Готовые материалы

Հրատարակությունը ֆինանսատնտեսական և պատմական սկզբնաղբյուր է, որն արտացոլում է Խորհրդային Հայաստանի պետական ֆինանսների կազմակերպման սկզբնական շրջանի բյուջետային համակարգը, եկամուտների ձևավորման աղբյուրները և պետական ծախսերի հիմնական ուղղությունները։ Փաստաթղթում համակարգված կերպով ներկայացվում են պետական ֆինանսական միջոցների մուտքերն ու նախատեսվող հատկացումները՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու տվյալ ժամանակաշրջանի տնտեսական կառավարման կառուցվածքը և պետական առաջնահերթությունները։ Եկամուտների բաժնում կարող էին ընդգրկվել հարկային և ոչ հարկային մուտքերը, պետական տնտեսությունից ստացվող միջոցները, տարբեր վճարները և ֆինանսավորման այլ աղբյուրներ, իսկ ծախսային հատվածը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու պետական կառավարման, տնտեսության, սոցիալական ոլորտի, կրթության, առողջապահության և այլ հանրային գործառույթների ֆինանսավորման տրամաբանության մասին։ Առանձնահատուկ արժեք ունի ֆինանսական կառավարման մարմնի բացատրական գրությունը, քանի որ թվային տվյալները լրացվում են դրանց կազմավորման սկզբունքների, հաշվարկների և բյուջետային քաղաքականության վերաբերյալ պարզաբանումներով։ Դրա շնորհիվ նյութը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես հաշվապահական կամ վիճակագրական փաստաթուղթ, այլև որպես պետական տնտեսական քաղաքականության ուսումնասիրության սկզբնաղբյուր։ Այն արտացոլում է մի ժամանակաշրջան, երբ նորաստեղծ խորհրդային կառավարման համակարգում ձևավորվում էին պետական ֆինանսների կենտրոնացված կառավարման մեխանիզմները և տնտեսական հաստատությունների գործունեության նոր սկզբունքները։ Փաստաթղթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու պետական եկամուտների և ծախսերի դասակարգման ձևերին, ֆինանսական պլանավորման առանձնահատկություններին, պետական մարմինների միջև միջոցների բաշխմանը և բյուջետային վերահսկողության կազմակերպմանը։ Միաժամանակ այն արժեքավոր նյութ է սոցիալ-տնտեսական պատմության համար, քանի որ ֆինանսական ցուցանիշներն անուղղակիորեն արտացոլում են տնտեսության վիճակը, պետական կառավարման կարողությունները և հանրային ոլորտների ֆինանսավորման հարաբերակցությունը։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել նաև խորհրդային շրջանի վաղ բյուջետային տերմինաբանության, ֆինանսական փաստաթղթաշրջանառության և պետական հաշվետվողականության ձևավորման ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ այն կարևոր փաստագրական աղբյուր է Հայաստանի տնտեսական, ֆինանսական և պետական կառավարման պատմության ուսումնասիրման համար։

Աշխատությունը նվիրված է սննդամթերքի որակական հատկանիշների պահպանման, պահպանման ժամկետի երկարացման և սպառողական անվտանգության բարձրացման նպատակով ֆիզիկական ազդեցությունների ու համապատասխան տեխնոլոգիական մոտեցումների ուսումնասիրմանը։ Հետազոտության կենտրոնում սննդային հումքի և պատրաստի արտադրանքի ֆիզիկական, քիմիական, կենսաքիմիական ու կառուցվածքային հատկությունների փոփոխություններն են տարբեր մշակման և պահպանման պայմաններում։ Քննվում են ջերմային մշակման, սառեցման, պաղեցման, չորացման, ճառագայթային և էլեկտրամագնիսական ազդեցությունների, բարձր ճնշման, ուլտրաձայնային մշակման և այլ ֆիզիկական մեթոդների կիրառման ընդհանուր գիտական սկզբունքները՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը սննդամթերքի կառուցվածքի, խոնավության, գույնի, համային և սննդային հատկությունների պահպանման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով ֆիզիկական գործոնները կարող են սահմանափակել սննդամթերքի փչացման գործընթացները և նվազեցնել անցանկալի մանրէաբանական ակտիվությունը՝ միաժամանակ հնարավորինս պահպանելով արտադրանքի բնական ու սննդային հատկանիշները։ Դիտարկվում են որակի գնահատման ֆիզիկական մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել նյութի կառուցվածքը, խտությունը, օպտիկական, ջերմային, մեխանիկական և այլ բնութագրերը՝ առանց արտադրանքի հատկությունների էական փոփոխության։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պահպանման ընթացքում տեղի ունեցող ֆիզիկաքիմիական փոփոխությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ ջերմաստիճանը, խոնավությունը, լուսային ազդեցությունը և միջավայրի այլ պայմաններ կարող են էականորեն ազդել արտադրանքի կայունության ու պահպանման տևողության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել փորձարարական տվյալները, ֆիզիկական և մաթեմատիկական մոդելավորումը, որակի վերահսկման գործիքային եղանակները և տեխնոլոգիական գործընթացների արդյունավետության գնահատումը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև կիրառվող մեթոդների էներգաարդյունավետությանը, արտադրական գործընթացներում դրանց ինտեգրման հնարավորություններին և սննդամթերքի անվտանգության վերահսկման համակարգերի հետ դրանց փոխկապակցմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սննդի տեխնոլոգիայի, սննդի ֆիզիկայի, ապրանքագիտության և անվտանգության վերահսկման մոտեցումները՝ նպաստելով սննդամթերքի մշակման ու պահպանման ժամանակակից տեխնոլոգիաների գիտական հիմնավորման և կատարելագործման խնդիրների ուսումնասիրությանը։

