Սողոմանյան, Աշոտ

Սողոմանյան, Աշոտ

menu_book View materials

Books by this author (1)

Online

History

Թուրքական պատմագիտական ընկերության ստեղծումն ու գործունեությունը (1923–1970-ական թվականներ)

Աշխատությունը նվիրված է Թուրքիայի պատմագիտական մտքի զարգացման կարևոր կառույցներից մեկի՝ Թուրքական պատմագիտական ընկերության ստեղծման, կազմակերպական ձևավորման, գիտական գործունեության և գաղափարական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է ընկերության հիմնադրման պատմական նախադրյալները, գործունեության հիմնական փուլերը և Թուրքիայի Հանրապետության ձևավորման ու հետագա զարգացման ընթացքում նրա ունեցած դերը պատմական գիտության, ազգային պատմական գիտակցության և պատմության պաշտոնական մեկնաբանությունների ձևավորման գործընթացում։ 1923 թվականին Թուրքիայի Հանրապետության հռչակումից հետո երկրի նոր քաղաքական և հասարակական համակարգի կառուցումը ուղեկցվում էր ազգային ինքնության, պատմական ժառանգության և պետական գաղափարախոսության վերաիմաստավորման գործընթացներով։ Այդ պայմաններում պատմագիտական ուսումնասիրությունները ձեռք բերեցին առանձնահատուկ նշանակություն՝ դառնալով նոր հանրապետության ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման և պատմական անցյալի վերանայման կարևոր միջոցներից մեկը։ Թուրքական պատմագիտական ընկերության գործունեությունը սերտորեն կապված էր այս գործընթացների հետ։ Ընկերությունը, որպես պատմության ուսումնասիրության և տարածման մասնագիտացված կառույց, ներգրավված էր Թուրքիայի անցյալի վերաբերյալ գիտելիքների համակարգման, պատմական հետազոտությունների կազմակերպման, գիտական հրատարակությունների պատրաստման և պատմագիտական հայեցակարգերի մշակման աշխատանքներում։ Աշխատության կարևոր թեմաներից է պատմագիտական ընկերության ձևավորումն ու նրա գործունեության կապը հանրապետական Թուրքիայի ազգային գաղափարախոսության զարգացման հետ։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի թուրքական պատմական ինքնության կառուցման, նախաիսլամական անցյալի ուսումնասիրության, թուրքական ժողովուրդների պատմական ծագման և համաշխարհային քաղաքակրթության մեջ նրանց ունեցած դերի վերաբերյալ հետազոտական ուղղությունները։ Ընկերության գործունեությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են գիտական հաստատությունները մասնակցել պատմական գիտելիքի արտադրությանը, տարածմանը և ազգային պատմության պաշտոնական ընկալումների ձևավորմանը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև պատմագիտության և պետական քաղաքականության փոխհարաբերությունների դիտարկումը, քանի որ 20-րդ դարի Թուրքիայի պատմագիտական միջավայրում պատմության ուսումնասիրությունը հաճախ առնչվել է ազգային ինքնության ամրապնդման, հասարակական վերափոխումների և պետական գաղափարական առաջնահերթությունների հետ։ Աշխատությունն անդրադառնում է նաև ընկերության կազմակերպական ու գիտական գործունեության տարբեր կողմերին՝ հետազոտական նախաձեռնություններին, պատմական նյութերի հավաքմանն ու մշակմանը, գիտաժողովներին, հրատարակչական աշխատանքներին և պատմագիտական գիտելիքի տարածմանը։ 1923 թվականից մինչև 1970-ական թվականներն ընդգրկող ժամանակահատվածը հնարավորություն է տալիս հետևելու կառույցի զարգացմանը Թուրքիայի Հանրապետության պատմության մի քանի կարևոր փուլերում՝ բացահայտելով նրա գործունեության շարունակականությունն ու փոփոխությունները քաղաքական, հասարակական և գիտական միջավայրի վերափոխումների պայմաններում։ Գրքի կարևոր գիտական նշանակությունն այն է, որ այն պատմագիտական հաստատության պատմությունը ներկայացնում է ոչ միայն որպես կազմակերպական զարգացման ընթացք, այլև որպես Թուրքիայի ազգային պատմագրության ձևավորման և գաղափարական վերակառուցման բաղկացուցիչ մաս։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս քննության առնելու պատմական հետազոտությունների և ազգային գաղափարախոսության փոխազդեցությունը, գիտական հաստատությունների դերը հասարակական հիշողության ձևավորման գործում, ինչպես նաև պատմության պաշտոնական մեկնաբանությունների ազդեցությունը երկրի մշակութային ու մտավոր կյանքի վրա։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հայագիտության և հայ-թուրքական պատմական հարաբերությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ թուրքական պատմագրության ձևավորման սկզբունքների, հետազոտական ուղղությունների և գաղափարական մոտեցումների իմացությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Օսմանյան կայսրության և Թուրքիայի Հանրապետության անցյալի վերաբերյալ թուրքական պատմագիտական ընկալումների մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել թուրքագիտության, արևելագիտության, պատմագրության պատմության, քաղաքական մտքի և ազգային ինքնության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև այն ընթերցողների համար, որոնք ցանկանում են հասկանալ, թե ինչպես են պատմագիտական հաստատությունները մասնակցում պետության պատմական հիշողության ձևավորմանը, ինչպես են գիտական ուսումնասիրությունները փոխազդում քաղաքական ու հասարակական գործընթացների հետ, և ինչ դեր է ունեցել Թուրքական պատմագիտական ընկերությունը 20-րդ դարի Թուրքիայի պատմագիտական և մշակութային կյանքում։

