Калантарян, Арам Ашотович

Калантарян, Арам Ашотович

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Միջնադարյան Դվին քաղաքը․ պատմահնագիտական ակնարկ

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի պատմական կարևորագույն քաղաքներից մեկի՝ Դվինի պատմությանը, քաղաքաշինական զարգացմանը, նյութական մշակույթին և պատմահնագիտական ժառանգությանը։ Դվինը միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական, վարչական, տնտեսական, արհեստագործական և մշակութային կյանքի նշանակալի կենտրոններից էր, որի պատմությունը սերտորեն կապված է հայկական պետականության զարգացման, տարածաշրջանային առևտրի ընդլայնման և հարևան ժողովուրդների հետ բազմակողմ հարաբերությունների ձևավորման հետ։ Քաղաքը կարևոր դեր է ունեցել Հայաստանի պատմական գործընթացներում՝ առանձնանալով իր աշխարհագրական դիրքով, տնտեսական ներուժով, արհեստների զարգացմամբ և քաղաքային կազմակերպված կյանքի բարձր մակարդակով։ Աշխատության պատմական ակնարկը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու Դվինի առաջացմանն ու զարգացմանը, նրա քաղաքական և վարչական նշանակությանը, տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած փոփոխություններին, ինչպես նաև Հայաստանի միջնադարյան պատմության ընդհանուր ընթացքի մեջ քաղաքի ունեցած տեղին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հնագիտական ուսումնասիրություններին, որոնք կարևոր սկզբնաղբյուր են քաղաքի անցյալի վերակազմության, նրա կառուցապատման առանձնահատկությունների և բնակչության առօրյա կյանքի բացահայտման համար։ Հնագիտական նյութերի միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել Դվինի քաղաքային միջավայրի, բնակելի և հասարակական կառույցների, պաշտպանական համակարգի, արհեստագործական արտադրության, տնտեսական գործունեության և նյութական մշակույթի տարբեր դրսևորումների մասին։ Քաղաքի տարածքում հայտնաբերված հնագիտական հուշարձաններն ու առարկայական մնացորդները վկայում են նրա բազմաշերտ պատմական զարգացման, շինարարական ավանդույթների, մասնագիտական արհեստների կատարելագործման և մշակութային փոխազդեցությունների մասին։ Դվինի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև միջնադարյան հայկական քաղաքակրթության առանձնահատկությունները հասկանալու համար, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս բացահայտելու քաղաքային կյանքի կազմակերպման ձևերը, բնակչության տնտեսական զբաղմունքները, հասարակական հարաբերությունները և մշակութային միջավայրի զարգացումը։ Քաղաքի պատմությունը միաժամանակ արտացոլում է Հայաստանի և հարակից տարածաշրջանների միջև առևտրական, քաղաքական ու մշակութային կապերի բնույթը՝ ընդգծելով Դվինի դերը որպես միջազգային հաղորդակցությունների և տնտեսական փոխանակման կարևոր հանգույց։ Պատմահնագիտական մոտեցման համադրումը հնարավորություն է տալիս պատմական տեղեկությունները դիտարկել նյութական վկայությունների հետ փոխկապակցված՝ ձևավորելով քաղաքի անցյալի ամբողջական և բազմակողմանի պատկեր։ Աշխատությունն արժեքավոր է Հայաստանի միջնադարյան պատմությամբ, հնագիտությամբ, պատմական աշխարհագրությամբ և մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, հետազոտողների, ուսանողների ու մասնագետների համար։ Այն նպաստում է Դվինի պատմական նշանակության գնահատմանը, հայկական քաղաքային մշակույթի ուսումնասիրությանը և Հայաստանի հնագույն ու միջնադարյան ժառանգության նկատմամբ գիտական հետաքրքրության խորացմանը։

Updated: 2026-11-20
Միջնադարյան Դվին քաղաքը․ պատմահնագիտական ակնարկ

Free

Գրիգոր Զոհրապ Գրիգոր Զոհրապ 1861 թ․ – 1915 թ․ Հայ նշանավոր գրող, հրապարակախոս, իրավաբան և քաղաքական գործիչ էր։ Նա ծնվել է 1861 թվականի հունիսի 26-ին՝ Կոստանդնուպոլսում, և մահացել 1915 թվականին՝ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ։ Զոհրապը համարվում է արևմտահայ գրականության ամենահայտնի նովելիստներից մեկը։ Նրա ստեղծագործություններում պատկերավորվում են մարդու հոգեբանությունը, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային կյանքի խնդիրները։ Նա գրել է բազմաթիվ պատմվածքներ և նորավեպեր, որոնք առանձնանում են իրատեսական ոճով և խոր հոգեբանական վերլուծությամբ։ Բացի գրական գործունեությունից, Զոհրապը եղել է հայտնի իրավաբան և Օսմանյան խորհրդարանի պատգամավոր։ Նրա կյանքն ու գործունեությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ մշակույթի և հասարակական մտքի զարգացման վրա, իսկ նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս համարվում են հայ գրականության արժեքավոր էջերից։ menu_book5 Read more Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Read more Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Read more Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Read more