Готовые материалы

Աշխատությունը նվիրված է պատմական Աղվանքին և նրա հարակից երկրներին ու ժողովուրդներին՝ ներկայացնելով Հարավային Կովկասի պատմական աշխարհագրության, քաղաքական զարգացումների և միջհամայնքային հարաբերությունների ուսումնասիրության կարևոր թեմաներ։ Աղվանքը հին և վաղ միջնադարյան պատմական երկիր էր, որը տարածվում էր հիմնականում Կուր գետի ստորին հոսանքի և Կասպից ծովի արևմտյան ափամերձ շրջաններում՝ ընդգրկելով ներկայիս Ադրբեջանի և հարակից տարածքների մի մասը։ Տարածաշրջանը տարբեր ժամանակներում սահմանակից է եղել Հայաստանին, Վրաստանին և այլ պատմական երկրներին, իսկ նրա բնակչությունը կազմված է եղել տարբեր լեզվական ու էթնիկ խմբերից։ Նման ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել Աղվանքի սահմանների փոփոխությունները, բնական աշխարհագրական առանձնահատկությունները, բնակավայրերը, քաղաքական կազմավորումները, հարևան պետությունների հետ հարաբերությունները և տարածաշրջանի պատմական հաղորդակցությունները։ Առանձին ուշադրության արժանի է հայ-աղվանական պատմական կապերի հարցը, քանի որ երկու ժողովուրդների միջև դարերի ընթացքում ձևավորվել են կրոնական, մշակութային և քաղաքական փոխհարաբերություններ։ Աղվանքի քրիստոնեացումը, եկեղեցական կյանքի զարգացումը և միջնադարյան մշակութային ժառանգությունը նույնպես կարևոր թեմաներ են տարածաշրջանի պատմությունը հասկանալու համար։ Աշխատության վերնագիրը թույլ է տալիս այն դիտարկել որպես պատմական և աշխարհագրական տեղեկությունները համադրող ուսումնասիրություն, որը կարող է ընթերցողին պատկերացում տալ ոչ միայն Աղվանքի, այլև նրա հարևան ժողովուրդների ու երկրների փոխկապակցված անցյալի մասին։ Այն արժեքավոր է Հարավային Կովկասի պատմության, սահմանային տարածքների ձևավորման և տարածաշրջանային մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Աշխատանքը նվիրված է քրիստոնեական սրբազան վայրերին և դրանց հետ կապված աղոթական ավանդույթին։ Վերնագիրը հուշում է, որ այն նախատեսված է որպես աղոթական ուղեցույց՝ ընթերցողին ներկայացնելով սրբավայրերում կամ դրանց հիշատակին կատարվող հոգևոր դիմումներ, աղոթքներ և քրիստոնեական խորհրդածություններ։ «Սրբազան տեղեր» հասկացությունը քրիստոնեական ավանդույթում ներառում է այն վայրերը, որոնք կապված են Հիսուս Քրիստոսի երկրային կյանքի, աստվածաշնչյան իրադարձությունների, սրբերի գործունեության կամ եկեղեցական պատմության կարևոր դրվագների հետ։ Այդ վայրերը հավատացյալների համար ոչ միայն պատմական հիշողության տարածքներ են, այլև աղոթքի, ուխտագնացության, հոգևոր վերապրման և հավատքի ամրապնդման խորհրդանիշներ։ Նման աղոթամատույցներում կարող են ընդգրկվել սրբավայրերի հետ կապված աղոթքներ, հոգևոր ընթերցումներ, սրբազան վայրերի նշանակության բացատրություններ և ուխտավորների համար նախատեսված աղոթական խոսքեր։ Դրանք նպաստում են քրիստոնեական սրբավայրերի հանդեպ հարգանքի ձևավորմանը, հավատացյալի հոգևոր կենտրոնացմանը և եկեղեցական ավանդույթի ընկալմանը։ Հրատարակության նշանակությունը կարելի է դիտարկել նաև հայ հոգևոր գրականության տարածման համատեքստում․ այն վկայում է հավատացյալների առօրյա հոգևոր կարիքներին ծառայող փոքրածավալ աղոթագրքերի կարևորության մասին։ Այսպիսի ձեռնարկները հնարավորություն են տվել աղոթական նյութը դարձնել հասանելի, կիրառելի և փոխանցելի՝ պահպանելով քրիստոնեական պաշտամունքի ու սրբավայրերի հետ կապված հոգևոր ժառանգությունը։