Աշխատությունը նվիրված է տնտեսությունում արտարժույթի լայն կիրառման տնտեսական պատճառների, դրսևորման ձևերի, հնարավոր հետևանքների և կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական համակարգի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում ազգային արժույթի և արտարժույթների միջև ձևավորվող հարաբերություններն են, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք կարող են տնտեսավարող սուբյեկտներին և բնակչությանը մղել խնայողությունները, վարկերը, պայմանագրերը կամ որոշ գործարքներ արտարժույթով իրականացնելու։ Քննվում են ֆինանսական համակարգի նկատմամբ վստահության, գնաճային սպասումների, փոխարժեքի տատանումների, արտաքին տնտեսական կապերի, դրամական փոխանցումների և ֆինանսական վարքագծի ազդեցությունները արտարժույթի նկատմամբ պահանջարկի ձևավորման վրա։ Տարբերակվում են ֆինանսական դոլարիզացիայի հիմնական դրսևորումները՝ ավանդների, վարկերի և այլ ֆինանսական պարտավորությունների կառուցվածքում արտարժույթի օգտագործման տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե արտարժույթի նշանակալի դերակատարությունն ինչպես կարող է ազդել դրամավարկային քաղաքականության փոխանցման մեխանիզմի, ազգային արժույթի գործառույթների, բանկային համակարգի ռիսկերի և մակրոտնտեսական կայունության վրա։ Դիտարկվում են փոխարժեքային տատանումների պայմաններում արտարժութային պարտավորություններ ունեցող տնտեսավարողների և տնային տնտեսությունների համար առաջացող հնարավոր ռիսկերը, ինչպես նաև բանկերի ակտիվների ու պարտավորությունների արժութային կառուցվածքի համապատասխանության նշանակությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել մակրոտնտեսական և վիճակագրական ցուցանիշների համեմատական վերլուծություն, ժամանակային շարքերի ուսումնասիրություն և այլ տնտեսաչափական մոտեցումներ՝ երևույթի պատճառահետևանքային կապերը գնահատելու համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կարգավորման հնարավոր ուղղությունների ուսումնասիրությունը՝ ազգային արժույթի նկատմամբ վստահության ամրապնդման, ֆինանսական կայունության պահպանման, արժութային ռիսկերի կառավարման և դրամավարկային քաղաքականության արդյունավետության բարձրացման համատեքստում։ Միաժամանակ ընդգծվում է, որ կարգավորման միջոցների գնահատումը պահանջում է հաշվի առնել դրանց հնարավոր ազդեցությունը վարկավորման, խնայողությունների, ֆինանսական միջնորդության և տնտեսության արտաքին կապերի վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մակրոտնտեսագիտության, դրամավարկային քաղաքականության, բանկային գործի և ֆինանսական կայունության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով արտարժույթի լայն կիրառումը որպես բազմագործոն տնտեսական երևույթ։

Աշխատությունը նվիրված է նանոմաշտաբային կառուցվածքներում ձևավորվող ալիքային դաշտերի ուսումնասիրման և դրանց տարածական պատկերման մեթոդներին՝ ջերմաառաձգական երևույթների վրա հիմնված մանրադիտակային չափման մոտեցումների կիրառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր ֆիզիկական բնույթի ալիքների փոխազդեցությունն է նանոկառուցվածքային նյութերի հետ, ինչպես նաև այդ փոխազդեցության արդյունքում առաջացող տեղային ջերմային և մեխանիկական փոփոխությունների գրանցման հնարավորությունը։ Քննվում են ալիքային էներգիայի տարածման, կլանման, անդրադարձման և ցրման առանձնահատկությունները փոքր չափային համակարգերում, որտեղ նյութի երկրաչափությունը, սահմանային պայմանները և կառուցվածքային անհամասեռությունները կարող են էական ազդեցություն ունենալ դիտվող ֆիզիկական երևույթների վրա։ Ջերմաառաձգական ինդիկատորը դիտարկվում է որպես զգայուն տարր, որի միջոցով ալիքային դաշտով պայմանավորված տեղային ջերմաստիճանային փոփոխությունները կարող են վերածվել չափելի մեխանիկական արձագանքի և օգտագործվել հետազոտվող դաշտի տարածական բաշխման վերականգնման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մանրադիտակային