Книги автора (1)

Онлайн

История

Թուրքական պատմագիտական ընկերության ստեղծումն ու գործունեությունը (1923–1970-ական թվականներ)

Աշխատությունը նվիրված է Թուրքիայի պատմագիտական մտքի զարգացման կարևոր կառույցներից մեկի՝ Թուրքական պատմագիտական ընկերության ստեղծման, կազմակերպական ձևավորման, գիտական գործունեության և գաղափարական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է ընկերության հիմնադրման պատմական նախադրյալները, գործունեության հիմնական փուլերը և Թուրքիայի Հանրապետության ձևավորման ու հետագա զարգացման ընթացքում նրա ունեցած դերը պատմական գիտության, ազգային պատմական գիտակցության և պատմության պաշտոնական մեկնաբանությունների ձևավորման գործընթացում։ 1923 թվականին Թուրքիայի Հանրապետության հռչակումից հետո երկրի նոր քաղաքական և հասարակական համակարգի կառուցումը ուղեկցվում էր ազգային ինքնության, պատմական ժառանգության և պետական գաղափարախոսության վերաիմաստավորման գործընթացներով։ Այդ պայմաններում պատմագիտական ուսումնասիրությունները ձեռք բերեցին առանձնահատուկ նշանակություն՝ դառնալով նոր հանրապետության ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման և պատմական անցյալի վերանայման կարևոր միջոցներից մեկը։ Թուրքական պատմագիտական ընկերության գործունեությունը սերտորեն կապված էր այս գործընթացների հետ։ Ընկերությունը, որպես պատմության ուսումնասիրության և տարածման մասնագիտացված կառույց, ներգրավված էր Թուրքիայի անցյալի վերաբերյալ գիտելիքների համակարգման, պատմական հետազոտությունների կազմակերպման, գիտական հրատարակությունների պատրաստման և պատմագիտական հայեցակարգերի մշակման աշխատանքներում։ Աշխատության կարևոր թեմաներից է պատմագիտական ընկերության ձևավորումն ու նրա գործունեության կապը հանրապետական Թուրքիայի ազգային գաղափարախոսության զարգացման հետ։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի թուրքական պատմական ինքնության կառուցման, նախաիսլամական անցյալի ուսումնասիրության, թուրքական ժողովուրդների պատմական ծագման և համաշխարհային քաղաքակրթության մեջ նրանց ունեցած դերի վերաբերյալ հետազոտական ուղղությունները։ Ընկերության գործունեությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են գիտական հաստատությունները մասնակցել պատմական գիտելիքի արտադրությանը, տարածմանը և ազգային պատմության պաշտոնական ընկալումների ձևավորմանը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև պատմագիտության և պետական քաղաքականության փոխհարաբերությունների դիտարկումը, քանի որ 20-րդ դարի Թուրքիայի պատմագիտական միջավայրում պատմության ուսումնասիրությունը հաճախ առնչվել է ազգային ինքնության ամրապնդման, հասարակական վերափոխումների և պետական գաղափարական առաջնահերթությունների հետ։ Աշխատությունն անդրադառնում է նաև ընկերության կազմակերպական ու գիտական գործունեության տարբեր կողմերին՝ հետազոտական նախաձեռնություններին, պատմական նյութերի հավաքմանն ու մշակմանը, գիտաժողովներին, հրատարակչական աշխատանքներին և պատմագիտական գիտելիքի տարածմանը։ 1923 թվականից մինչև 1970-ական թվականներն ընդգրկող ժամանակահատվածը հնարավորություն է տալիս հետևելու կառույցի զարգացմանը Թուրքիայի Հանրապետության պատմության մի քանի կարևոր փուլերում՝ բացահայտելով նրա գործունեության շարունակականությունն ու փոփոխությունները քաղաքական, հասարակական և գիտական միջավայրի վերափոխումների պայմաններում։ Գրքի կարևոր գիտական նշանակությունն այն է, որ այն պատմագիտական հաստատության պատմությունը ներկայացնում է ոչ միայն որպես կազմակերպական զարգացման ընթացք, այլև որպես Թուրքիայի ազգային պատմագրության ձևավորման և գաղափարական վերակառուցման բաղկացուցիչ մաս։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս քննության առնելու պատմական հետազոտությունների և ազգային գաղափարախոսության փոխազդեցությունը, գիտական հաստատությունների դերը հասարակական հիշողության ձևավորման գործում, ինչպես նաև պատմության պաշտոնական մեկնաբանությունների ազդեցությունը երկրի մշակութային ու մտավոր կյանքի վրա։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հայագիտության և հայ-թուրքական պատմական հարաբերությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ թուրքական պատմագրության ձևավորման սկզբունքների, հետազոտական ուղղությունների և գաղափարական մոտեցումների իմացությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Օսմանյան կայսրության և Թուրքիայի Հանրապետության անցյալի վերաբերյալ թուրքական պատմագիտական ընկալումների մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել թուրքագիտության, արևելագիտության, պատմագրության պատմության, քաղաքական մտքի և ազգային ինքնության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև այն ընթերցողների համար, որոնք ցանկանում են հասկանալ, թե ինչպես են պատմագիտական հաստատությունները մասնակցում պետության պատմական հիշողության ձևավորմանը, ինչպես են գիտական ուսումնասիրությունները փոխազդում քաղաքական ու հասարակական գործընթացների հետ, և ինչ դեր է ունեցել Թուրքական պատմագիտական ընկերությունը 20-րդ դարի Թուրքիայի պատմագիտական և մշակութային կյանքում։