Աշխատանքը նախատեսված է Հայ առաքելական եկեղեցու մանուկ հավատացյալների համար և նպատակ ունի երեխաներին ծանոթացնել քրիստոնեական աղոթքի ավանդույթին՝ ձևավորելով նրանց հոգևոր կյանքի և եկեղեցական մասնակցության նախնական հիմքերը։ Այն կարելի է դիտարկել որպես գործնական աղոթագիրք, որի հիմնական բովանդակությունը, ըստ վերնագրի, կազմված է մանկական տարիքին համապատասխան աղոթքներից և հոգևոր ընթերցումներից։ Նման ձեռնարկներում սովորաբար տեղ են գտնում առօրյա աղոթքներ, առավոտյան և երեկոյան դիմումներ առ Աստված, ուտելուց առաջ և հետո ասվող աղոթքներ, ինչպես նաև եկեղեցական կյանքի կարևոր պահերին կիրառվող աղոթական խոսքեր։ Նյութի պարզ և մատչելի շարադրանքը հնարավորություն է տալիս երեխաներին աստիճանաբար սովորել աղոթքների բառապաշարը, հասկանալ դրանց իմաստը և յուրացնել քրիստոնեական հավատքի հիմնական արժեքները՝ սերը, երախտագիտությունը, խոնարհությունը, ներողամտությունը, բարությունը և մերձավորի հանդեպ հոգատարությունը։ Գործնական նշանակություն ունենալով՝ այն կարող էր կիրառվել ինչպես ընտանիքում՝ ծնողների կամ հոգևորականների առաջնորդությամբ, այնպես էլ եկեղեցական և կրթական միջավայրում՝ երեխաների կրոնական դաստիարակության ընթացքում։ Ձեռնարկի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ աղոթքը ներկայացվում է ոչ միայն որպես եկեղեցական արարողության մաս, այլև որպես անձնական հոգևոր հաղորդակցության և առօրյա կյանքի բարոյական կողմնորոշման միջոց։ Պատմամշակութային առումով նման հրատարակությունները նպաստել են Հայ առաքելական եկեղեցու աղոթական ժառանգության փոխանցմանը նոր սերնդին, ազգային եկեղեցական ավանդույթների պահպանմանը և մանկական կրոնական կրթության զարգացմանը։

Գիրքը պատկանում է ճանաչողական և ուսուցողական գրականության այն տեսակին, որտեղ գիտելիքը մատուցվում է զրույցի, հարցուպատասխանի և մատչելի բացատրությունների միջոցով։ Վերնագրում հիշատակված ամերիկացի Փարլին, ամենայն հավանականությամբ, ամերիկացի հեղինակ Սամուել Գրիսվոլդ Գուդրիչի (Samuel Griswold Goodrich) հայտնի գրական կեղծանունն է՝ Փիթեր Փարլի (Peter Parley), որի անունով հրատարակվել են երեխաների և պատանիների համար նախատեսված բազմաթիվ աշխարհագրական, պատմական ու ընդհանուր ճանաչողական աշխատություններ։ Նրա գրական մոտեցման առանձնահատկությունն էր բարդ տեղեկությունները ներկայացնել պարզ, հետաքրքիր և պատմողական ձևով՝ ընթերցանությունը համատեղելով գիտելիքի ձեռքբերման հետ։ Այս ավանդույթի շրջանակում զրույցները կարող են ընդգրկել բնության, աշխարհագրության, ժողովուրդների, երկրների, պատմական իրադարձությունների և մարդկային հասարակության մասին տեղեկություններ՝ խրախուսելով հարցեր տալու, համեմատելու և ինքնուրույն մտածելու կարողությունը։ Զրույցային կառուցվածքը ուսումնական նյութը դարձնում է ավելի կենդանի և մատչելի՝ ընթերցողին ներգրավելով երկխոսության մեջ և օգնելով աստիճանաբար յուրացնել նոր հասկացությունները։ Աշխատանքը կարևոր է նաև հայ կրթական և թարգմանական գրականության պատմության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է արևմտյան մանկավարժական ու գիտահանրամատչելի գրականության տարածումը հայերենով։ Այն կարելի է դիտարկել որպես գիտելիքի տարածման, աշխարհաճանաչողության ընդլայնման և ընթերցանության նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորման նպատակ ունեցող ուսումնական ընթերցանության օրինակ։

