՝ որպես թիմային մարզաձևի հոգեբանական, մանկավարժական և սոցիալական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն գործոնները, որոնք պայմանավորում են ֆուտբոլիստի վարքագիծը մարզումների և մրցումների ընթացքում, ինչպես նաև մշակել դաստիարակչական այնպիսի մոտեցումներ, որոնք նպաստում են կարգապահության, պատասխանատվության, ինքնատիրապետման, թիմային համագործակցության և մարզական բարոյականության ձևավորմանը։ Թեմայի կարևորությունը պայմանավորված է նրանով, որ ֆուտբոլում մարզական արդյունքը կախված է ոչ միայն խաղացողի ֆիզիկական պատրաստվածությունից և տեխնիկական հմտություններից, այլև նրա հոգեբանական կայունությունից, վարքային ինքնակարգավորումից, թիմակիցների և մրցակիցների նկատմամբ վերաբերմունքից և մարզչի պահանջներին հետևելու կարողությունից։ Ֆուտբոլային թիմը բարդ սոցիալական միջավայր է, որտեղ տարբեր բնավորությամբ, տարիքով, փորձով և անհատական առանձնահատկություններով մարզիկներ պետք է գործեն ընդհանուր նպատակի համար։ Այդ պատճառով ֆուտբոլիստի վարքագծի ուսումնասիրությունը պետք է ներառի ինչպես անհատական հոգեբանական հատկանիշները, այնպես էլ խմբային փոխհարաբերությունները։ Աշխատության շրջանակում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆուտբոլիստների վարքագծի հիմնական դրսևորումներին։ Դրանք կարող են արտահայտվել մարզումների նկատմամբ վերաբերմունքում, մարզչի ցուցումների կատարման մակարդակում, մրցակցային իրավիճակներում արձագանքներում, հաղթանակի և պարտության նկատմամբ վերաբերմունքում, թիմակիցների հետ փոխհարաբերություններում, մրցավարների որոշումների ընդունման ձևում և կոնֆլիկտային իրավիճակներում ինքնատիրապետման պահպանման կարողության մեջ։ Այս վարքային դրսևորումների համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մարզիկի ուժեղ և թույլ կողմերը և համապատասխանեցնել դաստիարակչական աշխատանքը նրա անհատական առանձնահատկություններին։ Ֆուտբոլիստների վարքագծի ձևավորման գործում կարևոր դեր ունի մարզիչը։ Մարզիչը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես մարզական գործընթացի կազմակերպիչ, այլև որպես դաստիարակ և հեղինակություն, որի վարքագիծը, պահանջները և հաղորդակցման ոճը անմիջականորեն ազդում են մարզիկների վրա։ Հետևաբար արդյունավետ դաստիարակությունը ենթադրում է հստակ կանոնների և պահանջների սահմանում, դրանց հետևողական կիրառում, մարզիկների նկատմամբ արդար և անհատականացված վերաբերմունք, ինչպես նաև դրական օրինակ ծառայելու կարողություն։ Դաստիարակչական գործընթացում կարևոր է խուսափել միայն պատժի վրա հիմնված մոտեցումներից և ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել վարքի պատճառների բացահայտմանը և դրական վարքային մոդելների ձևավորմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է մարզիկների ինքնակարգավորման զարգացումը։ Ֆուտբոլային մրցումների ընթացքում խաղացողը հաճախ հայտնվում է բարձր հուզական լարվածության պայմաններում։ Սխալ փոխանցումը, գոլ բաց թողնելը, մրցակցի կոշտ գործողությունը, մարզչի որոշումը կամ մրցավարի վիճահարույց գործողությունը կարող են առաջացնել զայրույթ, հիասթափություն կամ ագրեսիվ արձագանք։ Այդ իրավիճակներում ինքնատիրապետման կարողությունը կարևոր պայման է խաղային արդյունավետությունը պահպանելու համար։ Հետևաբար դաստիարակչական աշխատանքը պետք է ուղղված լինի հույզերի ճանաչման, վերահսկման և կառուցողական արտահայտման հմտությունների զարգացմանը։ Թիմային համագործակցությունը ևս ֆուտբոլիստների վարքագծի կարևոր բաղադրիչ է։ Ֆուտբոլում անհատական բարձր վարպետությունը չի կարող ամբողջությամբ փոխարինել թիմային փոխգործակցությանը։ Խաղացողը պետք է կարողանա հաշվի առնել թիմակիցների դիրքը, կատարել թիմային մարտավարական առաջադրանքները, աջակցել մյուս խաղացողներին և անհրաժեշտության դեպքում սեփական անձնական շահը ենթարկել թիմի ընդհանուր նպատակին։ Այս հատկանիշների ձևավորումը պահանջում է ոչ միայն խաղային վարժություններ, այլև նպատակային