պատկերի ձևավորման ֆիզիկական մեխանիզմներին, տարածական լուծունակությանը, չափման զգայունությանը և ազդանշանների մեկնաբանման խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում է նաև նանոկառուցվածքների չափերի, ձևի և նյութական հատկությունների ազդեցությունը ալիքային դաշտերի բաշխման վրա՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու տեղային առանձնահատկություններ, որոնք սովորական մակրոսկոպիկ չափումներով դժվար է տարբերակել։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տեսական մոդելավորումը, թվային հաշվարկները և փորձարարական մանրադիտակային դիտարկումները՝ ստացված պատկերների ֆիզիկական իմաստը պարզաբանելու և չափման մեթոդի հնարավորությունները գնահատելու նպատակով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ջերմային և առաձգական գործընթացների փոխկապակցվածության վերլուծությունը, քանի որ նանոմաշտաբում էներգիայի փոխանցման առանձնահատկությունները կարող են էապես տարբերվել մեծածավալ նյութերում դիտվող երևույթներից։ Նման հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն նանոֆիզիկայի, նյութագիտության, միկրո- և նանոէլեկտրոնիկայի համար՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել փոքրաչափ համակարգերի ներքին դինամիկան և կատարելագործել բարձր լուծունակությամբ ֆիզիկական դաշտերի պատկերման մեթոդները։

Աշխատությունը նվիրված է պատահական գործոնների ազդեցության ներքո զարգացող դինամիկ համակարգերում որոշումների ընդունման մաթեմատիկական խնդիրների ուսումնասիրությանը, երբ փոխազդող կողմերի նպատակները կապված են մի քանի տարբեր նպատակային բազմությունների հասնելու կամ դրանցից խուսափելու հետ։ Հետազոտության հիմքում դիֆերենցիալ խաղերի տեսությունն է, որը միավորում է դինամիկ օպտիմալացման, հավանականությունների տեսության, ստոխաստիկ գործընթացների և խաղերի տեսության մեթոդները։ Քննվում են այնպիսի համակարգեր, որոնց վիճակի փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում նկարագրվում է ստոխաստիկ դիֆերենցիալ հավասարումներով, իսկ խաղի մասնակիցները համապատասխան կառավարման ռազմավարությունների ընտրությամբ փորձում են ազդել համակարգի հետագծի վրա։ Մի քանի նպատակային բազմությունների առկայությունը խնդրին տալիս է լրացուցիչ կառուցվածքային բարդություն, քանի որ անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն վերջնական վիճակը, այլև տարբեր նպատակային տիրույթների միջև հարաբերությունները, դրանց հասնելու հավանականությունը, հերթականությունը կամ մրցակցող կողմերի տարբեր նպատակները։ Ուսումնասիրվում են ռազմավարությունների գոյության և ընտրության պայմանները, խաղի արժեքի որոշման հարցերը, ինչպես նաև օպտիմալ կամ հավասարակշռային վարքագծի մաթեմատիկական բնութագրերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել հասանելիության և խուսափման խնդիրներին, երբ մասնակիցներից մեկը ձգտում է համակարգը տեղափոխել որոշակի նպատակային տիրույթ, իսկ մյուսը փորձում է կանխել այդ իրադարձությունը կամ ուղղել համակարգը մեկ այլ բազմության։ Ստոխաստիկ բնույթը պահանջում է հաշվի առնել պատահական խանգարումները և դրանց ազդեցությունը ընտրված ռազմավարությունների արդյունավետության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել դինամիկ ծրագրավորման սկզբունքը, հավանականային գնահատումներ, օպտիմալ կառավարման մեթոդներ և համապատասխան դիֆերենցիալ հավասարումների տեսական ապարատը։ Կարևոր խնդիրներից է նաև այն պայմանների բացահայտումը, որոնց դեպքում հնարավոր է երաշխավորել որոշակի նպատակային վիճակի հասնելը սահմանված հավանականությամբ կամ բնութագրել խաղի ելքի կախվածությունը սկզբնական վիճակից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը զարգացնում է ստոխաստիկ դիֆերենցիալ խաղերի մաթեմատիկական տեսությունը և նպաստում անորոշության պայմաններում բազմակի նպատակներով կառավարվող դինամիկ համակարգերի վարքագծի առավել խորքային ըմբռնմանը։

