Книги автора (1)
История
Հովհաննես Սկիլիցես․ Բյուզանդական պատմական աղբյուրներ Հայաստանի և հայերի մասին
Գիրքը ներկայացնում է միջնադարյան բյուզանդական պատմագրության կարևորագույն ներկայացուցիչներից մեկի՝ Հովհաննես Սկիլիցեսի պատմագիտական ժառանգությունը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Հայաստանի, հայ ժողովրդի և Բյուզանդական կայսրության միջև քաղաքական, ռազմական, դիվանագիտական ու մշակութային հարաբերություններին։ Ժողովածուում ընդգրկված է Սկիլիցեսի «Պատմության համառոտ շարադրանք» երկի 959–1057 թվականներն ընդգրկող երկրորդ ինքնուրույն մասը, ինչպես նաև դրա շարունակությունը՝ 1057–1081 թվականների իրադարձությունների վերաբերյալ։ Այսպիսով, աշխատությունն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու միջնադարյան պատմության մի կարևոր ժամանակաշրջանի, երբ Բյուզանդական կայսրությունը նշանակալի դերակատարություն ուներ Հարավային Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի քաղաքական գործընթացներում, իսկ Հայաստանը գտնվում էր տարածաշրջանային ուժերի բարդ փոխհարաբերությունների կենտրոնում։ Հեղինակի պատմական շարադրանքում արտացոլվում են Բյուզանդական կայսրության ներքին քաղաքական զարգացումները, կայսերական իշխանության փոփոխությունները, արքունական պայքարները, ռազմական արշավանքները, արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունները և հարևան ժողովուրդների հետ հարաբերությունները։ Հայաստանի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից առանձնապես կարևոր են հայկական թագավորությունների, իշխանական տների, հայազգի պետական ու ռազմական գործիչների, ինչպես նաև հայերի՝ բյուզանդական քաղաքական և ռազմական համակարգում ունեցած դերի վերաբերյալ տեղեկությունները։ Աշխատությունը արժեքավոր սկզբնաղբյուր է Բագրատունյաց Հայաստանի պատմության, հայկական պետականությունների և Բյուզանդիայի փոխհարաբերությունների, հայ իշխանական տների քաղաքական դիրքավորման, ռազմական համագործակցության ու հակամարտությունների, տարածքային խնդիրների և կայսրության արևելյան քաղաքականության ուսումնասիրության համար։ Սկիլիցեսի հաղորդած տեղեկությունները հնարավորություն են տալիս դիտարկելու Հայաստանի պատմական զարգացումները ոչ միայն հայկական մատենագրության, այլև հարևան հզոր պետության պատմագրական ավանդույթի շրջանակում՝ բացահայտելով իրադարձությունների արտաքին ընկալումը, քաղաքական գնահատականները և ժամանակի միջազգային հարաբերությունների առանձնահատկությունները։ Հատուկ նշանակություն ունեն հայերի էթնիկական, աշխարհագրական, քաղաքական և սոցիալական կյանքի վերաբերյալ հիշատակությունները, որոնք կարևոր նյութ են միջնադարյան Հայաստանի բնակչության, պատմական տարածքների, իշխանական հարաբերությունների և տարածաշրջանի ժողովուրդների փոխազդեցությունների ուսումնասիրության համար։ Հեղինակի պատմագրական մոտեցումը բնորոշվում է ժամանակագրական հաջորդականությամբ, քաղաքական իրադարձությունների նկարագրությամբ, ռազմական գործողությունների ներկայացմամբ և պատմական դերակատարների գործունեության գնահատմամբ։ Նրա երկը կարևոր է նաև բյուզանդական պատմական մտածողության, կայսերական գաղափարախոսության և միջնադարյան ժամանակագրության առանձնահատկությունների բացահայտման տեսանկյունից, քանի որ ներկայացնում է իրադարձությունները բյուզանդական պետական ու քաղաքական աշխարհընկալման դիրքերից։ Միաժամանակ այն հնարավորություն է տալիս համեմատելու բյուզանդական և հայկական պատմագրական ավանդույթները, համադրելու տարբեր պատմիչների հաղորդած տեղեկությունները և առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանի պատմական իրողությունների մասին։ Հայերեն թարգմանությունը, առաջաբանը և ծանոթագրությունները կարևոր նշանակություն ունեն բնագրի գիտական ընկալման համար․ դրանք ընթերցողին տրամադրում են անհրաժեշտ պատմական ու աղբյուրագիտական կողմնորոշումներ, պարզաբանում են անձնանունները, տեղանունները, պատմական իրադարձություններն ու ժամանակագրական հանգամանքները՝ հեշտացնելով միջնադարյան բարդ իրադարձությունների ուսումնասիրությունը։ Աշխատությունն առանձնահատուկ արժեք ունի այն պատճառով, որ օտարալեզու պատմական սկզբնաղբյուրների միջոցով լրացնում և ընդլայնում է Հայաստանի միջնադարյան պատմության վերաբերյալ գիտելիքները՝ հնարավորություն տալով վերականգնելու այնպիսի իրադարձություններ և պատմական կապեր, որոնք հայկական աղբյուրներում կարող են ներկայացված լինել այլ տեսանկյունից կամ պահպանված լինել սահմանափակ տեղեկություններով։ Այն կարևոր նշանակություն ունի հայագիտության, բյուզանդագիտության, միջնադարյան պատմության, պատմական աշխարհագրության և աղբյուրագիտության զարգացման համար։ Գիրքը նախատեսված է պատմաբանների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և միջնադարյան Հայաստանի ու Բյուզանդական կայսրության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ միաժամանակ հանդիսանալով արժեքավոր գիտական սկզբնաղբյուր բոլոր նրանց համար, ովքեր ուսումնասիրում են հայ ժողովրդի քաղաքական պատմությունը, պետականության զարգացումը և միջնադարյան միջազգային հարաբերությունների համակարգում Հայաստանի ունեցած տեղն ու նշանակությունը։
Обновлено. 2026-11-17
Бесплатно
Бесплатно