Սողոմանյան, Աշոտ

Սողոմանյան, Աշոտ

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Թուրքական պատմագիտական ընկերության ստեղծումն ու գործունեությունը (1923–1970-ական թվականներ)

Աշխատությունը նվիրված է Թուրքիայի պատմագիտական մտքի զարգացման կարևոր կառույցներից մեկի՝ Թուրքական պատմագիտական ընկերության ստեղծման, կազմակերպական ձևավորման, գիտական գործունեության և գաղափարական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է ընկերության հիմնադրման պատմական նախադրյալները, գործունեության հիմնական փուլերը և Թուրքիայի Հանրապետության ձևավորման ու հետագա զարգացման ընթացքում նրա ունեցած դերը պատմական գիտության, ազգային պատմական գիտակցության և պատմության պաշտոնական մեկնաբանությունների ձևավորման գործընթացում։ 1923 թվականին Թուրքիայի Հանրապետության հռչակումից հետո երկրի նոր քաղաքական և հասարակական համակարգի կառուցումը ուղեկցվում էր ազգային ինքնության, պատմական ժառանգության և պետական գաղափարախոսության վերաիմաստավորման գործընթացներով։ Այդ պայմաններում պատմագիտական ուսումնասիրությունները ձեռք բերեցին առանձնահատուկ նշանակություն՝ դառնալով նոր հանրապետության ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման և պատմական անցյալի վերանայման կարևոր միջոցներից մեկը։ Թուրքական պատմագիտական ընկերության գործունեությունը սերտորեն կապված էր այս գործընթացների հետ։ Ընկերությունը, որպես պատմության ուսումնասիրության և տարածման մասնագիտացված կառույց, ներգրավված էր Թուրքիայի անցյալի վերաբերյալ գիտելիքների համակարգման, պատմական հետազոտությունների կազմակերպման, գիտական հրատարակությունների պատրաստման և պատմագիտական հայեցակարգերի մշակման աշխատանքներում։ Աշխատության կարևոր թեմաներից է պատմագիտական ընկերության ձևավորումն ու նրա գործունեության կապը հանրապետական Թուրքիայի ազգային գաղափարախոսության զարգացման հետ։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի թուրքական պատմական ինքնության կառուցման, նախաիսլամական անցյալի ուսումնասիրության, թուրքական ժողովուրդների պատմական ծագման և համաշխարհային քաղաքակրթության մեջ նրանց ունեցած դերի վերաբերյալ հետազոտական ուղղությունները։ Ընկերության գործունեությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են գիտական հաստատությունները մասնակցել պատմական գիտելիքի արտադրությանը, տարածմանը և ազգային պատմության պաշտոնական ընկալումների ձևավորմանը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև պատմագիտության և պետական քաղաքականության փոխհարաբերությունների դիտարկումը, քանի որ 20-րդ դարի Թուրքիայի պատմագիտական միջավայրում պատմության ուսումնասիրությունը հաճախ առնչվել է ազգային ինքնության ամրապնդման, հասարակական վերափոխումների և պետական գաղափարական առաջնահերթությունների հետ։ Աշխատությունն անդրադառնում է նաև ընկերության կազմակերպական ու գիտական գործունեության տարբեր կողմերին՝ հետազոտական նախաձեռնություններին, պատմական նյութերի հավաքմանն ու մշակմանը, գիտաժողովներին, հրատարակչական աշխատանքներին և պատմագիտական գիտելիքի տարածմանը։ 1923 թվականից մինչև 1970-ական թվականներն ընդգրկող ժամանակահատվածը հնարավորություն է տալիս հետևելու կառույցի զարգացմանը Թուրքիայի Հանրապետության պատմության մի քանի կարևոր փուլերում՝ բացահայտելով նրա գործունեության շարունակականությունն ու փոփոխությունները քաղաքական, հասարակական և գիտական միջավայրի վերափոխումների պայմաններում։ Գրքի կարևոր գիտական նշանակությունն այն է, որ այն պատմագիտական հաստատության պատմությունը ներկայացնում է ոչ միայն որպես կազմակերպական զարգացման ընթացք, այլև որպես Թուրքիայի ազգային պատմագրության ձևավորման և գաղափարական վերակառուցման բաղկացուցիչ մաս։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս քննության առնելու պատմական հետազոտությունների և ազգային գաղափարախոսության փոխազդեցությունը, գիտական հաստատությունների դերը հասարակական հիշողության ձևավորման գործում, ինչպես նաև պատմության պաշտոնական մեկնաբանությունների ազդեցությունը երկրի մշակութային ու մտավոր կյանքի վրա։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հայագիտության և հայ-թուրքական պատմական հարաբերությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ թուրքական պատմագրության ձևավորման սկզբունքների, հետազոտական ուղղությունների և գաղափարական մոտեցումների իմացությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Օսմանյան կայսրության և Թուրքիայի Հանրապետության անցյալի վերաբերյալ թուրքական պատմագիտական ընկալումների մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել թուրքագիտության, արևելագիտության, պատմագրության պատմության, քաղաքական մտքի և ազգային ինքնության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև այն ընթերցողների համար, որոնք ցանկանում են հասկանալ, թե ինչպես են պատմագիտական հաստատությունները մասնակցում պետության պատմական հիշողության ձևավորմանը, ինչպես են գիտական ուսումնասիրությունները փոխազդում քաղաքական ու հասարակական գործընթացների հետ, և ինչ դեր է ունեցել Թուրքական պատմագիտական ընկերությունը 20-րդ դարի Թուրքիայի պատմագիտական և մշակութային կյանքում։