Հրատարակությունը հանձնարարական մատենագիտական բնույթի նյութ է, որը նախատեսված է ծնողներին, մանկավարժներին և ընտանեկան դաստիարակության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողներին համապատասխան գրականության ընտրության և ուսումնասիրման գործում աջակցելու համար։ Այն կենտրոնանում է երեխայի կրթության ու դաստիարակության գործընթացում ընտանիքի և հանրակրթական հաստատության համագործակցության նշանակության վրա՝ ներկայացնելով այդ թեմաներին առնչվող գրականության համակարգված ընտրանի։ Ընդգրկված նյութերը կարող են վերաբերել ծնողների մանկավարժական գիտելիքների զարգացմանը, երեխաների տարիքային և հոգեբանական առանձնահատկությունների ճանաչմանը, ուսման նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը, պատասխանատվության և ինքնուրույնության զարգացմանը, ինչպես նաև ընտանեկան միջավայրում բարենպաստ փոխհարաբերությունների ստեղծմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ծնողների և ուսուցիչների միջև համագործակցության ձևերին, երեխայի առաջադիմության և վարքի հետ կապված հարցերի համատեղ քննարկմանը, կրթական դժվարությունների ժամանակ երեխային աջակցելու և ընտանիքի ու դպրոցի պահանջների հնարավորինս համաձայնեցված կազմակերպման խնդիրներին։ Հանձնարարական ցանկը կարող է ներառել մանկավարժական, հոգեբանական, մեթոդական և հանրամատչելի աշխատություններ, հոդվածներ, ժողովածուներ ու այլ հրատարակություններ՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով թեմայի վերաբերյալ ընտրել իր պահանջներին համապատասխան աղբյուրներ։ Նման մատենագիտական ձեռնարկներում գրականության ընտրությունը սովորաբար ծառայում է ոչ միայն տեղեկատվական, այլև կրթական նպատակների՝ նպաստելով ծնողների մանկավարժական մշակույթի զարգացմանը և երեխաների դաստիարակության նկատմամբ ավելի գիտակցված մոտեցման ձևավորմանը։ Առանձին թեմատիկ բաժիններ կարող են վերաբերվել երեխայի առօրյայի կազմակերպմանը, ընթերցանությանը, ազատ ժամանակին, ուսումնական աշխատանքի պայմաններին, հաղորդակցությանը, բարոյական դաստիարակությանը և դպրոցական համայնքի հետ ընտանիքի կապերին։ Հրատարակության կառուցվածքային և մատենագիտական բնույթը հնարավորություն է տալիս այն օգտագործել նաև գրադարանային տեղեկատվական աշխատանքի շրջանակում՝ համապատասխան թեմայով գրականություն առաջարկելիս կամ թեմատիկ ցուցադրություններ ու ընթերցանության ծրագրեր կազմելիս։ Ընդհանուր առմամբ այն ծառայում է որպես ուղղորդող տեղեկատվական միջոց՝ համախմբելով երեխայի կրթության, ընտանեկան դաստիարակության և ծնող-դպրոց համագործակցության վերաբերյալ օգտակար գրականությունը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ազատությունից զրկելու ձևով քրեական պատժի իրավական բնույթի, նշանակության և դրա կատարման ընթացքում առաջացող տեսական ու գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պատժի նպատակների և քրեակատարողական համակարգի գործունեության փոխհարաբերությունն է՝ հաշվի առնելով դատապարտված անձանց իրավունքների պաշտպանությունը, օրինականության պահպանումը և հասարակություն վերադառնալու համար անհրաժեշտ պայմանների ձևավորումը։ Քննվում են ազատությունից զրկելու պատժի կատարման իրավական հիմքերը, քրեակատարողական հիմնարկների գործունեության կազմակերպումը, դատապարտյալների իրավական կարգավիճակը, նրանց իրավունքները, պարտականությունները և օրինական շահերի պաշտպանության երաշխիքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պահման պայմանների, բժշկական և սոցիալական ծառայությունների հասանելիության, կրթության, աշխատանքի և վերասոցիալականացման ծրագրերի նշանակությանը։ Դիտարկվում են նաև դատապարտյալների նկատմամբ կիրառվող կարգապահական մեխանիզմների իրավաչափության, անվտանգության ապահովման և քրեակատարողական հիմնարկների վարչակազմի լիազորությունների սահմանների հարցերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պատժի կատարման նկատմամբ դատական, դատախազական, վարչական և հասարակական վերահսկողության դերը՝ հնարավոր խախտումների կանխարգելման և իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցների ապահովման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել քրեակատարողական օրենսդրության և իրավակիրառ պրակտիկայի միջև առկա խնդիրները, ինչպես նաև միջազգային իրավական չափանիշների ազդեցությունը ազգային համակարգի զարգացման վրա։ Առանձին նշանակություն ունի վերասոցիալականացման գաղափարը, որի շրջանակում պատժի կատարումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես անձի ազատության սահմանափակում, այլև որպես սոցիալական կապերի պահպանման, պատասխանատու վարքագծի ձևավորման և հետագա վերաինտեգրման պայմանների ստեղծման գործընթաց։ Ուսումնասիրվում են նաև ազատությունից զրկման այլընտրանքների զարգացման և կրկնահանցագործության նվազեցման հետ կապված ընդհանուր մոտեցումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քրեական իրավունքի, քրեակատարողական իրավունքի և մարդու իրավունքների պաշտպանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել պատժի կատարման արդյունավետության, օրինականության և մարդասիրական սկզբունքների ապահովման հիմնական խնդիրներն ու կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է Մեծ Բրիտանիայի հասարակական-քաղաքական և մտավոր կյանքի կարևոր ուղղություններից մեկի ձևավորման ու զարգացման ուսումնասիրությանը XIX դարի երկրորդ կեսից մինչև XX դարի առաջին քառորդն ընդգրկող ժամանակաշրջանում։ Հետազոտության կենտրոնում աստիճանական սոցիալական բարեփոխումների գաղափարների ձևավորումն է, դրանց տարածումը բրիտանական մտավորականության շրջանում և փոխազդեցությունը ժամանակի քաղաքական, տնտեսական ու փիլիսոփայական գաղափարների հետ։ Քննվում են արդյունաբերական հասարակության զարգացման հետևանքով առաջացած սոցիալական խնդիրները, աշխատանքի և կապիտալի հարաբերությունները, աղքատության, սոցիալական անհավասարության, կրթության և հանրային կառավարման շուրջ ծավալված բանավեճերը, որոնք նպաստեցին նոր հասարակական հայեցակարգերի ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Ֆաբիանյան ընկերության գործունեությանը և դրա հետ կապված մտավորականների գաղափարներին, որոնք սոցիալական փոփոխությունները հիմնականում պատկերացնում էին աստիճանական օրենսդրական և ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների ճանապարհով։ Ուսումնասիրվում են շարժման գաղափարական կապերը սոցիալիզմի տարբեր ուղղությունների, լիբերալ բարեփոխականության, տնտեսական մտքի և պետական կառավարման վերաբերյալ ժամանակակից պատկերացումների հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայտնի ֆաբիանների հրապարակախոսական, գիտական և հասարակական գործունեության վերլուծությունը՝ ցույց տալով մտավոր գաղափարների և գործնական քաղաքական քննարկումների փոխազդեցությունը։ Դիտարկվում է նաև շարժման կապը բրիտանական աշխատավորական քաղաքականության ձևավորման, սոցիալական օրենսդրության շուրջ բանավեճերի և հանրային քաղաքականության նոր պատկերացումների տարածման հետ՝ առանց այդ ազդեցությունը ներկայացնելու որպես միակ գործոն։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ծրագրային փաստաթղթեր, քաղաքական և տնտեսական աշխատություններ, պարբերական մամուլ, հրապարակային բանավեճեր և մտավորականների նամակագրություն։ Ժամանակաշրջանի ինտելեկտուալ միջավայրը ներկայացվում է որպես տարբեր գաղափարական ուղղությունների մրցակցության և փոխազդեցության դաշտ, որտեղ քննարկվում էին պետության դերը, հասարակական բարեկեցությունը, սեփականությունը, ժողովրդավարական մասնակցությունը և սոցիալական արդարության գաղափարը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքական մտքի պատմության, սոցիալական պատմության և գաղափարների պատմության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով հասկանալու բրիտանական բարեփոխական սոցիալիզմի ձևավորումն ու տեղը տվյալ ժամանակաշրջանի մտավոր կյանքում։

Աշխատությունը նվիրված է Էդգար Ալան Պոյի անհատական գեղարվեստական ոճում մահվան գաղափարի լեզվական և պատկերային արտահայտման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գեղարվեստական կոնցեպտի կառուցվածքն է՝ որպես լեզվական, մշակութային, հոգեբանական և խորհրդանշական իմաստների փոխկապակցված համակարգ, որը ձևավորվում է հեղինակի ստեղծագործությունների տարբեր մակարդակներում։ Քննվում են բառային ընտրությունը, փոխաբերությունները, համեմատությունները, խորհրդանիշները, կրկնվող պատկերները, նկարագրական կառուցվածքները և ոճական այլ միջոցները, որոնց օգնությամբ ստեղծվում է մահվան թեմայի առանձնահատուկ գեղարվեստական ընկալումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն իմաստային դաշտերին, որոնք կապվում են կյանքի անցողիկության, կորստի, հիշողության, վախի, խորհրդավորության և սահմանային գոյաբանական վիճակների հետ։ Ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են այդ իմաստները փոխազդում ստեղծագործությունների տարածաժամանակային կազմակերպման, կերպարային համակարգի, պատմողական ձայնի և ընդհանուր հուզական մթնոլորտի հետ։ Հեղինակային իդիոոճը դիտարկվում է որպես անհատական լեզվամտածողության արտահայտություն, որի շրջանակում որոշակի բառեր, պատկերներ և կառուցվածքներ ձեռք են բերում կրկնվող ու համակարգային բնույթ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել կոնցեպտային, իմաստաբանական, ոճագիտական և համատեքստային վերլուծության մոտեցումներ՝ պարզելու համար, թե տարբեր ստեղծագործություններում նույն թեմատիկ միջուկն ինչպես է ստանում տարբեր լեզվական արտահայտություններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև գոթական գրականության ավանդույթի և հեղինակի անհատական գեղարվեստական աշխարհի հարաբերակցությունը՝ բացահայտելով ընդհանուր ժանրային առանձնահատկությունների հեղինակային վերաիմաստավորումը։ Լեզվական նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն նկարագրելու առանձին արտահայտչամիջոցներ, այլև վերականգնելու այն ամբողջական հայեցակարգային համակարգը, որի միջոցով կառուցվում է ստեղծագործությունների գեղարվեստական աշխարհը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ճանաչողական լեզվաբանության, գրական ոճագիտության, կոնցեպտաբանության և գրականագիտության մոտեցումները՝ նպաստելով Էդգար Ալան Պոյի լեզվական անհատականության և գեղարվեստական մտածողության առավել խորքային ուսումնասիրմանը։

