Թաջիրյան, Էլիզաբեթ

Թաջիրյան, Էլիզաբեթ

menu_book Посмотреть материалы

Книги автора (1)

Онлайн

История

Նոր Ջուղայի հայկական գաղթօջախը 17–18-րդ դարերի եվրոպական աղբյուրներում․ մաս առաջին

Աշխատությունը նվիրված է Նոր Ջուղայի հայկական գաղթօջախի պատմության, հասարակական կյանքի, տնտեսական գործունեության, կրոնական առանձնահատկությունների և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով 17–18-րդ դարերում Արևելք այցելած եվրոպացի ճանապարհորդների, վաճառականների, դիվանագետների և հոգևորականների թողած գրավոր վկայությունների վրա։ Հետազոտության առանցքում հայկական պատմության կարևորագույն էջերից մեկն է՝ Շահ Աբաս Ա-ի կազմակերպած բռնագաղթի հետևանքով հայ բնակչության տեղափոխությունը Հին Ջուղայից Պարսկաստան և Սպահանի մերձակայքում նոր հայկական բնակավայրի՝ Նոր Ջուղայի ձևավորումն ու հետագա զարգացումը։ Հեղինակը տարբեր եվրոպական հեղինակների ճանապարհորդական ուղեգրությունների, օրագրությունների, նամակների, զեկուցագրերի և պատմական նկարագրությունների համադրմամբ ներկայացնում է, թե ինչպես է հայկական գաղթօջախը ձևավորվել, հաստատվել նոր միջավայրում և աստիճանաբար վերածվել տարածաշրջանի նշանակալի հայկական համայնքներից մեկի։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1604–1605 թվականների բռնագաղթի հանգամանքներին, հայերի բնակեցմանը Պարսկաստանի տարբեր տարածքներում, Նոր Ջուղայի թաղամասերի ձևավորմանը, ինչպես նաև գաղթական բնակչության հասարակական կազմակերպվածությանն ու համայնքային կյանքի զարգացմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչներից է եվրոպացի ճանապարհորդների՝ Ժան Բատիստ Տավերնիեի, Ժան Շարդենի, Ադամ Օլեարիուսի, Ժան Թևնոյի, Կոռնելիս դը Բրույնի և այլ հեղինակների վկայությունների քննությունը, որոնց գրություններում պահպանվել են արժեքավոր տեղեկություններ հայ վաճառականների գործունեության, միջազգային առևտրային կապերի, տնտեսական հնարավորությունների, կենցաղի, սովորույթների, կրոնական արարողությունների և մշակութային ավանդույթների վերաբերյալ։ Հատուկ տեղ է հատկացվում Նոր Ջուղայի հայ վաճառականության և խոջայական կապիտալի դերին, Եվրոպայի ու Արևելքի միջև առևտրատնտեսական հարաբերություններին, հաղորդակցության ճանապարհներին և միջազգային տնտեսական միջավայրում հայերի ունեցած նշանակությանը։ Ներկայացվում են նաև եվրոպական պետությունների քաղաքական ու դիվանագիտական շահերը Պարսկաստանում, հակաթուրքական դաշինքներ ստեղծելու փորձերը և այդ գործընթացներում հայ համայնքի հետ ունեցած առնչությունները։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ ունի կրոնական կյանքը և եվրոպական կաթոլիկ միսիոներական կազմակերպությունների գործունեությունը, որոնց ներկայացուցիչները տարբեր նպատակներով այցելել են Պարսկաստան, ուսումնասիրել տեղի քրիստոնյա բնակչությանը և փորձել ընդլայնել կաթոլիկ եկեղեցու ազդեցությունը արևելյան քրիստոնյա համայնքների շրջանում։ Այս համատեքստում բացահայտվում են հայկական եկեղեցական ինքնության պահպանման, դավանական հարաբերությունների, կրոնական ազդեցությունների և համայնքային ինքնուրույնության հետ կապված պատմական իրողությունները։ Մեծ նշանակություն ունի նաև ազգագրական և մշակութային նյութը, որը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Նոր Ջուղայի հայերի առօրյա կյանքի, ընտանեկան հարաբերությունների, հագուստի, ծեսերի, տոնակատարությունների և հասարակական սովորույթների մասին։ Եվրոպացի հեղինակների թողած գծանկարներն ու պատկերազարդումները լրացուցիչ արժեք են հաղորդում ուսումնասիրությանը՝ տեսանելի դարձնելով ժամանակաշրջանի հայկական տարազը, կենցաղային միջավայրը և ավանդական տոնակատարությունները։ Հեղինակը եվրոպական աղբյուրները դիտարկում է ոչ միայն որպես պատմական փաստերի արձանագրություններ, այլև որպես իրենց ժամանակի քաղաքական, տնտեսական, կրոնական և մշակութային պատկերացումների արտահայտություններ՝ ուշադրություն դարձնելով հեղինակների մասնագիտական դիրքորոշումներին, ճանապարհորդությունների նպատակներին և անձնական շահագրգռություններին։ Այդ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս համադրել տարբեր ծագում և աշխարհայացք ունեցող հեղինակների տեղեկությունները, բացահայտել նրանց դիտարկումների ընդհանրություններն ու տարբերությունները և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանի մասին։ Աշխատության պատմագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն հայկական գաղթօջախի պատմությունը ներկայացնում է նաև օտարազգի ժամանակակիցների վկայությունների միջոցով՝ լրացնելով հայկական պատմագրության մեջ առկա տեղեկությունները և ընդլայնելով պատմական իրադարձությունների ուսումնասիրման աղբյուրագիտական հիմքը։ Այն կարևոր ներդրում է Նոր Ջուղայի պատմության, իրանահայության անցյալի, հայկական սփյուռքի ձևավորման, հայ վաճառականության միջազգային գործունեության և հայ-եվրոպական պատմական հարաբերությունների ուսումնասիրության բնագավառներում։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են բռնագաղթի ծանր պայմաններում իրենց հայրենի միջավայրից հեռացած հայերը կարողացել պահպանել ազգային, կրոնական և մշակութային ինքնությունը, ստեղծել կազմակերպված համայնքային կյանք և կարևոր դեր ստանձնել Արևելքի ու Արևմուտքի միջև տնտեսական ու մշակութային կապերի զարգացման գործում։ Այն արժեքավոր գիտահետազոտական աշխատություն է հայ ժողովրդի պատմությամբ, հայկական գաղթօջախներով, Սեֆյան Պարսկաստանի պատմությամբ, եվրոպական ճանապարհորդական գրականությամբ և պատմական սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների, ինչպես նաև պատմաբանների, արևելագետների, հայագետների և ուսանողների համար։

