Մովսես Խորենացու աշխարհացույցը

Այլ առարկաներ

Գիրքը նվիրված է արդյունաբերական և ծառայությունների ոլորտի ձեռնարկությունների նախագծման հիմունքներին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով սանտեխնիկական համակարգերի նախագծման և կազմակերպման հարցերին։ Այն ներկայացնում է շինարարական նախագծման ընդհանուր սկզբունքները, տարածքների պլանավորման մոտեցումները, ինչպես նաև ջրամատակարարման, կոյուղու և օդափոխության համակարգերի կառուցման և շահագործման առանձնահատկությունները։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է տարբեր տեսակի շենքերի և արտադրական օբյեկտների ինժեներական ենթակառուցվածքների նախագծման փուլերին՝ ընդգծելով տեխնիկական նորմերի, անվտանգության պահանջների և արդյունավետության չափանիշների կարևորությունը։ Գիրքը համադրում է տեսական գիտելիքն ու գործնական փորձը՝ ներկայացնելով կոնկրետ հաշվարկներ, սխեմաներ և նախագծային լուծումներ, որոնք կարող են կիրառվել իրական պայմաններում։ Այն օգտակար է ինչպես ուսանողների, այնպես էլ ինժեներների և նախագծողների համար, ովքեր զբաղվում են արտադրական տարածքների պլանավորմամբ և սանտեխնիկական համակարգերի ներդրմամբ։ Նյութը շարադրված է համակարգված ձևով՝ ապահովելով փուլային ուսուցում՝ սկզբնական գաղափարներից մինչև բարդ ինժեներական լուծումներ։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է համախառն ներքին արդյունքի ձևավորման արդյունավետության գնահատմանը և դրա փոխկապակցվածությանը տնտեսական աճի որակական բնութագրերի հետ՝ Հայաստանի տնտեսության նյութերի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում տնտեսական աճը ոչ միայն արտադրանքի ընդհանուր ծավալի ավելացման, այլև արտադրողականության, ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետության, տնտեսության կառուցվածքային փոփոխությունների և բնակչության բարեկեցության տեսանկյունից գնահատելու խնդիրն է։ Քննվում են համախառն ներքին արդյունքի ձևավորմանը մասնակցող հիմնական տնտեսական գործոնները՝ աշխատանքային ռեսուրսները, կապիտալը, ներդրումները, տեխնոլոգիական զարգացումը, արտադրողականությունը և տնտեսության ճյուղային կառուցվածքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տնտեսական աճի քանակական և որակական կողմերի տարբերակմանը, քանի որ արտադրության ծավալների բարձր տեմպերը ինքնին դեռևս չեն արտահայտում ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը կամ երկարաժամկետ զարգացման կայունությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են գնահատվել աշխատանքի և կապիտալի արտադրողականությունը, արտադրության գործոնների օգտագործման արդյունավետությունը, տնտեսության առանձին ոլորտների ներդրումը ավելացված արժեքի ձևավորման մեջ և կառուցվածքային տեղաշարժերի ազդեցությունը ընդհանուր տնտեսական արդյունքի վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ինտենսիվ և էքստենսիվ աճի գործոնների հարաբերակցության ուսումնասիրությունը՝ պարզելու համար, թե տնտեսական արդյունքի ավելացումը որքանով է պայմանավորված նոր ռեսուրսների ներգրավմամբ և որքանով՝ արդեն առկա ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործմամբ։ Դիտարկվում են նաև ներդրումային ակտիվության, նորարարությունների, մարդկային կապիտալի, տեխնոլոգիական արդիականացման և աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման հնարավոր ազդեցությունները տնտեսական աճի որակի վրա։ Անդրադարձ է կատարվում մակրոտնտեսական ցուցանիշների համակարգի կիրառմանը՝ տնտեսական արդյունավետության և աճի կառուցվածքային առանձնահատկությունների համեմատական գնահատման նպատակով։ Հայաստանի տնտեսության նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել տնտեսական աճի աղբյուրների, ճյուղային կառուցվածքի և արտադրողականության միջև ձևավորվող փոխկապակցվածությունները՝ առանց տնտեսական զարգացումը միայն ՀՆԱ-ի փոփոխությամբ սահմանափակելու։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մակրոտնտեսական վերլուծության, տնտեսական աճի տեսության և արդյունավետության գնահատման մոտեցումները՝ շեշտադրելով այն գաղափարը, որ երկարաժամկետ զարգացման համար կարևոր է ոչ միայն արտադրվող արդյունքի ավելացումը, այլև դրա ստեղծման արդյունավետությունը, կառուցվածքային հիմքերը և կայուն տնտեսական առաջընթաց ապահովելու կարողությունը։

Մանկավարժություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է մանկավարժական աքսիոլոգիայի ժամանակակից հայեցակարգային հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով կրթության և դաստիարակության գործընթացներում արժեքների դերի, ձևավորման և փոխանցման հիմնախնդիրների վրա։ Աշխատանքի հիմքում այն գաղափարն է, որ կրթությունը միայն գիտելիքների, հմտությունների և կարողությունների փոխանցման գործընթաց չէ, այլ նաև անձի արժեքային աշխարհընկալման ձևավորման կարևոր միջավայր։ Այս տեսանկյունից մանկավարժական աքսիոլոգիան ուսումնասիրում է այն արժեքները, որոնք որոշում են կրթության նպատակները, բովանդակությունը, ուսուցչի և սովորողի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև կրթական միջավայրի ընդհանուր բնույթը։ Ժամանակակից կրթական համակարգերում արժեքային կողմնորոշումները ձեռք են բերում առանձնահատուկ նշանակություն, քանի որ կրթության առջև դրվում են ոչ միայն ակադեմիական առաջադիմության, այլև պատասխանատու, ինքնուրույն, բարոյական և սոցիալապես ակտիվ անհատ ձևավորելու խնդիրներ։ Աշխատության շրջանակում մանկավարժական արժեքները կարելի է դիտարկել որպես այն գաղափարների, սկզբունքների և նորմերի ամբողջություն, որոնք ուղղորդում են կրթական գործունեության մասնակիցների վարքը և որոշում կրթության ցանկալի արդյունքների մասին պատկերացումները։ Այդ համակարգում կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել մարդու արժանապատվությունը, ազատությունը, պատասխանատվությունը, արդարությունը, հանդուրժողականությունը, համագործակցությունը, ստեղծագործականությունը, գիտելիքը և ինքնակրթությունը։ Ժամանակակից աքսիոլոգիական մոտեցումը միաժամանակ ենթադրում է, որ արժեքները չեն կարող դիտարկվել միայն որպես պատրաստի դրույթների փոխանցման առարկա։ Դրանք ձևավորվում են անձի սեփական փորձի, սոցիալական փոխազդեցության, մշակութային միջավայրի և գիտակցված ընտրության գործընթացում։ Հետևաբար ուսուցիչը ներկայանում է ոչ միայն որպես գիտելիքի փոխանցող, այլև որպես արժեքային կողմնորոշումների ձևավորման միջավայր ստեղծող մասնագետ։ Այս համատեքստում մեծ նշանակություն է ստանում ուսուցչի անձնական օրինակը, նրա մասնագիտական էթիկան, հաղորդակցման մշակույթը և սովորողի անհատականության նկատմամբ վերաբերմունքը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև կրթական արժեքների փոփոխությունը ժամանակակից հասարակության պայմաններում։ Գլոբալացման, թվայնացման, մշակութային բազմազանության և սոցիալական արագ փոփոխությունների պայմաններում կրթական համակարգը բախվում է նոր արժեքային մարտահրավերների։ Դրանք պահանջում են վերաիմաստավորել ավանդական կրթական իդեալները և միաժամանակ պահպանել այն հիմնարար արժեքները, որոնք ապահովում են անձի և հասարակության կայուն զարգացումը։ Այսպիսի մոտեցման դեպքում մանկավարժական աքսիոլոգիան կապվում է մարդակենտրոն կրթության, ներառականության, միջմշակութային երկխոսության, քաղաքացիական կրթության և ամբողջ կյանքի ընթացքում սովորելու գաղափարների հետ։ Աշխատության տեսական նշանակությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս կրթության գործընթացը դիտարկել արժեքային համակարգի տեսանկյունից և հասկանալ, թե ինչպիսի նպատակներ են իրականում ընկած կրթական գործունեության հիմքում։ Միաժամանակ թեման ունի գործնական նշանակություն ուսուցիչների պատրաստման, կրթական ծրագրերի մշակման, դաստիարակության մեթոդների ընտրության և դպրոցական կամ բուհական միջավայրի ձևավորման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է մանկավարժական աքսիոլոգիան որպես ժամանակակից կրթագիտության կարևոր ուղղություն, որի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել կրթության ոչ միայն «ինչ սովորեցնել» և «ինչպես սովորեցնել», այլև «հանուն ինչ արժեքների կրթել» հիմնարար հարցը։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է դեռահաս դպրոցականների էկոլոգիական կրթության արդյունավետ կազմակերպման մանկավարժական պայմանների, մեթոդների և սկզբունքների ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են բնապահպանական կրթության նպատակները, բովանդակային առանձնահատկությունները և դպրոցական կրթական գործընթացում էկոլոգիական գիտելիքների, արժեքների ու պատասխանատու վարքագծի ձևավորման ժամանակակից մոտեցումները։ Քննարկվում են ուսուցման ինտերակտիվ մեթոդների, արտադասարանական գործունեության, նախագծային աշխատանքի և գործնական բնապահպանական միջոցառումների դերը սովորողների էկոլոգիական մշակույթի զարգացման գործում։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում նաև ուսուցչի մասնագիտական գործունեությանը, կրթական միջավայրի կազմակերպմանը, սովորողների բնապահպանական գիտակցության ձևավորմանը և կրթական գործընթացի արդյունավետության գնահատման մեթոդներին։ Գիրքը նախատեսված է մանկավարժների, բնագիտության ուսուցիչների, կրթության կազմակերպիչների, հետազոտողների, դասախոսների և մանկավարժական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը ներկայացնում է 1982 թվականի հուլիս, օգոստոս և սեպտեմբեր ամիսներին վերաբերող հիշարժան տարեթվերն ու պատմական նշանակություն ունեցող իրադարձությունները՝ դրանք դիտարկելով ժամանակագրական և տեղեկատվական համատեքստում։ Նյութը կարող է ներառել տվյալ ժամանակահատվածում տեղի ունեցած քաղաքական, հասարակական, մշակութային, գիտական և այլ բնույթի կարևոր իրադարձություններ, ինչպես նաև նշանավոր գործիչների ծննդյան կամ մահվան տարելիցներ և այլ նշանակալի ամսաթվեր։ Ժամանակագրական ներկայացումը հնարավորություն է տալիս որոշակի ժամանակաշրջանի իրադարձությունները դիտարկել դրանց հաջորդականության մեջ և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել 1982 թվականի ամառվա և վաղ աշնան պատմական ու հասարակական կյանքի մասին։ Հիշարժան տարեթվերի նման ժողովածուն արժեքավոր է որպես տեղեկատու նյութ, քանի որ մեկտեղում է տարբեր բնագավառներին վերաբերող նշանակալի ամսաթվեր՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ տեղեկության որոնումը և օգտագործումը կրթական, գիտահանրամատչելի կամ հետազոտական նպատակներով։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել պատմությամբ և հասարակական կյանքի զարգացումներով հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսուցիչների, ուսանողների, գրադարանավարների և տեղեկատվական նյութեր պատրաստող մասնագետների համար։ Այն միաժամանակ կարող է ծառայել որպես տվյալ ժամանակաշրջանի իրադարձությունների արագ կողմնորոշման միջոց՝ հնարավորություն տալով առանձին ամսաթվերը կապել ավելի լայն պատմական գործընթացների հետ։