մանկավարժական աշխատանք։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև ֆուտբոլիստների մոտ պատասխանատվության զգացման ձևավորումը։ Մարզիկը պետք է գիտակցի, որ իր գործողությունները կարող են ազդել ոչ միայն սեփական արդյունքի, այլև ամբողջ թիմի խաղի վրա։ Պատասխանատվությունը դրսևորվում է մարզումներին կանոնավոր մասնակցությամբ, մարզական ռեժիմի պահպանմամբ, մարզչի առաջադրանքների կատարումով, մարզական գույքի նկատմամբ հոգատար վերաբերմունքով և խաղային պարտականությունների բարեխիղճ կատարմամբ։ Դաստիարակության կարևոր բաղադրիչ է նաև մարզական էթիկայի ձևավորումը։ Ֆուտբոլիստը պետք է սովորի հարգել մրցակցին, մրցավարին, մարզչին և թիմակիցներին, ընդունել խաղի կանոնները և պահպանել արդար մրցակցության սկզբունքները։ Հաղթանակի ձգտումը չպետք է վերածվի կանոնների խախտման, հակառակորդի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքի կամ ագրեսիվ վարքի։ Այդ պատճառով մարզական էթիկայի դաստիարակությունը պետք է իրականացվի մարզական պատրաստության ամբողջ ընթացքում։ Երիտասարդ ֆուտբոլիստների դեպքում դաստիարակչական աշխատանքն ունի առանձնահատուկ նշանակություն։ Երեխաների և դեռահասների վարքագիծը ավելի զգայուն է մարզչի գնահատականի, ծնողների վերաբերմունքի, թիմակիցների ազդեցության և հաջողության կամ անհաջողության նկատմամբ։ Այս փուլում կարևոր է ստեղծել հոգեբանորեն անվտանգ մարզական միջավայր, որտեղ սխալը դիտարկվում է որպես սովորելու հնարավորություն, իսկ մարզիկը ստանում է իր առաջընթացի վերաբերյալ հասկանալի և կառուցողական հետադարձ կապ։ Չափազանց խիստ քննադատությունը կամ մշտական համեմատությունը կարող են նվազեցնել ինքնավստահությունը և բացասաբար ազդել մարզական մոտիվացիայի վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր է նաև ուսումնասիրել մոտիվացիայի դերը ֆուտբոլիստների վարքագծում։ Մարզիկի վարքային ակտիվությունը կարող է պայմանավորված լինել ինչպես ներքին շարժառիթներով՝ սպորտի նկատմամբ հետաքրքրությամբ, ինքնակատարելագործման ձգտմամբ և հաջողության հասնելու ցանկությամբ, այնպես էլ արտաքին գործոններով՝ մրցանակներով, գնահատականներով, թիմում դիրքով կամ շրջապատի ակնկալիքներով։ Կայուն մարզական վարքագծի ձևավորման համար հատկապես կարևոր է զարգացնել ներքին մոտիվացիան և մարզիկի մոտ ձևավորել սեփական նպատակների գիտակցված ընկալում։ Վարքագծի ուսումնասիրման համար կարող են կիրառվել դիտարկման, զրույցի, հարցման, հոգեբանական թեստավորման, մարզչական գնահատման և մրցումային իրավիճակների վերլուծության մեթոդներ։ Դիտարկումը հնարավորություն է տալիս գնահատել ֆուտբոլիստի իրական վարքը տարբեր պայմաններում, իսկ հարցումները և զրույցները՝ հասկանալ նրա վարքի ներքին շարժառիթները, վերաբերմունքը թիմի նկատմամբ և սեփական գործողությունների ընկալումը։ Մարզական գործունեության ընթացքում վարքի փոփոխությունների համեմատական ուսումնասիրությունը կարող է օգնել գնահատելու կիրառված դաստիարակչական միջոցների արդյունավետությունը։ Աշխատության մեջ կարևոր է նաև անդրադառնալ կոնֆլիկտների կանխարգելման և կարգավորման խնդրին։ Թիմային սպորտում տարաձայնությունները կարող են առաջանալ խաղային սխալների, մրցակցային պայքարի, թիմում դերերի բաշխման կամ անձնական հարաբերությունների պատճառով։ Դրանց ճիշտ կառավարումը պահանջում է հաղորդակցման մշակույթի ձևավորում, փոխադարձ հարգանքի պահպանում և խնդիրների քննարկման կառուցողական մեխանիզմների կիրառում։ Մարզիչը պետք է կարողանա ժամանակին նկատել կոնֆլիկտային վարքի նախանշանները և կանխել դրանց խորացումը։ Դաստիարակության արդյունավետության բարձրացման համար նպատակահարմար է համադրել անհատական և խմբային աշխատանքի մեթոդները։ Անհատական զրույցները հնարավորություն են տալիս անդրադառնալ կոնկրետ մարզիկի վարքային խնդիրներին, իսկ թիմային քննարկումները կարող են նպաստել ընդհանուր արժեքների, կանոնների և փոխհարաբերությունների մշակույթի ձևավորմանը։ Կարևոր է նաև դրական վարքի խրախուսումը, քանի