Ստեղծագործության վերնագիրը հուշում է սիրո, զգացմունքների, ներաշխարհի և մարդկային հոգեբանության շուրջ կառուցված գրական երկի մասին։ «Սիրահարի երազները» ձևակերպումը կարող է մատնանշել սիրային ապրումների, սպասումների, հույսերի և երևակայական պատկերների ներկայացումը, իսկ «սրտի գիրք» բնորոշումը ստեղծագործությանը հաղորդում է անձնական խոստովանության, հուզական ինքնաբացահայտման և ներքին ապրումների գրավոր արտահայտության երանգ։ Երկի առանցքում, հավանաբար, մարդկային սիրտն է՝ իր հակասական զգացմունքներով, կապվածության, կարոտի, երջանկության և հիասթափության ապրումներով։ Նման բնույթի գրական ստեղծագործություններում երազն ու իրականությունը հաճախ հանդես են գալիս որպես փոխկապակցված պատկերներ․ երազը ներկայացնում է մարդու ցանկություններն ու իդեալները, իսկ իրականությունը բացահայտում է դրանց իրականացման դժվարությունները։ Այս հակադրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ սիրո իդեալականացմանը, զգացմունքների անկայունությանը, անձնական ընտրություններին և մարդկային հարաբերությունների նրբություններին։ Վերնագրի քնարական բնույթը ենթադրում է, որ ստեղծագործության մեջ կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել հուզական նկարագրությունները, ներքին մենախոսությունը, խորհրդածություններն ու պատկերավոր լեզուն։ Այն կարելի է դիտարկել 19-րդ դարի հայ գեղարվեստական գրականության այն ուղղությունների համատեքստում, որոնք ընթերցողին էին ներկայացնում անհատի զգացմունքային աշխարհը և անձնական ապրումները՝ որպես գրականության ինքնուրույն ու կարևոր թեմա։

Աշխատանքը հայերեն գրագիտության սկզբնական ուսուցման համար նախատեսված համառոտ ուսումնական ձեռնարկ է, որի հիմնական նպատակը սովորողին հայոց այբուբենին և ընթերցանության առաջին քայլերին ծանոթացնելն է։ Վերնագրի «համառոտ» բնորոշումը մատնանշում է նյութի սեղմ և գործնական ներկայացման սկզբունքը․ այն հավանաբար նախատեսված է սահմանափակ ծավալում անհրաժեշտ նախնական գիտելիքները փոխանցելու համար՝ առանց լեզվական բարդ բացատրությունների։ Նման դասագրքերում ուսուցումը սովորաբար սկսվում է տառերի ճանաչումից և դրանց ճիշտ արտասանությունից, ապա շարունակվում վանկերի կազմմամբ, պարզ բառերի ընթերցմամբ և կարճ արտահայտությունների ընկալմամբ։ Այս եղանակը հնարավորություն է տալիս սկսնակին աստիճանաբար յուրացնել տառերի և հնչյունների կապը, զարգացնել կարդալու ու գրելու նախնական հմտությունները և ձևավորել ինքնուրույն ընթերցանության հիմքերը։ Ձեռնարկը կարող էր ծառայել ինչպես երեխաների, այնպես էլ հայերեն գրագիտություն ձեռք բերող այլ սովորողների ուսուցմանը՝ հատկապես այն միջավայրերում, որտեղ մայրենի լեզվով կրթության կազմակերպումը կարևոր նշանակություն ուներ։ Այն նաև արտացոլում է հայ համայնքներում կրթական գրականության տարածման և լեզվական ինքնության պահպանման ձգտումը։ Պատմամշակութային առումով նման փոքրածավալ այբբենարանները կարևոր դեր են ունեցել հայերեն գրագիտության տարածման, մայրենի լեզվի ուսուցման հասանելիության բարձրացման և տարբեր համայնքներում կրթական կյանքի զարգացման գործում։