Այլ առարկաներ

Բնապահպանական, ջրաբանական և բնական պաշարների կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ջրային պաշարների կանխատեսման, քանակական և որակական գնահատման, ինչպես նաև դրանց համալիր և արդյունավետ կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում Հայաստանի մակերևութային և ստորերկրյա ջրային պաշարների ձևավորման բնական պայմանները, տարածքային բաշխվածությունը, ջրաբանական ռեժիմները և դրանց փոփոխության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գետային ավազանների, լճերի, ջրամբարների և ստորերկրյա ջրերի պաշարների գնահատման մեթոդներին, ջրային հաշվեկշռի կազմմանը և ջրային ռեսուրսների օգտագործման առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են կլիմայական փոփոխությունների, տեղումների քանակի, ջերմաստիճանային տատանումների, տնտեսական գործունեության և ջրօգտագործման ծավալների հնարավոր ազդեցությունները ջրային պաշարների վերականգնման ու հասանելիության վրա։ Քննարկվում են ջրային ռեսուրսների կանխատեսման մաթեմատիկական և ջրաբանական մոդելների կիրառման, մշտադիտարկման տվյալների մշակման և ջրային պաշարների երկարաժամկետ փոփոխությունների գնահատման մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են խմելու ջրամատակարարման, ոռոգման, էներգետիկայի, արդյունաբերության և բնապահպանական պահանջների միջև ջրային ռեսուրսների բաշխման ու օգտագործման արդյունավետության ապահովման խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում գետավազանային կառավարման սկզբունքներին, ջրային էկոհամակարգերի պահպանությանը, ջրային կորուստների նվազեցմանը և ջրային անվտանգության ամրապնդմանն ուղղված միջոցառումներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջրաբանության, հիդրոերկրաբանության, բնապահպանության, ջրային տնտեսության, բնական պաշարների կառավարման և Հայաստանի կայուն զարգացման հիմնախնդիրներով զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։