Обновлено. 2026-11-17
Թուրքական պատմագիտական ընկերության ստեղծումն ու գործունեությունը (1923–1970-ական թվականներ)

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Подробнее Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) Նար-Դոս (Միքայել Հովհաննիսյան) 1867 թ․ – 1933 թ․ Նար-Դոսը հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունի մարդու ներաշխարհի վերլուծությունը և հոգեբանական հակասությունները։ Նա նկարագրել է քաղաքային կյանքը և հասարակության տարբեր խավերը։ Նրա վեպերն ու պատմվածքները աչքի են ընկնում իրատեսականությամբ։ Նար-Դոսի լեզուն պարզ է, բայց խորքային և դիտողական։ Նրա հերոսները հաճախ կանգնած են բարոյական ընտրությունների առաջ։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս դասական են համարվում։ Նար-Դոսը համարվում է հայ հոգեբանական արձակի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել։ menu_book14 Подробнее Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Подробнее Ակսել Բակունց Ակսել Բակունց 1899 թ․ – 1937 թ․ Ակսել Բակունցը հայ արձակի ամենաբարձր մակարդակի վարպետներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունի գյուղական կյանքի, մարդու և բնության ներդաշնակության պատկերումը։ Բակունցը առանձնանում է նուրբ հոգեբանական դիտարկումներով և լեզվական ճշգրտությամբ։ Նրա հայտնի գործերից են «Ալպիական մանուշակ», «Մթնաձոր» և այլ պատմվածքներ։ Նա համարվում է հայ կարճ արձակի անգերազանցելի հեղինակներից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործությունները լի են մարդկային խորությամբ և լուռ տխրությամբ։ Նրա հերոսները հաճախ պայքարում են սոցիալական դժվարությունների հետ։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ արձակի զարգացման վրա։ Նա զոհվել է ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ։ menu_book5 Подробнее Վահան Թեքեյան Վահան Թեքեյան 1878 թ․ – 1945 թ․ Վահան Թեքեյանը սփյուռքահայ գրականության ամենահայտնի բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հայտնի են իրենց խորը քնարականությամբ և հայրենասիրությամբ։ Թեքեյանը գրել է սիրո, հայրենիքի և մարդկային կյանքի մասին։ Նա նաև ակտիվ լրագրող և հասարակական գործիչ էր։ Նրա պոեզիան մեծ ճանաչում է ստացել հայկական սփյուռքում։ Թեքեյանի լեզուն նուրբ է և արտահայտիչ։ Նա կարևոր դեր է ունեցել արևմտահայ մշակույթի պահպանման գործում։ Նրա գործերը թարգմանվել են տարբեր լեզուներով։ Շատ գրականագետներ նրան անվանում են «Սփյուռքի բանաստեղծ իշխան»։ Նրա անունը շարունակում է մնալ հայ պոեզիայի կարևոր էջերից մեկը։ menu_book2 Подробнее Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Подробнее