Թաջիրյան, Էլիզաբեթ

Թաջիրյան, Էլիզաբեթ

menu_book Տեսնել նյութերը

Հեղինակի գրքերը (1)

Օնլայն

Պատմություն

Նոր Ջուղայի հայկական գաղթօջախը 17–18-րդ դարերի եվրոպական աղբյուրներում․ մաս առաջին

Աշխատությունը նվիրված է Նոր Ջուղայի հայկական գաղթօջախի պատմության, հասարակական կյանքի, տնտեսական գործունեության, կրոնական առանձնահատկությունների և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով 17–18-րդ դարերում Արևելք այցելած եվրոպացի ճանապարհորդների, վաճառականների, դիվանագետների և հոգևորականների թողած գրավոր վկայությունների վրա։ Հետազոտության առանցքում հայկական պատմության կարևորագույն էջերից մեկն է՝ Շահ Աբաս Ա-ի կազմակերպած բռնագաղթի հետևանքով հայ բնակչության տեղափոխությունը Հին Ջուղայից Պարսկաստան և Սպահանի մերձակայքում նոր հայկական բնակավայրի՝ Նոր Ջուղայի ձևավորումն ու հետագա զարգացումը։ Հեղինակը տարբեր եվրոպական հեղինակների ճանապարհորդական ուղեգրությունների, օրագրությունների, նամակների, զեկուցագրերի և պատմական նկարագրությունների համադրմամբ ներկայացնում է, թե ինչպես է հայկական գաղթօջախը ձևավորվել, հաստատվել նոր միջավայրում և աստիճանաբար վերածվել տարածաշրջանի նշանակալի հայկական համայնքներից մեկի։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1604–1605 թվականների բռնագաղթի հանգամանքներին, հայերի բնակեցմանը Պարսկաստանի տարբեր տարածքներում, Նոր Ջուղայի թաղամասերի ձևավորմանը, ինչպես նաև գաղթական բնակչության հասարակական կազմակերպվածությանն ու համայնքային կյանքի զարգացմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչներից է եվրոպացի ճանապարհորդների՝ Ժան Բատիստ Տավերնիեի, Ժան Շարդենի, Ադամ Օլեարիուսի, Ժան Թևնոյի, Կոռնելիս դը Բրույնի և այլ հեղինակների վկայությունների քննությունը, որոնց գրություններում պահպանվել են արժեքավոր տեղեկություններ հայ վաճառականների գործունեության, միջազգային առևտրային կապերի, տնտեսական հնարավորությունների, կենցաղի, սովորույթների, կրոնական արարողությունների և մշակութային ավանդույթների վերաբերյալ։ Հատուկ տեղ է հատկացվում Նոր Ջուղայի հայ վաճառականության և խոջայական կապիտալի դերին, Եվրոպայի ու Արևելքի միջև առևտրատնտեսական հարաբերություններին, հաղորդակցության ճանապարհներին և միջազգային տնտեսական միջավայրում հայերի ունեցած նշանակությանը։ Ներկայացվում են նաև եվրոպական պետությունների քաղաքական ու դիվանագիտական շահերը Պարսկաստանում, հակաթուրքական դաշինքներ ստեղծելու փորձերը և այդ գործընթացներում հայ համայնքի հետ ունեցած առնչությունները։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ ունի կրոնական կյանքը և եվրոպական կաթոլիկ միսիոներական կազմակերպությունների գործունեությունը, որոնց ներկայացուցիչները տարբեր նպատակներով այցելել են Պարսկաստան, ուսումնասիրել տեղի քրիստոնյա բնակչությանը