Աշխատանքը նախատեսված է հայոց լեզվով սկզբնական գրագիտության ուսուցման համար և ներկայացնում է այբբենական գիտելիքների յուրացմանն ուղղված ուսումնական ձեռնարկ։ Այն կարելի է դիտարկել որպես երեխաների կամ հայերեն կարդալ ու գրել սովորող սկսնակների համար կազմված դասագիրք, որի հիմնական նպատակը տառերի ճանաչումը, դրանց հնչյունական արժեքի ըմբռնումը և գրավոր խոսքի առաջին հմտությունների ձևավորումն է։ Նման բնույթի այբբենարաններում ուսուցումը սովորաբար կազմակերպվում է աստիճանական սկզբունքով՝ առանձին տառերի ներկայացումից անցնելով վանկերի կազմմանը, պարզ բառերի ընթերցմանը և կարճ նախադասությունների ընկալմանը։ Այսպիսի կառուցվածքը սովորողին հնարավորություն է տալիս կապ հաստատել խոսքի հնչյունների և գրային նշանների միջև, զարգացնել ճիշտ արտասանությունը, ընթերցանության սահունությունն ու գրելու նախնական կարողությունները։ Հայոց լեզվի ուսուցման տեսանկյունից այն կարևոր է նաև նրանով, որ նպաստում է գրական հայերենի գրավոր ձևի յուրացմանը և լեզվական հիմնական գիտելիքների համակարգված փոխանցմանը։ Ձեռնարկը կարելի է դիտարկել 19-րդ դարի հայ կրթական մշակույթի և տարրական դպրոցական ուսուցման պատմության համատեքստում, երբ այբբենարանները կարևոր դեր ունեին գրագիտության տարածման, մայրենի լեզվով կրթության զարգացման և նոր սերնդին ընթերցանության ու գրավոր հաղորդակցության հմտություններ փոխանցելու գործում։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի միջնադարյան նշանավոր հոգևոր և ճարտարապետական համալիրներից մեկին՝ Գեղարդավանքին, որը պատմականորեն հայտնի է նաև Այրիվանք անունով։ Վանքը հայկական քրիստոնեական մշակույթի, հոգևոր կյանքի և քարարվեստի բացառիկ հուշարձաններից է։ Այն առանձնանում է ժայռափոր եկեղեցիներով, քարանձավային կառույցներով, խաչքարերով, գեղարվեստական հարդարանքով և բնական միջավայրի հետ ներդաշնակ ճարտարապետական լուծումներով։ Համալիրի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու միջնադարյան հայ վարպետների շինարարական հմտություններին, քարի մշակման ավանդույթներին և եկեղեցական ճարտարապետության առանձնահատկություններին։ Գեղարդավանքը կարևոր դեր է ունեցել նաև Հայաստանի հոգևոր ու մշակութային կյանքում՝ դառնալով ուխտագնացության, կրոնական պաշտամունքի և ձեռագրական մշակույթի կենտրոններից մեկը։ Վերնագրում երկու պատմական անվանումների համատեղ հիշատակումը հետաքրքիր է նաև տեղանվանական և պատմական ուսումնասիրությունների տեսանկյունից՝ ընդգծելով հուշարձանի բազմադարյա ճանաչվածությունն ու նշանակությունը։ Աշխատությունը կարող է ներառել տեղեկություններ վանքի պատմության, ավանդությունների, ճարտարապետական կառույցների և սրբավայրի հետ կապված հիշատակությունների մասին։ Այն արժեքավոր է հայ եկեղեցական պատմությամբ, միջնադարյան ճարտարապետությամբ, հուշարձանագիտությամբ և Հայաստանի մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Անանիա Շիրակացուն՝ 7-րդ դարի հայ նշանավոր գիտնականին, մաթեմատիկոսին, տիեզերագետին և աշխարհագրական գիտելիքի զարգացման կարևոր ներկայացուցիչներից մեկին։ Նրա գործունեությունը նշանակալի տեղ ունի հայ գիտության պատմության մեջ, քանի որ նա զբաղվել է թվաբանությամբ, տոմարագիտությամբ, տիեզերագիտությամբ, աշխարհագրությամբ և բնության երևույթների ուսումնասիրությամբ։ Շիրակացու գիտական ժառանգությունը վկայում է միջնադարյան Հայաստանում գիտելիքի համակարգման, դիտարկման և տրամաբանական բացատրության նկատմամբ ձևավորված հետաքրքրության մասին։ Նրան վերաբերող աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու գիտնականի կյանքին, մտավոր գործունեությանը և այն պատմամշակութային միջավայրին, որտեղ ձևավորվել ու զարգացել են նրա գիտական հայացքները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում նրա ներդրումը մաթեմատիկական գիտելիքների տարածման, թվաբանական խնդիրների մշակման, օրացուցային հաշվարկների և տիեզերքի կառուցվածքի վերաբերյալ պատկերացումների զարգացման գործում։ Շիրակացու անունը կապված է նաև հայկական գիտակրթական ավանդույթի ձևավորման և անտիկ ու միջնադարյան գիտելիքի յուրացման հետ։ Այս հրատարակությունը կարևոր է հայ գիտության պատմությամբ, միջնադարյան կրթությամբ, մաթեմատիկայի և աստղագիտության պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն նպաստում է ազգային գիտական ժառանգության ճանաչմանը և ընդգծում հայ մտավորականության դերը համաշխարհային գիտական մտքի պատմության մեջ։