որ մարզիկի ճիշտ գործողությունների ճանաչումն ու գնահատումը կարող են ամրապնդել ցանկալի վարքային մոդելները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ ֆուտբոլիստների վարքագծի ձևավորումը երկարատև և նպատակային մանկավարժահոգեբանական գործընթաց է։ Դրա արդյունավետությունը պայմանավորված է մարզիկի տարիքային և անհատական առանձնահատկությունների հաշվառմամբ, մարզչի մասնագիտական և հաղորդակցական կարողություններով, թիմում ձևավորված հոգեբանական մթնոլորտով, դաստիարակչական պահանջների հետևողականությամբ և մարզական արժեքների համակարգված ձևավորմամբ։ Ֆուտբոլիստի բարձրակարգ պատրաստվածությունը պետք է ներառի ոչ միայն ֆիզիկական, տեխնիկական և տակտիկական կարողություններ, այլև պատասխանատվություն, կարգապահություն, ինքնատիրապետում, համագործակցություն, հարգանք և արդար մրցակցության սկզբունքների պահպանում։

Лингвистика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Ատրպատականի հին լեզվական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ազարի լեզվի ծագմանը, զարգացման փուլերին և պատմական նշանակությանը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են լեզվի հնչյունական, քերականական և բառապաշարային առանձնահատկությունները, նրա կապերը հին իրանական լեզուների հետ, ինչպես նաև տարածաշրջանի պատմական, մշակութային և էթնոլեզվական գործընթացների ազդեցությունը լեզվի ձևավորման վրա։ Վերլուծվում են գրավոր և բանավոր աղբյուրները, լեզվաբանական տվյալները, տեղանունները, բարբառային առանձնահատկությունները և դրանց դերը Ատրպատականի հին բնակչության լեզվական պատկերի վերականգնման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազարի լեզվի տեղին իրանական լեզուների համակարգում, նրա փոխհարաբերություններին հարակից լեզվական միջավայրերի հետ և պատմական փոփոխություններին, որոնք տեղի են ունեցել տարածաշրջանում տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հին Իրանի լեզուների, Ատրպատականի պատմության, տարածաշրջանի մշակութային ինքնության և լեզվական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, իրանագետների, պատմաբանների, հայագետների, արևելագետների, դասախոսների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հին լեզուների, տարածաշրջանային լեզվական գործընթացների և Մերձավոր Արևելքի մշակութային պատմության հետազոտությամբ։

Сельское хозяйство

Այս գիտատնտեսագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է գիտատեխնիկական տեղեկատվության դերի վերլուծությանը գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացման գործընթացում։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են տեղեկատվական համակարգերի, գիտական հետազոտությունների և տեխնոլոգիական նորարարությունների ազդեցությունը ագրարային ոլորտի զարգացման վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է գիտելիքի փոխանցման մեխանիզմները՝ ներառյալ գյուղատնտեսական խորհրդատվական ծառայությունները, թվային հարթակները, տվյալների բազաները և նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրման ուղիները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրողականության բարձրացման վրա տեղեկատվության հասանելիության, ագրոտեխնիկական գիտելիքների կիրառման և որոշումների ընդունման գիտական հիմնավորվածության ազդեցությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են նաև ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների՝ արհեստական բանականության, հեռահար մոնիթորինգի և ճշգրիտ գյուղատնտեսության գործիքների կիրառման հնարավորությունները։ Հեղինակը առաջարկում է գիտատեխնիկական տեղեկատվության համակարգի կատարելագործման ուղիներ՝ ուղղված գիտելիքահեն գյուղատնտեսության զարգացմանը, նորարարությունների արագ տարածմանը և արտադրական արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է ագրարային ոլորտի մասնագետների, տնտեսագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։