Աշխատությունը նվիրված է քրեական իրավունքում հուզական առանձնահատուկ վիճակի պայմաններում կատարված կյանքից զրկելու արարքի համար պատասխանատվության տեսական և իրավակիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում աֆեկտի՝ որպես անձի հուզական վիճակի իրավական նշանակությունն է, դրա ազդեցությունը արարքի քրեաիրավական գնահատման և պատասխանատվության տարբերակման վրա։ Քննվում են ուժեղ հոգեկան հուզմունքի հասկացությունը, դրա հիմնական իրավաբանական հատկանիշները և այն չափանիշները, որոնց միջոցով տվյալ վիճակը սահմանազատվում է սովորական հուզական լարվածությունից կամ քրեական պատասխանատվության վրա այլ կերպ ազդող հոգեվիճակներից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հանցակազմի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշների հարաբերակցությանը, դիտավորության ձևավորման առանձնահատկություններին և արարքին անմիջապես նախորդող հանգամանքների իրավական գնահատմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել տուժողի վարքագծի և դրա հետևանքով առաջացած հուզական վիճակի իրավական նշանակությունը՝ հաշվի առնելով, որ յուրաքանչյուր կոնֆլիկտային իրավիճակ ինքնին բավարար չէ հատուկ քրեաիրավական որակման համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում աֆեկտի հաստատման խնդիրը, որտեղ իրավական գնահատումը կարող է փոխկապակցվել դատահոգեբանական կամ դատահոգեբուժական մասնագիտական եզրակացությունների հետ՝ պահպանելով դատարանի կողմից փաստերի ինքնուրույն իրավական գնահատման սկզբունքը։ Վերլուծվում են նաև տվյալ հանցակազմի սահմանազատման խնդիրները դիտավորյալ կյանքից զրկելու այլ տեսակներից, անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանների հետ կապված իրավիճակներից և այլ հարակից քրեաիրավական ինստիտուտներից։ Դատական պրակտիկայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ապացույցների գնահատման, հուզական վիճակի պատճառական կապի և արարքի որակման ընթացքում առաջացող տարակարծությունները։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել քրեական պատասխանատվության անհատականացման և պատժի համաչափության սկզբունքներին՝ հաշվի առնելով արարքի հանգամանքները և անձի հոգեբանական վիճակի իրավական նշանակությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քրեական իրավունքի, քրեական պատասխանատվության տեսության և իրավաբանական հոգեբանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հստակեցնել աֆեկտի պայմաններում կատարված արարքների իրավական գնահատման չափանիշները և նպաստել միասնական իրավակիրառական մոտեցումների ձևավորմանը։

Աշխատությունը նվիրված է անդաստակային համակարգի փորձարարական խանգարման պայմաններում նյարդային համակարգում առաջացող կառուցվածքային և գործառական փոփոխությունների, ինչպես նաև որոշ կենսաբանական ակտիվ նյութերի հնարավոր պաշտպանիչ ազդեցությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում միակողմանի լաբիրինթային վնասումից հետո հավասարակշռության և տարածական կողմնորոշման կարգավորմանը մասնակցող նյարդային մեխանիզմների վերափոխումներն են։ Քննվում է, թե ծայրամասային անդաստակային ազդակների անհամաչափությունը ինչպես կարող է անդրադառնալ կենտրոնական նյարդային համակարգի համապատասխան կառույցների գործունեության վրա և ինչպիսի հարմարվողական ու փոխհատուցողական գործընթացներ կարող են ձևավորվել ժամանակի ընթացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նյարդահաղորդիչ համակարգերի դերին, քանի որ նյարդային բջիջների միջև ազդանշանների փոխանցման փոփոխությունները կարևոր նշանակություն ունեն անդաստակային ֆունկցիաների կարգավորման և խանգարումներից հետո վերականգնողական գործընթացների համար։ Կոբրայի թույնի կենսաբանական բաղադրիչների ազդեցությունը դիտարկվում է բացառապես փորձարարական նյարդակենսաբանական համատեքստում՝ գնահատելով դրանց հնարավոր ազդեցությունը նյարդային հաղորդման և բջջային պատասխանների վրա, այլ ոչ որպես ինքնուրույն կիրառման