Թարմացվել է՝ 2026-11-17
Թուրքական պատմագիտական ընկերության ստեղծումն ու գործունեությունը (1923–1970-ական թվականներ)

Անվճար

Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Տեսնել ավելին Գաբրիել Սունդուկյան Գաբրիել Սունդուկյան 1825 թ․ – 1912 թ․ Հայ մեծ դրամատուրգ, արձակագիր և հասարակական գործիչ էր, որը համարվում է հայկական ռեալիստական դրամատուրգիայի հիմնադիրը։ Նա ծնվել է 1825 թվականի հուլիսի 11-ին՝ Թիֆլիսում, և մահացել 1912 թվականի մարտի 29-ին։ Սունդուկյանի ստեղծագործություններում արտացոլված են XIX դարի հայ հասարակության կյանքը, կենցաղը, սովորույթներն ու սոցիալական խնդիրները։ Նրա ամենահայտնի պիեսներից են «Պեպո»-ն, «Խաթաբալա»-ն և «Էլի մեկ զոհ»-ը, որոնք մեծ ժողովրդականություն են վայելում մինչ օրս։ Սունդուկյանը կարևոր դեր է ունեցել հայկական թատրոնի զարգացման գործում, իսկ նրա ստեղծագործությունները դարձել են հայ դրամատուրգիայի դասական նմուշներ։ Նրա անունը կրում է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնը, որը Հայաստանի ամենահեղինակավոր թատրոններից է։ menu_book2 Տեսնել ավելին Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Տեսնել ավելին Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Տեսնել ավելին Ալեքսանդր Շիրվանզադե Ալեքսանդր Շիրվանզադե 1858 թ․ – 1935 թ․ Ալեքսանդր Շիրվանզադեն հայ ռեալիստական արձակի մեծագույն ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում արտացոլված են հասարակության տարբեր խավերի կյանքը և սոցիալական խնդիրները։ Նա գրել է վեպեր, պատմվածքներ և դրամատիկական գործեր։ Շիրվանզադեն մեծ ուշադրություն է դարձրել մարդկային հարաբերություններին։ Նրա հերոսները հոգեբանորեն խորն են մշակված։ Նա համարձակորեն քննադատել է հասարակական անարդարությունները։ Նրա ստեղծագործությունները մեծ ճանաչում են ստացել նաև թատերական բեմերում։ Շիրվանզադեն համարվում է հայ արձակի դասականներից մեկը։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հետագա գրողների ստեղծագործություններում։ Նա շարունակում է մնալ հայ գրականության կարևորագույն անուններից մեկը։ menu_book17 Տեսնել ավելին Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Տեսնել ավելին