և փորձել ընդլայնել կաթոլիկ եկեղեցու ազդեցությունը արևելյան քրիստոնյա համայնքների շրջանում։ Այս համատեքստում բացահայտվում են հայկական եկեղեցական ինքնության պահպանման, դավանական հարաբերությունների, կրոնական ազդեցությունների և համայնքային ինքնուրույնության հետ կապված պատմական իրողությունները։ Մեծ նշանակություն ունի նաև ազգագրական և մշակութային նյութը, որը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Նոր Ջուղայի հայերի առօրյա կյանքի, ընտանեկան հարաբերությունների, հագուստի, ծեսերի, տոնակատարությունների և հասարակական սովորույթների մասին։ Եվրոպացի հեղինակների թողած գծանկարներն ու պատկերազարդումները լրացուցիչ արժեք են հաղորդում ուսումնասիրությանը՝ տեսանելի դարձնելով ժամանակաշրջանի հայկական տարազը, կենցաղային միջավայրը և ավանդական տոնակատարությունները։ Հեղինակը եվրոպական աղբյուրները դիտարկում է ոչ միայն որպես պատմական փաստերի արձանագրություններ, այլև որպես իրենց ժամանակի քաղաքական, տնտեսական, կրոնական և մշակութային պատկերացումների արտահայտություններ՝ ուշադրություն դարձնելով հեղինակների մասնագիտական դիրքորոշումներին, ճանապարհորդությունների նպատակներին և անձնական շահագրգռություններին։ Այդ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս համադրել տարբեր ծագում և աշխարհայացք ունեցող հեղինակների տեղեկությունները, բացահայտել նրանց դիտարկումների ընդհանրություններն ու տարբերությունները և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանի մասին։ Աշխատության պատմագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն հայկական գաղթօջախի պատմությունը ներկայացնում է նաև օտարազգի ժամանակակիցների վկայությունների միջոցով՝ լրացնելով հայկական պատմագրության մեջ առկա տեղեկությունները և ընդլայնելով պատմական իրադարձությունների ուսումնասիրման աղբյուրագիտական հիմքը։ Այն կարևոր ներդրում է Նոր Ջուղայի պատմության, իրանահայության անցյալի, հայկական սփյուռքի ձևավորման, հայ վաճառականության միջազգային գործունեության և հայ-եվրոպական պատմական հարաբերությունների ուսումնասիրության բնագավառներում։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են բռնագաղթի ծանր պայմաններում իրենց հայրենի միջավայրից հեռացած հայերը կարողացել պահպանել ազգային, կրոնական և մշակութային ինքնությունը, ստեղծել կազմակերպված համայնքային կյանք և կարևոր դեր ստանձնել Արևելքի ու Արևմուտքի միջև տնտեսական ու մշակութային կապերի զարգացման գործում։ Այն արժեքավոր գիտահետազոտական աշխատություն է հայ ժողովրդի պատմությամբ, հայկական գաղթօջախներով, Սեֆյան Պարսկաստանի պատմությամբ, եվրոպական ճանապարհորդական գրականությամբ և պատմական սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների, ինչպես նաև պատմաբանների, արևելագետների, հայագետների և ուսանողների համար։

