Книги автора (1)

Онлайн

Педагогика

Արևելահայ դպրոցները 1830–1920 թվականներին

Աշխատությունը նվիրված է արևելահայ կրթական համակարգի ձևավորման, զարգացման և պատմական վերափոխումների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով հայ ժողովրդի հասարակական, քաղաքական և մշակութային կյանքի կարևորագույն ժամանակաշրջաններից մեկը։ Գրքում ներկայացվում է արևելահայ դպրոցների պատմական զարգացումը՝ սկսած 19-րդ դարի առաջին տասնամյակներից մինչև 20-րդ դարի սկզբի բարդ ու շրջադարձային իրադարձությունները։ Հեղինակը քննության է առնում հայ դպրոցական կրթության ձևավորման նախադրյալները, կրթական հաստատությունների առաջացման ու տարածման գործընթացը, դրանց կազմակերպական կառուցվածքը, գործունեության առանձնահատկությունները և հասարակական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն պատմական պայմաններին, որոնց ազդեցությամբ զարգացել է արևելահայ կրթությունը՝ ներառյալ ցարական Ռուսաստանի քաղաքականությունն ու վարչական կարգավորումները, Հայ առաքելական եկեղեցու դերը կրթական գործի կազմակերպման մեջ, ազգային հասարակական կազմակերպությունների, բարեգործական միությունների, մտավորականության և կրթության զարգացմանը նպաստող այլ շրջանակների գործունեությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է դպրոցական ցանցի ընդլայնման, կրթական հաստատությունների տարբեր տեսակների ձևավորման, ուսումնական գործընթացի կազմակերպման և կրթության հասանելիության խնդիրների ուսումնասիրությունը։ Ներկայացվում է դպրոցների նշանակությունը ոչ միայն որպես գիտելիքների փոխանցման հաստատությունների, այլև որպես ազգային ինքնագիտակցության, մայրենի լեզվի պահպանման, մշակութային ժառանգության փոխանցման և հասարակական առաջընթացի կարևոր կենտրոնների։ Քննության առարկա են դառնում կրթական կյանքի տարբեր կողմերը՝ դպրոցների հիմնադրումը, նյութական ապահովվածությունը, ուսուցիչների պատրաստման և մանկավարժական գործունեության կազմակերպման հարցերը, ուսումնական ծրագրերի ու դասավանդվող առարկաների զարգացումը, ինչպես նաև աշակերտության կրթական հնարավորությունների ընդլայնումը։ Ժամանակաշրջանի կրթական պատմության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում ազգային կրթության և հասարակական արդիականացման փոխհարաբերությունը, քանի որ դպրոցը աստիճանաբար դառնում էր նոր գիտելիքների, լուսավորական գաղափարների և հասարակական մտածողության ձևավորման առանցքային միջավայր։ Աշխատության պատմական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու արևելահայ դպրոցը տարբեր քաղաքական ու հասարակական պայմաններում՝ բացահայտելով կրթական հաստատությունների գործունեության վրա արտաքին կառավարման, տնտեսական հնարավորությունների, ազգային-եկեղեցական կառույցների և հասարակական նախաձեռնությունների ազդեցությունը։ Կարևորվում է նաև կրթության աշխարհականացման, մանկավարժական մոտեցումների փոփոխության, կրթական ծրագրերի կատարելագործման և ազգային կրթական պահանջների ձևավորման գործընթացը։ 19-րդ դարի ընթացքում հայ դպրոցը կարևոր դեր է ունեցել ազգային մտավորականության ձևավորման, լուսավորական շարժման տարածման, գրագիտության բարձրացման և հասարակական կյանքի աշխուժացման գործում։ 20-րդ դարի սկզբին կրթական համակարգի առջև ծառացած նոր մարտահրավերները, քաղաքական անկայունությունը, պատերազմական իրադարձություններն ու հասարակական վերափոխումները նոր պայմաններ էին ստեղծում դպրոցների գործունեության և հետագա զարգացման համար։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայ ժողովրդի պատմության մեջ կրթության՝ որպես ազգային գոյատևման, ինքնության պահպանման և մշակութային շարունակականության գործոնի դերը հասկանալու համար։ Հեղինակի ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նրանով, որ դպրոցական կրթության պատմությունը դիտարկում է ոչ թե մեկուսացված մանկավարժական երևույթ, այլ հասարակական կյանքի ընդհանուր զարգացման անբաժանելի մաս՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու կրթության, ազգային ինքնագիտակցության, մշակույթի և հասարակական առաջընթացի միջև առկա կապերը։ Գիրքը կարևոր պատմագիտական և կրթագիտական նշանակություն ունի արևելահայ կրթական ժառանգության ուսումնասիրության, 19-րդ դարի և 20-րդ դարասկզբի հայ հասարակության մտավոր ու մշակութային կյանքի առանձնահատկությունների բացահայտման, ինչպես նաև ազգային դպրոցական ավանդույթների պատմական ակունքների ճանաչման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ ժողովրդի պատմությամբ, կրթության և մանկավարժության պատմությամբ, դպրոցական հաստատությունների զարգացմամբ, հայ լուսավորական շարժմամբ և ազգային մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների, մանկավարժների ու ընթերցողների համար՝ միաժամանակ ծառայելով որպես կարևոր տեղեկատու և ուսումնասիրության նյութ հայ կրթական պատմության տարբեր հարցերի հետագա գիտական քննության համար։

Обновлено. 2026-11-17
Արևելահայ դպրոցները 1830–1920 թվականներին

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Подробнее Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Подробнее Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Подробнее Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Подробнее Պերճ Պռոշյան Պերճ Պռոշյան 1837 թ․ – 1907 թ․ Պերճ Պռոշյանը հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում պատկերել է գյուղական կյանքը և հասարակ մարդկանց առօրյան։ Նրա հերոսները սովորական մարդիկ են՝ իրենց խնդիրներով ու երազանքներով։ Պռոշյանը մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական հարցերին։ Նրա գրքերը արժեքավոր տեղեկություններ են տալիս 19-րդ դարի հայկական կյանքի մասին։ Նա կարևորել է կրթության և լուսավորության դերը։ Նրա լեզուն պարզ է և բնական։ Պռոշյանի ստեղծագործությունները աչքի են ընկնում իրատեսական նկարագրություններով։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա անունը շարունակում է հիշվել որպես ռեալիզմի կարևոր ներկայացուցիչ։ menu_book3 Подробнее Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Подробнее