Վ. Հորնիի հեղինակած ստեղծագործությունը վերնագրից ելնելով կարելի է դիտարկել որպես անապատային միջավայրում ծավալվող գեղարվեստական պատում, որտեղ բնության առանձնահատուկ պայմանները կարող են կարևոր դեր ունենալ հերոսների ապրումների, փորձությունների և գործողությունների զարգացման մեջ։ Անապատը գրականության մեջ հաճախ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գործողությունների վայր, այլև որպես խորհրդանշական տարածք՝ մարմնավորելով մենությունը, անորոշությունը, դժվարությունները, վտանգները և մարդու դիմակայելու կարողությունը։ Նման միջավայրում զարգացող պատումները սովորաբար անդրադառնում են գոյատևման, համարձակության, հնարամտության, փոխօգնության և դժվարին իրավիճակներում ճիշտ որոշումներ կայացնելու թեմաներին։ Բնապատկերների նկարագրությունը կարող է ընդգծել անապատի խստաշունչ բնույթը՝ անսահման ավազուտները, ջրի սակավությունը, ջերմաստիճանի կտրուկ փոփոխությունները և բնակության համար անբարենպաստ պայմանները։ Ստեղծագործությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև որպես 19-րդ դարի հայ ընթերցողական միջավայրում շրջանառված գեղարվեստական գրականության օրինակ։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու օտար հեղինակների երկերի տարածումը հայերեն ընթերցանության մշակույթում, թարգմանական գրականության դերը և հեռավոր աշխարհագրական միջավայրերի հանդեպ ընթերցողների հետաքրքրությունը։

Աշխատությունը, դատելով վերնագրից, անդրադառնում է անբարեխառնության՝ մարդու վարքի, սովորությունների և հասարակական հարաբերությունների մեջ չափավորության ու զսպվածության բացակայության խնդրին։ Այն կարելի է դիտարկել որպես բարոյախրատական բնույթի ստեղծագործություն, որի առանցքում մարդու ինքնատիրապետման, պատշաճ վարքագծի և անձնական պատասխանատվության գաղափարներն են։ Նման թեմայով աշխատություններում սովորաբար քննադատվում են անհավասարակշռված վարքը, չափազանցությունները, անզուսպ ցանկությունները և այն սովորությունները, որոնք կարող են վնասել ինչպես անհատին, այնպես էլ նրա շրջապատին։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել չափավորության, ողջամտության, համեստության, ինքնակարգապահության և բարոյական սկզբունքներին հավատարիմ մնալու հարցերը։ Այսպիսի երկերը հաճախ նպատակ են ունեցել ոչ միայն ներկայացնելու հասարակության մեջ ընդունված վարքականոնները, այլև ընթերցողին մղելու սեփական արարքների ու սովորությունների վերանայմանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ բարոյախոսական գրականության և դաստիարակչական մտածողության ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես էին ժամանակաշրջանի հեղինակները մեկնաբանում մարդու անձնական վարքի և հասարակական բարեկեցության փոխկապակցվածությունը, ինչ արժեքներ էին կարևորում և ինչպիսի բարոյական չափանիշներ էին առաջարկում ընթերցողին։

Աշխատությունը նվիրված է ծաղիկ հիվանդության կանխարգելմանը և դրա դեմ պատվաստման կիրառմանը՝ ներկայացնելով պատվաստումը որպես հիվանդությունից պաշտպանվելու կարևոր միջոց։ Վերնագրում արտահայտված գաղափարը ցույց է տալիս, որ հրատարակության հիմնական նպատակը ծաղիկի վտանգների մասին տեղեկացնելն ու կանխարգելիչ միջոցառումների անհրաժեշտությունը հիմնավորելն է։ Ծաղիկը պատմականորեն լայն տարածում ունեցած վարակիչ հիվանդություն էր, որը ծանր հետևանքներ էր առաջացնում և մեծ ազդեցություն թողնում հասարակական առողջության վրա։ Դրա դեմ պատվաստման տարածումը բժշկության պատմության կարևոր ձեռքբերումներից էր, քանի որ հնարավորություն տվեց աստիճանաբար նվազեցնել հիվանդացությունն ու մահացությունը։ Նման բնույթի աշխատություններում սովորաբար ներկայացվում էին հիվանդության տարածման առանձնահատկությունները, պատվաստման նշանակությունը, դրա իրականացման անհրաժեշտությունը և բնակչության իրազեկման կարևորությունը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև 19-րդ դարի բժշկական գիտելիքների տարածման և հանրային առողջապահության զարգացման տեսանկյունից։ Այն արտացոլում է այն ժամանակաշրջանի մտահոգությունը վարակիչ հիվանդությունների կանխարգելման, բժշկական միջոցառումների հանրայնացման և հասարակության առողջության պահպանման վերաբերյալ։ Գիրքը արժեքավոր նյութ է բժշկության պատմությամբ, պատվաստումների զարգացման ընթացքով և Օսմանյան կայսրության հայ համայնքում առողջապահական գիտելիքների տարածմամբ հետաքրքրվողների համար։