Updated: 2026-11-17
Թուրքական պատմագիտական ընկերության ստեղծումն ու գործունեությունը (1923–1970-ական թվականներ)

Free

Գուրգեն Մահարի Գուրգեն Մահարի 1903 թ․ – 1969 թ․ Գուրգեն Մահարին հայ արձակի և հուշագրության կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ հիմնված են սեփական կյանքի փորձի վրա։ Նա նկարագրել է խորհրդային ժամանակների դժվարությունները և բանտային կյանքը։ Նրա հայտնի գործերից է «Ծաղկած փշալարեր» վեպը։ Մահարու լեզուն պարզ է, բայց խորքային և զգացմունքային։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունի մարդու ազատության գաղափարը։ Նա նաև անդրադարձել է պատմական և սոցիալական թեմաներին։ Մահարու գործերը արժեքավոր վկայություն են ժամանակաշրջանի մասին։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից արձակի վրա։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ուսումնասիրվել այսօր։ menu_book4 Read more Միսաք Մեծարենց Միսաք Մեծարենց 1886 թ․ – 1908 թ․ Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարական պոեզիայի ամենապայծառ ներկայացուցիչներից է։ Չնայած կարճ կյանքին, նա ստեղծել է բարձրարժեք գրական ժառանգություն։Միսաք Մեծարենցը արևմտահայ քնարերգության ամենապայծառ անուններից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, սերը և կյանքի գեղեցկությունը։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա հասցրել է ստեղծել բարձրարժեք պոեզիա։ Նրա լեզուն երաժշտական է և նուրբ։ Մեծարենցը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ռոմանտիկ պոեզիայի վրա։ Նրա բանաստեղծությունները լի են լույսով և զգացմունքայնությամբ։ Նա համարվում է արևմտահայ պոեզիայի ամենաքնարական ձայներից մեկը։ Նրա գործերը մինչ օրս սիրով ընթերցվում են։ Նրա ժառանգությունը փոքր ծավալով, բայց մեծ արժեք ունի։ Նա հայ գրականության բացառիկ տաղանդներից է։ menu_book2 Read more Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) Սիամանթո (Ատոմ Յարճանյան) 1878 թ․ – 1915 թ․ Սիամանթոն արևմտահայ գրականության ամենահզոր բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները նվիրված են ազգային պայքարին, ազատությանը և մարդկային արժանապատվությանը։ Նա մեծ ցավով նկարագրել է հայ ժողովրդի ողբերգական ճակատագիրը։ Սիամանթոյի լեզուն ուժեղ է, կրակոտ և հուզական։ Նրա պոեզիան հաճախ արտահայտում է բողոք և արդարության պահանջ։ Հայոց ցեղասպանության տարիներին նա զոհվել է օսմանյան իշխանությունների կողմից։ Նրա գործերը դարձել են ազգային հիշողության կարևոր մաս։ Սիամանթոն մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա հայ բանաստեղծների վրա։ Նրա ստեղծագործությունները շարունակում են արդիական մնալ։ Նա համարվում է ազատատենչ պոեզիայի խորհրդանիշներից մեկը։ menu_book2 Read more Հովհաննես Թումանյան Հովհաննես Թումանյան 1869 թ․ – 1923 թ․ Հովհաննես Թումանյանը հայ ժողովրդի ամենասիրված գրողներից և բանաստեղծներից է։ Նա ծնվել է Լոռու Դսեղ գյուղում և իր ստեղծագործություններում հաճախ պատկերել է ժողովրդական կյանքն ու ավանդույթները։ Թումանյանը գրել է հեքիաթներ, պոեմներ, պատմվածքներ և բանաստեղծություններ։ Նրա ամենահայտնի գործերից են «Գիքոր», «Անուշ», «Քաջ Նազար» և «Թմկաբերդի առումը»։ Նրա լեզուն պարզ է, բնական և հասկանալի բոլոր սերունդների համար։ Թումանյանի ստեղծագործությունները լի են հումորով, իմաստությամբ և մարդասիրությամբ։ Նա նաև ակտիվ հասարակական գործիչ էր և զբաղվել է բարեգործությամբ։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Թումանյանը հաճախ անվանվում է «Ամենայն հայոց բանաստեղծ»։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է մնալ հայկական մշակույթի հիմնասյուներից մեկը։ menu_book11 Read more Հակոբ Պարոնյան Հակոբ Պարոնյան 1843 թ․ – 1891 թ․ Հակոբ Պարոնյանը հայ երգիծական գրականության ամենամեծ ներկայացուցիչներից է։ Նա իր ստեղծագործություններում քննադատել է հասարակական արատները, կեղծավորությունը և անարդարությունը։ Նրա հումորը սուր է և հաճախ շատ արդիական նույնիսկ այսօր։ Պարոնյանը ստեղծել է բազմաթիվ հիշարժան կերպարներ։ Նրա գործերը համատեղում են ծիծաղն ու հասարակական քննադատությունը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ երգիծանքի զարգացման վրա։ Նրա լեզուն կենդանի է և արտահայտիչ։ Պարոնյանի ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են դպրոցներում և համալսարաններում։ Նա համարվում է հայ սատիրայի դասականը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին։ menu_book2 Read more Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Read more