Հեղինակի գրքերը (1)
Պատմություն
408-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիան Կովկասի ճակատամարտում
Աշխատությունը նվիրված է Հայկական ԽՍՀ-ում կազմավորված 408-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայի մարտական ուղուն, նրա կազմավորման պատմությանը, կազմակերպական կառուցվածքին, անձնակազմի գործունեությանը և Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Կովկասի համար մղված վճռորոշ մարտերում ունեցած նշանակալի դերակատարությանը։ Այն ներկայացնում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի կարևորագույն ռազմավարական գործողություններից մեկի՝ Կովկասի ճակատամարտի ռազմական ու պատմական իրադարձությունները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով հայկական ազգային զորամիավորման մասնակցությանը տարածաշրջանի պաշտպանության գործում։ Ստեղծագործության առանցքում 408-րդ դիվիզիայի մարտական գործունեությունն է, որը ծավալվել է 1942 թվականի ծանր ու լարված ռազմաճակատային իրադրության պայմաններում, երբ գերմանական զորքերի առաջխաղացումը դեպի Կովկաս և Անդրկովկաս լուրջ վտանգ էր ներկայացնում Խորհրդային Միության հարավային շրջանների, ռազմավարական հաղորդակցության ուղիների և կենսական նշանակություն ունեցող տարածքների համար։ Ներկայացվում է դիվիզիայի տեղափոխությունը Հայաստանից դեպի Կովկասյան ռազմաճակատ, նրա ընդգրկումը Սևծովյան խմբավորման զորքերի կազմում, ինչպես նաև Նովոռոսիյսկի, Տուապսեի և հարակից ուղղություններում իրականացված պաշտպանական մարտերին մասնակցությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Տուապսեի ուղղությամբ մղված արյունալի մարտերին, որտեղ հայկական զինվորները, հաղթահարելով բարդ տեղանքային պայմանները, հակառակորդի ուժեղ ճնշումը և զինամթերքի ու ռազմական միջոցների պակասը, ցուցաբերել են տոկունություն, կարգապահություն և անձնուրացություն՝ նպաստելով թշնամու առաջխաղացման կասեցմանը։ Աշխատության կարևոր թեմաներից է 408-րդ դիվիզիայի մասնակցությունը հակառակորդի հարձակումների հետմղմանը և Կովկասի լեռնային շրջաններով դեպի Անդրկովկաս տանող ռազմավարական ճանապարհների պաշտպանությանը։ Ներկայացվում են դիվիզիայի տարբեր ստորաբաժանումների, այդ թվում՝ հրաձգային գնդերի և հրետանային ստորաբաժանումների մարտական գործողությունները, ինչպես նաև հրամանատարական կազմի կազմակերպչական աշխատանքը, զինվորների հերոսական պահվածքը և զորամասերի համագործակցությունը հարևան ռազմական կազմավորումների հետ։ Առանձնահատուկ պատմական նշանակություն ունեն 1942 թվականի սեպտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին ծավալված մարտերը, որոնց ընթացքում դիվիզիան մասնակցել է ռումինական լեռնահրաձգային ստորաբաժանումների դեմ գործողություններին և գերմանական զորքերի հարձակումը կասեցնելու ծանր մարտական առաջադրանքների կատարմանը։ Հեղինակը կարևորում է նաև այն իրողությունը, որ ռազմական հաջողությունները ձեռք էին բերվում մարդկային մեծ կորուստների և ծայրահեղ ծանր պայմանների գնով։ Ներկայացվում են դիվիզիայի առանձին ստորաբաժանումների մարտական սխրանքները, հատկապես հրետանավորների գործողությունները, որոնք շարունակել են դիմադրությունը նույնիսկ շրջապատման և զինամթերքի սպառման պայմաններում՝ ապահովելով իրենց զորամասերի դուրսբերումը և մարտական տեխնիկայի ու գույքի փրկությունը։ Աշխատությունը լուսաբանում է նաև դիվիզիայի կազմակերպական հետագա վերափոխումները, նրա հիմքի վրա առանձին հրաձգային բրիգադի կազմավորումը և այդ զորամիավորման հետագա մարտական գործունեությունը։ Այսպիսով, ներկայացվում է ոչ միայն Կովկասի պաշտպանության շրջանում դիվիզիայի ունեցած դերը, այլև նրա մարտական ավանդույթի շարունակությունը Կուբանի, Ուկրաինայի և հետագա եվրոպական ռազմաճակատների գործողություններում։ Պատմական նյութի կարևոր բաղադրիչ են զորամասերի հրամանատարների, զինվորականների և քաղաքական աշխատողների գործունեության լուսաբանումը, ինչպես նաև ռազմական հրամանների, մարտական գնահատականների և պաշտոնական վկայությունների նշանակությունը՝ իրադարձությունների ընթացքն ու զորքերի գործողությունների արդյունավետությունը ներկայացնելու տեսանկյունից։ Ստեղծագործությունն արժեքավոր է նաև նրանով, որ ուշադրությունը կենտրոնացնում է հայկական ազգային ռազմական կազմավորումների պատմության վրա՝ ցույց տալով հայ ժողովրդի մասնակցությունը հակաֆաշիստական պայքարին և խորհրդային զինված ուժերի կազմում ունեցած ներդրումը։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու պատերազմի ժամանակ հայկական զինվորականության կազմակերպվածության, հայրենասիրական ոգու, մարտական պատրաստվածության և դժվարագույն պայմաններում ցուցաբերած տոկունության մասին։ Պատմական ու ճանաչողական առումով աշխատությունը կարևոր նյութ է Կովկասի ճակատամարտի, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ռազմական պատմության, Հայաստանի ռազմապատմական ժառանգության և հայկական ազգային զորամիավորումների ուսումնասիրության համար։ Այն նաև հիշողության պահպանման կարևոր նշանակություն ունի՝ արժևորելով հազարավոր զինվորների ու սպաների ծառայությունը, նրանց անձնազոհությունը և այն մարդկանց պատմական դերը, որոնք իրենց մասնակցությամբ նպաստել են Կովկասի պաշտպանությանն ու ֆաշիզմի դեմ տարած հաղթանակին։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում ռազմական պատմաբանների, պատմության ուսումնասիրողների, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և հայկական զինված կազմավորումների պատմությամբ հետաքրքրվողների, ինչպես նաև ազգային պատմական հիշողության պահպանման կարևորությունը գիտակցող ընթերցողների համար՝ որպես Հայաստանի ռազմական անցյալի և հայ ժողովրդի հակաֆաշիստական պայքարի նշանակալի դրվագներից մեկին նվիրված պատմագիտական աշխատություն։
Թարմացվել է՝ 2026-11-21