միջոց։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել վարքային, ֆունկցիոնալ, կենսաքիմիական և նյարդաֆիզիոլոգիական ցուցանիշներ՝ պարզելու համար անդաստակային խանգարման աստիճանը և ուսումնասիրվող նյութերի ազդեցության բնույթը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կենտրոնական փոխհատուցման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, որոնց շնորհիվ նյարդային համակարգը կարող է աստիճանաբար հարմարվել ծայրամասային ազդակների փոփոխությանը։ Նման փորձարարական աշխատանքները հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու հավասարակշռության կարգավորման նյարդակենսաբանական հիմքերը, տարբեր նյարդահաղորդիչ համակարգերի փոխազդեցությունը և անդաստակային համակարգի վնասումներից հետո ձևավորվող հարմարվողական փոփոխությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյարդաֆիզիոլոգիայի, նյարդաքիմիայի, փորձարարական նյարդաբանության և անդաստակային համակարգի ֆիզիոլոգիայի մոտեցումները՝ կենտրոնանալով նյարդային համակարգի պաշտպանական և փոխհատուցողական հնարավորությունների ուսումնասիրության վրա։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգում ֆինանսական ծառայությունների կազմակերպման, մատուցման և զարգացման ընթացքում առաջացող տնտեսական ու կառավարչական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում առևտրային բանկերի կողմից ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց առաջարկվող ծառայությունների կառուցվածքն է, դրանց հասանելիությունը, որակը, արդյունավետությունը և հաճախորդների պահանջներին համապատասխանության աստիճանը։ Քննվում են ավանդային, վարկային, վճարահաշվարկային, փոխանցումների, քարտային և այլ բանկային ծառայությունների կազմակերպման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց դերը բանկերի եկամտաբերության, հաճախորդների ներգրավման և ֆինանսական միջնորդության զարգացման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բանկային մրցակցության ազդեցությանը ծառայությունների տեսականու ընդլայնման, սպասարկման պայմանների բարելավման և նոր ֆինանսական լուծումների ներդրման վրա։ Ուսումնասիրվում են ծառայությունների արժեքի ձևավորման, տոկոսադրույքների և միջնորդավճարների, սպասարկման արագության, մասնաճյուղային ցանցի և հեռավար սպասարկման հնարավորությունների նշանակությունը հաճախորդների վարքագծի ու բանկի մրցակցային դիրքի համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում թվային բանկային տեխնոլոգիաների զարգացումը՝ ինտերնետային և շարժական բանկային ծառայությունների, անկանխիկ վճարումների և սպասարկման ավտոմատացման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև բանկային ծառայությունների մատուցման ընթացքում առաջացող վարկային, գործառնական և տեղեկատվական ռիսկերը, հաճախորդների տվյալների պաշտպանության ու գործարքների անվտանգության ապահովման ընդհանուր խնդիրները։ Առանձին նշանակություն ունի սպառողների իրավունքների պաշտպանությունը, պայմանների թափանցիկությունը և ֆինանսական ծառայությունների վերաբերյալ հասկանալի տեղեկատվության տրամադրումը։ Բանկային ծառայությունների արդյունավետության գնահատման ժամանակ կարող են հաշվի առնվել դրանց շահութաբերությունը, հասանելիությունը, հաճախորդների սպասարկման որակը, տեխնոլոգիական զարգացվածությունը և շուկայական պահանջարկը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բանկային գործի, ֆինանսական կառավարման, ծառայությունների մարքեթինգի և ֆինանսական տեխնոլոգիաների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել բանկային սպասարկման կատարելագործման, ծառայությունների որակի բարձրացման և ֆինանսական համակարգի մրցունակ զարգացման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է երկրատեղեկատվական համակարգերում տարածական տեղեկատվության կազմակերպման, մշակման, պահպանման և փոխանակման տեխնոլոգիական ու տեղեկատվական հիմքերի կատարելագործմանը՝ Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում դրանց կիրառման առանձնահատկությունների հաշվառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում աշխարհագրական դիրք ունեցող տվյալների միասնական կառավարման մեխանիզմների ձևավորումն է, որոնք հնարավորություն են տալիս տարբեր աղբյուրներից ստացված քարտեզագրական, գեոդեզիական, բնապահպանական, վարչատարածքային, ենթակառուցվածքային և այլ տեղեկություններ ներառել փոխկապակցված տեղեկատվական միջավայրում։ Քննվում են տարածական տվյալների կառուցվածքի, դասակարգման, թվայնացման, համակարգման և տվյալների բազաներում պահպանման սկզբունքները, ինչպես նաև տարբեր տեղեկատվական