Թարմացվել է՝ 2026-11-21
Նոր Ջուղայի հայկական գաղթօջախը 17–18-րդ դարերի եվրոպական աղբյուրներում․ մաս առաջին

Անվճար

Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Տեսնել ավելին Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Տեսնել ավելին Հովհաննես Շիրազ Հովհաննես Շիրազ 1915 թ․ – 1984 թ․ Հովհաննես Շիրազը հայ ժողովրդի ամենասիրված բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործությունները խորապես կապված են հայրենիքի, մոր կերպարի և ազգային ցավի հետ։ Շիրազի լեզուն պարզ է, ժողովրդական և շատ հուզական։ Նրա հայտնի գործերից են «Հայոց դանթեականը», «Մայրս» և բազմաթիվ հայրենասիրական բանաստեղծություններ։ Նա հաճախ արտահայտել է ժողովրդի ցավն ու ուրախությունը։ Շիրազը մեծ ազդեցություն է ունեցել սերունդների վրա իր անմիջական ոճով։ Նրա պոեզիան հաճախ արտասանվում է դպրոցներում և միջոցառումների ժամանակ։ Նա համարվում է 20-րդ դարի ամենաժողովրդական բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները դարձել են ազգային հիշողության մաս։ Շիրազը մինչ օրս սիրելի է ընթերցողների լայն շրջանակի համար։ menu_book5 Տեսնել ավելին Դանիել Վարուժան Դանիել Վարուժան 1884 թ․ – 1915 թ․ Դանիել Վարուժանը արևմտահայ պոեզիայի ամենատաղանդավոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն բնությունը, գյուղական կյանքը և մարդու ստեղծագործ ուժը։ Վարուժանը հիանում էր աշխատանքի գեղեցկությամբ և մարդու հոգևոր ուժով։ Նրա բանաստեղծությունները հարուստ են պատկերներով և զգացմունքներով։ Նա ձգտել է վերածնել ազգային մշակութային արժեքները։ Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նա ձերբակալվել և սպանվել է։ Չնայած կարճ կյանքին՝ նա թողել է մեծ գրական ժառանգություն։ Նրա գործերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ պոեզիայի զարգացման վրա։ Վարուժանի ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Նա համարվում է արևմտահայ գրականության դասականներից մեկը։ menu_book3 Տեսնել ավելին Վահան Թոթովենց Վահան Թոթովենց 1894 թ․ – 1938 թ․ Վահան Թոթովենց հայ արձակագիր, դրամատուրգ և լրագրող է, որը համարվում է XX դարի հայ գրականության կարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա ստեղծագործությունները առանձնանում են իրականության խոր ու պատկերավոր նկարագրություններով, որտեղ արտացոլված են հայ ժողովրդի կյանքը, ցավը և դիմադրողականությունը պատմական ծանր ժամանակներում։ Թոթովենցի գրականության հիմնական թեմաներն են արևմտահայ կյանքի պատկերումը, պատերազմները, գաղթը և մարդու ճակատագիրը բարդ սոցիալական ու քաղաքական պայմաններում։ Նրա գործերում հաճախ զգացվում է անձնական փորձի ազդեցությունը, ինչը դրանք դարձնում է ավելի անկեղծ և ազդեցիկ։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործություններից է «Հին Հռոմեական ճանապարհի վրա» վեպը, որտեղ նա նկարագրում է իր մանկությունը և արևմտահայ իրականությունը՝ հարուստ ու կենդանի լեզվով։ Թոթովենցը նաև զբաղվել է լրագրությամբ և հասարակական գործունեությամբ՝ մասնակցելով ժամանակի մտավոր ու քաղաքական կյանքին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին նա կապեր է ունեցել հայկական ռազմական ու ազգային շրջանակների հետ, ինչը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա աշխարհայացքի վրա։ 1938 թվականին, ստալինյան բռնաճնշումների ժամանակ, նա ձերբակալվել և գնդակահարվել է։ Չնայած իր կյանքի ողբերգական ավարտին, Վահան Թոթովենցի ստեղծագործությունները այսօր համարվում են հայ գրականության արժեքավոր մաս՝ իրենց պատմական և գեղարվեստական նշանակությամբ։ menu_book2 Տեսնել ավելին Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) Րաֆֆի (Հակոբ Մելիք-Հակոբյան) 1835 թ․ – 1888 թ․ Րաֆֆին հայ պատմավեպի ամենահայտնի ներկայացուցիչներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում ազգային ազատագրության և հայրենասիրության թեմաները։ «Սամվել», «Խենթը» և «Դավիթ Բեկ» վեպերը համարվում են հայ գրականության դասականներ։ Նա ստեղծել է ուժեղ և հիշվող հերոսներ։ Րաֆֆու կերպարները պայքարում են հանուն ազատության և արդարության։ Նրա գրքերը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ երիտասարդության վրա։ Նա կարողացել է պատմությունը ներկայացնել հետաքրքիր և կենդանի ձևով։ Նրա ստեղծագործությունները մինչ օրս լայնորեն ընթերցվում են։ Րաֆֆին համարվում է ազգային մտածողության ձևավորման կարևոր գործիչ։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայրենասիրական գրականության հետ։ menu_book18 Տեսնել ավելին