Книги автора (1)

Онлайн

История

408-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիան Կովկասի ճակատամարտում

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական ԽՍՀ-ում կազմավորված 408-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայի մարտական ուղուն, նրա կազմավորման պատմությանը, կազմակերպական կառուցվածքին, անձնակազմի գործունեությանը և Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Կովկասի համար մղված վճռորոշ մարտերում ունեցած նշանակալի դերակատարությանը։ Այն ներկայացնում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի կարևորագույն ռազմավարական գործողություններից մեկի՝ Կովկասի ճակատամարտի ռազմական ու պատմական իրադարձությունները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով հայկական ազգային զորամիավորման մասնակցությանը տարածաշրջանի պաշտպանության գործում։ Ստեղծագործության առանցքում 408-րդ դիվիզիայի մարտական գործունեությունն է, որը ծավալվել է 1942 թվականի ծանր ու լարված ռազմաճակատային իրադրության պայմաններում, երբ գերմանական զորքերի առաջխաղացումը դեպի Կովկաս և Անդրկովկաս լուրջ վտանգ էր ներկայացնում Խորհրդային Միության հարավային շրջանների, ռազմավարական հաղորդակցության ուղիների և կենսական նշանակություն ունեցող տարածքների համար։ Ներկայացվում է դիվիզիայի տեղափոխությունը Հայաստանից դեպի Կովկասյան ռազմաճակատ, նրա ընդգրկումը Սևծովյան խմբավորման զորքերի կազմում, ինչպես նաև Նովոռոսիյսկի, Տուապսեի և հարակից ուղղություններում իրականացված պաշտպանական մարտերին մասնակցությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Տուապսեի ուղղությամբ մղված արյունալի մարտերին, որտեղ հայկական զինվորները, հաղթահարելով բարդ տեղանքային պայմանները, հակառակորդի ուժեղ ճնշումը և զինամթերքի ու ռազմական միջոցների պակասը, ցուցաբերել են տոկունություն, կարգապահություն և անձնուրացություն՝ նպաստելով թշնամու առաջխաղացման կասեցմանը։ Աշխատության կարևոր թեմաներից է 408-րդ դիվիզիայի մասնակցությունը հակառակորդի հարձակումների հետմղմանը և Կովկասի լեռնային շրջաններով դեպի Անդրկովկաս տանող ռազմավարական ճանապարհների պաշտպանությանը։ Ներկայացվում են դիվիզիայի տարբեր ստորաբաժանումների, այդ թվում՝ հրաձգային գնդերի և հրետանային ստորաբաժանումների մարտական գործողությունները, ինչպես նաև հրամանատարական կազմի կազմակերպչական աշխատանքը, զինվորների հերոսական պահվածքը և զորամասերի համագործակցությունը հարևան ռազմական կազմավորումների հետ։ Առանձնահատուկ պատմական նշանակություն ունեն 1942 թվականի սեպտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին ծավալված մարտերը, որոնց ընթացքում դիվիզիան մասնակցել է ռումինական լեռնահրաձգային ստորաբաժանումների դեմ գործողություններին և գերմանական զորքերի հարձակումը կասեցնելու ծանր մարտական առաջադրանքների կատարմանը։ Հեղինակը կարևորում է նաև այն իրողությունը, որ ռազմական հաջողությունները ձեռք էին բերվում մարդկային մեծ կորուստների և ծայրահեղ ծանր պայմանների գնով։ Ներկայացվում են դիվիզիայի առանձին ստորաբաժանումների մարտական սխրանքները, հատկապես հրետանավորների գործողությունները, որոնք շարունակել են դիմադրությունը նույնիսկ շրջապատման և զինամթերքի սպառման պայմաններում՝ ապահովելով իրենց զորամասերի դուրսբերումը և մարտական տեխնիկայի ու գույքի փրկությունը։ Աշխատությունը լուսաբանում է նաև դիվիզիայի կազմակերպական հետագա վերափոխումները, նրա հիմքի վրա առանձին հրաձգային բրիգադի կազմավորումը և այդ զորամիավորման հետագա մարտական գործունեությունը։ Այսպիսով, ներկայացվում է ոչ միայն Կովկասի պաշտպանության շրջանում դիվիզիայի ունեցած դերը, այլև նրա մարտական ավանդույթի շարունակությունը Կուբանի, Ուկրաինայի և հետագա եվրոպական ռազմաճակատների գործողություններում։ Պատմական նյութի կարևոր բաղադրիչ են զորամասերի հրամանատարների, զինվորականների և քաղաքական աշխատողների գործունեության լուսաբանումը, ինչպես նաև ռազմական հրամանների, մարտական գնահատականների և պաշտոնական վկայությունների նշանակությունը՝ իրադարձությունների ընթացքն ու զորքերի գործողությունների արդյունավետությունը ներկայացնելու տեսանկյունից։ Ստեղծագործությունն արժեքավոր է նաև նրանով, որ ուշադրությունը կենտրոնացնում է հայկական ազգային ռազմական կազմավորումների պատմության վրա՝ ցույց տալով հայ ժողովրդի մասնակցությունը հակաֆաշիստական պայքարին և խորհրդային զինված ուժերի կազմում ունեցած ներդրումը։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու պատերազմի ժամանակ հայկական զինվորականության կազմակերպվածության, հայրենասիրական ոգու, մարտական պատրաստվածության և դժվարագույն պայմաններում ցուցաբերած տոկունության մասին։ Պատմական ու ճանաչողական առումով աշխատությունը կարևոր նյութ է Կովկասի ճակատամարտի, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ռազմական պատմության, Հայաստանի ռազմապատմական ժառանգության և հայկական ազգային զորամիավորումների ուսումնասիրության համար։ Այն նաև հիշողության պահպանման կարևոր նշանակություն ունի՝ արժևորելով հազարավոր զինվորների ու սպաների ծառայությունը, նրանց անձնազոհությունը և այն մարդկանց պատմական դերը, որոնք իրենց մասնակցությամբ նպաստել են Կովկասի պաշտպանությանն ու ֆաշիզմի դեմ տարած հաղթանակին։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում ռազմական պատմաբանների, պատմության ուսումնասիրողների, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և հայկական զինված կազմավորումների պատմությամբ հետաքրքրվողների, ինչպես նաև ազգային պատմական հիշողության պահպանման կարևորությունը գիտակցող ընթերցողների համար՝ որպես Հայաստանի ռազմական անցյալի և հայ ժողովրդի հակաֆաշիստական պայքարի նշանակալի դրվագներից մեկին նվիրված պատմագիտական աշխատություն։