համակարգերի միջև տվյալների համատեղելիության ապահովման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մետատվյալներին՝ որպես տարածական տվյալների բովանդակությունը, ծագումը, ժամանակային արդիականությունը, ճշգրտությունը, կոորդինատային համակարգը, հասանելիության պայմանները և այլ կարևոր բնութագրեր նկարագրող տեղեկատվական շերտի։ Մետատվյալների բազաների նախագծումը դիտարկվում է որպես տարածական ռեսուրսների արդյունավետ որոնման, գնահատման, փոխանակման և կրկնակի օգտագործման կարևոր նախապայման։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տվյալների մոդելավորման, բազաների կառուցվածքի նախագծման, դասակարգիչների և միասնական նկարագրական դաշտերի ձևավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ստեղծել տարբեր կազմակերպությունների կողմից օգտագործելի համակարգված տեղեկատվական միջավայր։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարածական տվյալների ստանդարտացման և փոխգործունակության խնդիրը, քանի որ տարբեր պետական ու մասնագիտական կառույցներում ստեղծվող տեղեկատվության համադրումը պահանջում է ընդհանուր տեխնիկական և կազմակերպական սկզբունքներ։ Հայաստանի պայմաններում նման համակարգերի զարգացումը կարող է դիտարկվել տարածքային կառավարման, քաղաքաշինության, հողային ռեսուրսների հաշվառման, բնապահպանական մոնիթորինգի, տրանսպորտային ենթակառուցվածքների և այլ ոլորտների տեղեկատվական ապահովման տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում նաև տվյալների արդիականացման, որակի վերահսկման, հասանելիության և տեղեկատվական անվտանգության խնդիրներին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է երկրատեղեկատվական տեխնոլոգիաների, տարածական տվյալների ենթակառուցվածքների, տվյալների բազաների նախագծման և թվային քարտեզագրության մոտեցումները՝ ուղղված տարածական տեղեկատվության միասնական, հուսալի և արդյունավետ կառավարման համակարգերի ձևավորմանը։

Աշխատությունը նվիրված է հողային միջավայրում ընթացող կենսաքիմիական գործընթացների ուսումնասիրությանը և ֆերմենտային ակտիվության՝ որպես հողի մշակվածության, կենսաբանական վիճակի ու բերրիության գնահատման ցուցանիշի կիրառման հնարավորությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում հողում առկա ֆերմենտների գործունեությունն է, որոնք մասնակցում են օրգանական նյութերի քայքայմանը, հումուսի ձևավորման գործընթացներին և բույսերի սննդառության համար կարևոր տարրերի կենսաերկրաքիմիական շրջանառությանը։ Քննվում է տարբեր ֆերմենտային համակարգերի ակտիվության կապը հողի ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական հատկությունների հետ՝ հնարավորություն տալով գնահատել, թե գյուղատնտեսական օգտագործման և հողի մշակման տարբեր պայմաններն ինչպես են անդրադառնում հողային կենսաբանական գործընթացների ինտենսիվության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հողի օրգանական նյութի պարունակության, խոնավության, թթվայնության, սննդատարրերի առկայության և մանրէաբանական ակտիվության ու ֆերմենտների գործունեության փոխկապակցվածությանը։ Հողերի կուլտուրականացումը դիտարկվում է որպես երկարատև ագրոտեխնիկական ազդեցությունների արդյունքում հողի հատկությունների նպատակային փոփոխության գործընթաց, որի ընթացքում կարող են փոխվել ինչպես բերրիության ցուցանիշները, այնպես էլ կենսաբանական ակտիվության մակարդակը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր աստիճանի մշակվածություն ունեցող հողերի ֆերմենտային ցուցանիշները՝ պարզելու դրանց տեղեկատվական արժեքը հողի ընդհանուր վիճակի գնահատման համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում այն գաղափարը, որ կենսաքիմիական ցուցանիշները կարող են լրացնել հողի գնահատման ավանդական ֆիզիկաքիմիական չափորոշիչները՝ ավելի ամբողջական պատկերացում տալով հողային համակարգում ընթացող կենդանի գործընթացների մասին։ Ֆերմենտային ակտիվության փոփոխությունների ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հողերի երկարատև գյուղատնտեսական օգտագործման հետևանքների, բերրիության փոփոխությունների և մշակման արդյունավետության գնահատման համար։ Միաժամանակ դիտարկվում է նման կենսաբանական ցուցանիշների կիրառելիությունը հողերի համեմատական բնութագրման և դրանց վիճակի մոնիթորինգի ընթացքում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հողագիտության, ագրոքիմիայի, հողի կենսաքիմիայի և հողային մանրէաբանության մոտեցումները՝ ֆերմենտային ակտիվությունը դիտարկելով որպես հողի մշակվածության ու կենսաբանական բերրիության գնահատման կարևոր ցուցանիշ։