Книги автора (1)

Онлайн

Педагогика

Արևելահայ դպրոցները 1830–1920 թվականներին

Աշխատությունը նվիրված է արևելահայ կրթական համակարգի ձևավորման, զարգացման և պատմական վերափոխումների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով հայ ժողովրդի հասարակական, քաղաքական և մշակութային կյանքի կարևորագույն ժամանակաշրջաններից մեկը։ Գրքում ներկայացվում է արևելահայ դպրոցների պատմական զարգացումը՝ սկսած 19-րդ դարի առաջին տասնամյակներից մինչև 20-րդ դարի սկզբի բարդ ու շրջադարձային իրադարձությունները։ Հեղինակը քննության է առնում հայ դպրոցական կրթության ձևավորման նախադրյալները, կրթական հաստատությունների առաջացման ու տարածման գործընթացը, դրանց կազմակերպական կառուցվածքը, գործունեության առանձնահատկությունները և հասարակական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն պատմական պայմաններին, որոնց ազդեցությամբ զարգացել է արևելահայ կրթությունը՝ ներառյալ ցարական Ռուսաստանի քաղաքականությունն ու վարչական կարգավորումները, Հայ առաքելական եկեղեցու դերը կրթական գործի կազմակերպման մեջ, ազգային հասարակական կազմակերպությունների, բարեգործական միությունների, մտավորականության և կրթության զարգացմանը նպաստող այլ շրջանակների գործունեությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է դպրոցական ցանցի ընդլայնման, կրթական հաստատությունների տարբեր տեսակների ձևավորման, ուսումնական գործընթացի կազմակերպման և կրթության հասանելիության խնդիրների ուսումնասիրությունը։ Ներկայացվում է դպրոցների նշանակությունը ոչ միայն որպես գիտելիքների փոխանցման հաստատությունների, այլև որպես ազգային ինքնագիտակցության, մայրենի լեզվի պահպանման, մշակութային ժառանգության փոխանցման և հասարակական առաջընթացի կարևոր կենտրոնների։ Քննության առարկա են դառնում կրթական կյանքի տարբեր կողմերը՝ դպրոցների հիմնադրումը, նյութական ապահովվածությունը, ուսուցիչների պատրաստման և մանկավարժական գործունեության կազմակերպման հարցերը, ուսումնական ծրագրերի ու դասավանդվող առարկաների զարգացումը, ինչպես նաև աշակերտության կրթական հնարավորությունների ընդլայնումը։ Ժամանակաշրջանի կրթական պատմության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում ազգային կրթության և հասարակական արդիականացման փոխհարաբերությունը, քանի որ դպրոցը աստիճանաբար դառնում էր նոր գիտելիքների, լուսավորական գաղափարների և հասարակական մտածողության ձևավորման առանցքային միջավայր։ Աշխատության պատմական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու արևելահայ դպրոցը տարբեր քաղաքական ու հասարակական պայմաններում՝ բացահայտելով կրթական հաստատությունների գործունեության վրա արտաքին կառավարման, տնտեսական հնարավորությունների, ազգային-եկեղեցական կառույցների և հասարակական նախաձեռնությունների ազդեցությունը։ Կարևորվում է նաև կրթության աշխարհականացման, մանկավարժական մոտեցումների փոփոխության, կրթական ծրագրերի կատարելագործման և ազգային կրթական պահանջների ձևավորման գործընթացը։ 19-րդ դարի ընթացքում հայ դպրոցը կարևոր դեր է ունեցել ազգային մտավորականության ձևավորման, լուսավորական շարժման տարածման, գրագիտության բարձրացման և հասարակական կյանքի աշխուժացման գործում։ 20-րդ դարի սկզբին կրթական համակարգի առջև ծառացած նոր մարտահրավերները, քաղաքական անկայունությունը, պատերազմական իրադարձություններն ու հասարակական վերափոխումները նոր պայմաններ էին ստեղծում դպրոցների գործունեության և հետագա զարգացման համար։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայ ժողովրդի պատմության մեջ կրթության՝ որպես ազգային գոյատևման, ինքնության պահպանման և մշակութային շարունակականության գործոնի դերը հասկանալու համար։ Հեղինակի ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նրանով, որ դպրոցական կրթության պատմությունը դիտարկում է ոչ թե մեկուսացված մանկավարժական երևույթ, այլ հասարակական կյանքի ընդհանուր զարգացման անբաժանելի մաս՝ հնարավորություն տալով բացահայտելու կրթության, ազգային ինքնագիտակցության, մշակույթի և հասարակական առաջընթացի միջև առկա կապերը։ Գիրքը կարևոր պատմագիտական և կրթագիտական նշանակություն ունի արևելահայ կրթական ժառանգության ուսումնասիրության, 19-րդ դարի և 20-րդ դարասկզբի հայ հասարակության մտավոր ու մշակութային կյանքի առանձնահատկությունների բացահայտման, ինչպես նաև ազգային դպրոցական ավանդույթների պատմական ակունքների ճանաչման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ ժողովրդի պատմությամբ, կրթության և մանկավարժության պատմությամբ, դպրոցական հաստատությունների զարգացմամբ, հայ լուսավորական շարժմամբ և ազգային մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների, մանկավարժների ու ընթերցողների համար՝ միաժամանակ ծառայելով որպես կարևոր տեղեկատու և ուսումնասիրության նյութ հայ կրթական պատմության տարբեր հարցերի հետագա գիտական քննության համար։