Обновлено. 2026-11-21
408-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիան Կովկասի ճակատամարտում

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Подробнее Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Подробнее Ավետիք Իսահակյան Ավետիք Իսահակյան 1875 թ․ – 1957 թ․ Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա պոեզիան լի է սիրո, հայրենիքի, կարոտի և մարդկային զգացմունքների թեմաներով։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև արտերկրում։Ավետիք Իսահակյանը հայ քնարերգության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում սերը, հայրենիքը, կարոտը և մարդու ներաշխարհը։ Իսահակյանի լեզուն առանձնանում է մեղմությամբ, երաժշտականությամբ և խոր զգացմունքայնությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Աբու Լալա Մահարին» և բազմաթիվ քնարական բանաստեղծություններ։ Նա երկար տարիներ ապրել է արտասահմանում, սակայն մշտապես կապված է եղել հայրենիքի հետ։ Իսահակյանի պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել նաև միջազգային մակարդակով։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Նա եղել է նաև հասարակական և մշակութային ակտիվ գործիչ։ Իսահակյանի ստեղծագործությունները շարունակում են սիրել տարբեր սերունդներ։ Նա համարվում է հայ պոեզիայի մեծագույն վարպետներից մեկը։ menu_book4 Подробнее Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Подробнее Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Подробнее Դերենիկ Դեմիրճյան Դերենիկ Դեմիրճյան 1877 թ․ – 1956 թ․ Դերենիկ Դեմիրճյանը գրող, դրամատուրգ և հասարակական գործիչ էր։ Նա առավել հայտնի է իր «Վարդանանք» պատմական վեպով, որը հայ գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից է։ Դեմիրճյանը մեծ հետաքրքրություն է ցուցաբերել հայկական պատմության և ազգային հերոսների նկատմամբ։ Նրա գործերում հաճախ հանդիպում են հայրենասիրական գաղափարներ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ պիեսներ և պատմվածքներ։ Դեմիրճյանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պատմական արձակի զարգացման վրա։ Նա կարևոր դեր է ունեցել նաև հայկական թատրոնի զարգացման գործում։ Նրա աշխատանքները մինչ օրս լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Դեմիրճյանը համարվում է հայ դասական գրականության կարևոր ներկայացուցիչներից մեկը։ menu_book7 Подробнее