Հեղինակի գրքերը (1)
Տնտեսագիտություն
Իրաքում կապիտալի կուտակման հիմնախնդիրը (1958–1975)
Գիրքը ներկայացնում է Իրաքի սոցիալ-տնտեսական զարգացման կարևորագույն հիմնախնդիրներից մեկը՝ կապիտալի կուտակման գործընթացը, դրա աղբյուրները, ձևավորման առանձնահատկությունները և ազգային տնտեսության զարգացման գործում ունեցած նշանակությունը 1958 թվականի հեղափոխությունից մինչև 1975 թվականն ընկած ժամանակահատվածում։ Հետազոտության առանցքում գտնվում է Իրաքի՝ որպես զարգացող և նավթային զգալի պաշարներ ունեցող երկրի տնտեսական վերափոխման գործընթացը, որի ընթացքում պետությունը փորձում էր հաղթահարել ժառանգություն ստացած տնտեսական հետամնացությունը, ընդլայնել արտադրական հնարավորությունները, ձևավորել ինքնուրույն ազգային տնտեսություն և ապահովել երկարաժամկետ տնտեսական աճ։ Հեղինակը կապիտալի կուտակումը դիտարկում է ոչ միայն որպես ֆինանսական միջոցների և դրամական ռեսուրսների ավելացման գործընթաց, այլև որպես իրական արտադրական կապիտալի ձևավորման, հիմնական միջոցների ընդլայնման, արդյունաբերական ներուժի զարգացման և ազգային հարստության արդյունավետ օգտագործման ամբողջական համակարգ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում զարգացող երկրների տնտեսական զարգացման ընդհանուր օրինաչափություններին, կապիտալի կուտակման տեսական հիմքերին, ընդլայնված վերարտադրության պայմաններին և այն կառուցվածքային խոչընդոտներին, որոնք սահմանափակում են ներդրումային ռեսուրսների արդյունավետ կիրառումը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է Իրաքի տնտեսական իրավիճակը 1958 թվականի հեղափոխությունից հետո՝ անդրադառնալով երկրի քաղաքական և տնտեսական համակարգի փոփոխություններին, պետական կարգավորման ընդլայնմանը, ազգային տնտեսության կառուցվածքի վերափոխմանը և տնտեսական անկախության ամրապնդման ուղղությամբ իրականացված քայլերին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նավթային եկամուտներին՝ որպես կապիտալի դրամական կուտակման հիմնական աղբյուրի, ինչպես նաև դրանց միջոցով արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, ենթակառուցվածքների և պետական տնտեսության այլ ոլորտների զարգացման ֆինանսավորման հնարավորություններին։ Հեղինակը վերլուծում է նավթային հարստության և իրական արտադրական կարողությունների միջև առկա փոխկապակցվածությունը՝ ընդգծելով, որ ֆինանսական մեծ ռեսուրսների առկայությունն ինքնին դեռևս չի ապահովում տնտեսության համակողմանի զարգացում, եթե դրանք արդյունավետորեն չեն վերածվում արտադրական հզորությունների, ժամանակակից տեխնիկական միջոցների և երկարաժամկետ տնտեսական ներուժի։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է պետական հատվածի դերի բացահայտումը կապիտալի կուտակման և ազգային եկամտի վերաբաշխման գործընթացներում։ Քննարկվում են պետական բյուջեի կառուցվածքը, նավթային եկամուտների օգտագործումը, տնտեսական զարգացման ծրագրերի ֆինանսավորումը, պետական ներդրումների ուղղությունները և արտադրողական ու ոչ արտադրողական ծախսերի հարաբերակցությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում տնտեսական պլանավորմանը՝ որպես երկրի տնտեսական անհամամասնությունները հաղթահարելու, սահմանափակ ռեսուրսները նպատակային բաշխելու և ազգային արտադրության զարգացման համար անհրաժեշտ պայմաններ ստեղծելու միջոցի։ Հեղինակը դիտարկում է Իրաքում իրականացված տնտեսական ծրագրերը, դրանց ֆինանսավորման աղբյուրները, նախատեսված ներդրումային նպատակները և իրականացման ընթացքում ի հայտ եկած դժվարությունները։ Աշխատության մեջ էական տեղ է զբաղեցնում նավթարդյունաբերության ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ օտարերկրյա նավթային ընկերությունների գործունեությունը, դրանց ներդրումային քաղաքականությունը, նավթային եկամուտների ձևավորումը