Ժողովածուն ներկայացնում է աշուղ Հազիրի երգարվեստը՝ պահպանելով հայ աշուղական ստեղծագործության և ժողովրդական երաժշտական-բանաստեղծական ավանդույթի մի հատվածը։ Աշուղական արվեստը հայ մշակույթի կարևոր բաղադրիչներից է, որտեղ միավորվում են բանաստեղծական խոսքը, երաժշտությունը, կատարողական վարպետությունը և ժողովրդական կենսափորձը։ Այս ժողովածուն հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու անհատական ստեղծագործական ոճի և ավանդական երգային ձևերի փոխհարաբերությանը։ Աշուղական երգերում հաճախ արտահայտվում են սիրո, կարոտի, բաժանման, ուրախության, կյանքի դժվարությունների, մարդկային արժանապատվության և հասարակական հարաբերությունների թեմաները։ Դրանց բնորոշ են պատկերավոր լեզուն, հուզական անմիջականությունը, համեմատությունները, փոխաբերությունները և խոսքի երաժշտական ռիթմը։ Երգերը կարող են պարունակել նաև խոհական ու խրատական մտքեր՝ ներկայացնելով մարդու վարքի, բարության, արդարության և կյանքի արժեքների մասին ժողովրդական պատկերացումները։ Հատորն արժեքավոր է բանավոր ստեղծագործության գրավոր պահպանման տեսանկյունից, քանի որ նման հրատարակությունները նպաստել են աշուղական երգերի տարածմանը և հետագա սերունդներին փոխանցելուն։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ ժողովրդական երաժշտության, բանահյուսության, աշուղական արվեստի և 19-րդ դարի գրական-մշակութային կյանքի ուսումնասիրողների համար։

Աշխատությունը ներկայացնում է Մովսես Խորենացու անվան հետ կապված աշխարհագրական երկը, որը կարևոր տեղ ունի հայ աշխարհագրական մտքի և միջնադարյան գիտելիքի պատմության մեջ։ Աշխարհացույցը նպատակ ունի ընթերցողին ներկայացնելու աշխարհի տարածական կառուցվածքի, հայտնի երկրամասերի, ժողովուրդների, բնակավայրերի և աշխարհագրական միավորների մասին պատմական պատկերացումները։ Նման բնույթի երկերում աշխարհագրական տեղեկությունները հաճախ զուգակցվում են պատմական, ազգագրական և տեղանվանական տվյալների հետ՝ ձևավորելով անցյալի աշխարհի մասին ամբողջական պատկերացում։ Աշխատության մեջ արտացոլված աշխարհագրական պատկերացումները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին միջնադարյան հայ հեղինակները ընկալում երկրագնդի կառուցվածքը, տարբեր ժողովուրդների բնակության տարածքները, երկրների սահմանները և տարածաշրջանների փոխադարձ դիրքը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում պատմական տեղանունները, դրանց հիշատակումները և աշխարհագրական տեղեկությունների կապը հայ պատմագրական ավանդույթի հետ։ Երկը արժեքավոր է նաև աշխարհագրական գիտելիքների փոխանցման, հին աղբյուրների օգտագործման և միջնադարյան աշխարհայացքի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարևոր նյութ է հայագիտությամբ, պատմական աշխարհագրությամբ, քարտեզագրության պատմությամբ և միջնադարյան գիտության զարգացմամբ հետաքրքրվողների համար։ Այս հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հայ մտավոր մշակույթում աշխարհագրական գիտելիքի պահպանմանն ու տարածմանը և գնահատելու պատմական աշխարհագրական երկերի նշանակությունը հետագա ուսումնասիրությունների համար։