Обновлено. 2026-11-17
Արևելահայ դպրոցները 1830–1920 թվականներին

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Подробнее Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Подробнее Մովսես Խորենացի Մովսես Խորենացի 410 թ․ – 490 թ․ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության հիմնադիրն է և հայտնի է որպես «Հայ պատմության հայր»։ Նրա «Հայոց պատմություն» աշխատությունը համարվում է հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից մեկը։ Այն նկարագրում է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունները, մշակույթը և պատմական զարգացումը։Մովսես Խորենացին համարվում է հայ պատմագրության հիմնադիրը և հաճախ կոչվում է «Հայ պատմության հայր»։ Նրա գլխավոր աշխատությունը՝ «Հայոց պատմությունը», հայկական պատմության կարևորագույն սկզբնաղբյուրներից է։ Այս գրքում նա ներկայացրել է հայ ժողովրդի ծագումը, թագավորությունների պատմությունը և ազգային ավանդույթները։ Խորենացին օգտագործել է ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր աղբյուրներ։ Նրա աշխատությունը մեծ նշանակություն ունի ոչ միայն պատմաբանների, այլև գրականագետների համար։ Գրքի լեզուն հարուստ է և պատկերավոր։ Նա կարևոր դեր է ունեցել հայկական ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Խորենացու ազդեցությունը զգացվում է հետագա դարերի գրականության և պատմագրության վրա։ Նրա անունը դարձել է հայկական գիտական մտքի խորհրդանիշ։ Այսօր նա շարունակում է մնալ հայ մշակույթի ամենահարգված դեմքերից մեկը։ menu_book8 Подробнее Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Подробнее Գրիգոր Նարեկացի Գրիգոր Նարեկացի 951 թ․ – 1003 թ․ Գրիգոր Նարեկացին միջնադարյան հայ գրականության և քրիստոնեական մտքի ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Մատյան ողբերգությունն» է, որը հաճախ կոչվում է պարզապես «Նարեկ»։ Գիրքը բաղկացած է աղոթքներից և հոգևոր խորհրդածություններից։ Նարեկացին խորությամբ ուսումնասիրել է մարդու հոգին, մեղքը, ապաշխարությունն ու հավատքը։ Նրա լեզուն չափազանց հարուստ և պատկերավոր է։ Նարեկացու ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր մշակույթի վրա։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ 2015 թվականին նա հռչակվել է Կաթոլիկ եկեղեցու Վարդապետ։ Նարեկացին համարվում է համաշխարհային քրիստոնեական գրականության կարևոր հեղինակներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել ամբողջ աշխարհում։ menu_book29 Подробнее Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Подробнее