Մատինյան, Հենրի Ազատի

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1999–2018 թվականներին Հայաստանի Հանրապետության և Լեհաստանի Հանրապետության միջև հարաբերությունների ձևավորման ու զարգացման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքական երկխոսության, տնտեսական համագործակցության, միջխորհրդարանական կապերի, մշակութային ու գիտակրթական փոխգործակցության և պայմանագրաիրավական դաշտի զարգացման գործընթացներն են։ Երկու պետությունների միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել էին դեռևս 1992 թվականին, իսկ ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանում դրանք աստիճանաբար համալրվեցին նոր համաձայնագրերով, փոխադարձ պաշտոնական այցելություններով և համագործակցության տարբեր ձևաչափերով։ 1999 թվականին ստորագրվեցին, մասնավորապես, կրկնակի հարկումը բացառելուն և զբոսաշրջության ոլորտում համագործակցությանը վերաբերող փաստաթղթեր, հետագա տարիներին՝ պաշտպանության, հանցավորության դեմ պայքարի, տնտեսական համագործակցության և միջազգային ավտոմոբիլային փոխադրումների վերաբերյալ համաձայնագրեր։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել բարձր մակարդակի քաղաքական շփումների ուսումնասիրությունը. 1999–2018 թվականներին տեղի են ունեցել Հայաստանի նախագահի, վարչապետի, Ազգային ժողովի նախագահի և արտաքին գործերի նախարարի մի շարք այցելություններ Լեհաստան, ինչպես նաև լեհ բարձրաստիճան պաշտոնյաների այցելություններ Հայաստան։ Առանձին ուղղություն է տնտեսական կապերի զարգացումը՝ առևտրաշրջանառության, ներդրումային համագործակցության և գործարար հարաբերությունների տեսանկյունից։ Միաժամանակ տվյալ ժամանակահատվածի ավարտին տնտեսական համագործակցության ծավալը համեմատաբար սահմանափակ էր. Լեհաստանի պաշտոնական տվյալներով՝ 2018 թվականին Լեհաստանին բաժին էր ընկնում Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառության 0.71 տոկոսը։ Կարևորվում է նաև Լեհաստանի՝ որպես Եվրոպական միության անդամ պետության հետ Հայաստանի փոխգործակցության ուսումնասիրությունը, հատկապես ԵՄ Արևելյան գործընկերության և Հայաստան–ԵՄ հարաբերությունների զարգացման համատեքստում։ 2017 թվականին երկու երկրների արտաքին գործերի նախարարները, դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 25-ամյակի առիթով, ընդգծում էին բարձր մակարդակի այցելությունների և կանոնավոր քաղաքական երկխոսության միջոցով ձևավորված համագործակցության հիմքը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև Լեհաստանի հայկական համայնքի պատմական և ժամանակակից դերի գնահատումը. պաշտոնական երկկողմ շփումներում այն բազմիցս ներկայացվել է որպես երկու հասարակությունների միջև կապող օղակ։ 2018 թվականին արտաքին գործերի նախարարների հանդիպման ընթացքում քննարկվել են ինչպես երկկողմ ու բազմակողմ համագործակցության հարցերը, այնպես էլ Հայաստան–ԵՄ գործընկերության զարգացման հնարավորությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս 1999–2018 թվականների հայ-լեհական հարաբերությունները դիտարկել որպես բազմաոլորտ միջպետական փոխգործակցության գործընթաց՝ բացահայտելով դրա քաղաքական, տնտեսական, իրավական և մշակութային բաղադրիչների զարգացման առանձնահատկությունները։