և երկրի տնտեսական ինքնուրույնության վրա ունեցած ազդեցությունը։ Քննարկվում է նաև նավթային ոլորտի նկատմամբ պետական վերահսկողության ընդլայնման և ազգային տնտեսական շահերի պաշտպանության նշանակությունը, այդ թվում՝ 1972 թվականի նավթային ընկերությունների ազգայնացման գործընթացի տնտեսական հետևանքները։ Հետազոտության մյուս կարևոր ուղղությունը Իրաքի արտաքին տնտեսական քաղաքականությունն է, որի շրջանակում ուսումնասիրվում են արտաքին տնտեսական կապերը, արտասահմանյան ֆինանսական և տեխնիկական աջակցության նշանակությունը, ներմուծման ու արտահանման կառուցվածքը, կապիտալի արտաքին աղբյուրներից կախվածությունը և միջազգային տնտեսական հարաբերությունների ազդեցությունը երկրի զարգացման հնարավորությունների վրա։ Հեղինակը վերլուծում է նաև կապիտալի կուտակման սահմանափակումները՝ անդրադառնալով ներքին շուկայի նեղությանը, արտադրական ենթակառուցվածքների թերզարգացածությանը, ներդրումային ռեսուրսների ոչ լիարժեք յուրացմանը, գյուղատնտեսության և արդյունաբերության միջև առկա անհամաչափություններին, ինչպես նաև որակյալ աշխատուժի և արտադրական միջոցների անբավարարությանը։ Տնտեսական գործընթացները դիտարկվում են նաև սոցիալական զարգացման համատեքստում՝ կարևորելով կրթության, առողջապահության, բնակչության կենսամակարդակի բարձրացման, մասնագիտական կադրերի պատրաստման և հասարակական արտադրողականության աճի նշանակությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական ծախսերի կառուցվածքին, ռազմական և վարչական հատկացումների ազդեցությանը տնտեսական զարգացման համար նախատեսված ֆինանսական միջոցների ծավալի վրա, ինչպես նաև սոցիալ-մշակութային ոլորտների ֆինանսավորման անհրաժեշտությանը։ Աշխատության տեսական և մեթոդաբանական հիմքում ընկած է մարքսիստական քաղաքատնտեսության և ընդլայնված վերարտադրության մոտեցումը, որի միջոցով հեղինակը փորձում է բացահայտել կապիտալի կուտակման տնտեսական, սոցիալական և քաղաքական պայմանների փոխկապակցվածությունը։ Միաժամանակ ստեղծագործությունը կարևոր է որպես խորհրդային ժամանակաշրջանի արևելագիտական և տնտեսագիտական հետազոտության օրինակ, որտեղ Մերձավոր Արևելքի երկրների տնտեսական զարգացումը ուսումնասիրվում է հետգաղութային վերափոխումների, ազգային ինքնուրույնության, պետական տնտեսական քաղաքականության և միջազգային տնտեսական հարաբերությունների համատեքստում։ Պատմական առումով ներկայացված ժամանակահատվածն առանձնահատուկ նշանակություն ունի Իրաքի համար, քանի որ այն ընդգրկում է մի շարք էական փոփոխություններ՝ 1958 թվականի հեղափոխությունը, հանրապետական կառավարման ձևավորումը, պետական տնտեսական կարգավորման ընդլայնումը, նավթային եկամուտների նշանակության աճը և ազգային տնտեսության զարգացման նոր ռազմավարությունների ձևավորումը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին նավթային ռեսուրսները, պետական քաղաքականությունը, արտաքին տնտեսական կապերը և արտադրական ներուժի զարգացումը փոխազդում Իրաքի տնտեսական կառուցվածքի ձևավորման ընթացքում, ինչպես նաև ինչպիսի հակասություններ էին առաջանում ֆինանսական հնարավորությունների ընդլայնման և դրանց արդյունավետ տնտեսական օգտագործման միջև։ Այն արժեքավոր է Իրաքի նորագույն տնտեսական պատմությամբ, արաբական երկրների սոցիալ-տնտեսական զարգացմամբ, նավթային տնտեսությամբ, զարգացող պետությունների արդյունաբերականացմամբ, պետական ներդրումային քաղաքականությամբ և միջազգային տնտեսական հարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։ Աշխատությունը նաև կարևոր աղբյուր է 20-րդ դարի երկրորդ կեսի արաբական աշխարհի տնտեսական գործընթացները, Իրաքի պետական տնտեսական քաղաքականության ձևավորումը և նավթային հարստության ազդեցությունը ազգային զարգացման հեռանկարների վրա ուսումնասիրելու համար։
Թարմացվել է՝ 2026-11-17