Обновлено. 2026-11-21
Նոր Ջուղայի հայկական գաղթօջախը 17–18-րդ դարերի եվրոպական աղբյուրներում․ մաս առաջին

Бесплатно

Другие авторы

Все авторы
Եղիշե Չարենց Եղիշե Չարենց 1897 թ․ – 1937 թ․ Եղիշե Չարենցը հայ նորագույն գրականության ամենաազդեցիկ հեղինակներից է։ Նա բանաստեղծ, արձակագիր և թարգմանիչ էր, որը նորարարական մոտեցումներ բերեց հայ պոեզիա։ Նրա ստեղծագործություններում միահյուսված են հայրենասիրությունը, հեղափոխական գաղափարները և մարդու ներքին պայքարը։ «Ես իմ անուշ Հայաստանի» բանաստեղծությունը դարձել է ազգային խորհրդանիշ։ Չարենցի լեզուն համարձակ է, հարուստ և ժամանակակից։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման վրա։ Չնայած քաղաքական հալածանքներին, նրա ստեղծագործությունները պահպանեցին իրենց արժեքը։ Նրա գործերը թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով։ Չարենցը համարվում է հայ մշակույթի խորհրդանշական դեմքերից մեկը։ Նրա գրական ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book10 Подробнее Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) Մուրացան (Գրիգոր Տեր-Հովհաննիսյան) 1854 թ․ – 1908 թ․ Մուրացանը հայ պատմական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից է։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունը «Գևորգ Մարզպետունի» վեպն է։ Վեպում ներկայացվում են Հայաստանի պատմության կարևոր էջերը։ Մուրացանը մեծ հետաքրքրություն ուներ ազգային անցյալի նկատմամբ։ Նրա ստեղծագործությունները ներշնչված են հայրենասիրական գաղափարներով։ Նա ձգտել է ընթերցողին ծանոթացնել հայկական պատմությանը։ Նրա կերպարները հաճախ մարմնավորում են քաջություն և նվիրվածություն։ Մուրացանի լեզուն հարուստ է և արտահայտիչ։ Նրա գրքերը մինչ օրս մեծ հետաքրքրությամբ ընթերցվում են։ Նա կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմավեպի զարգացման մեջ։ menu_book18 Подробнее Ներսես Շնորհալի Ներսես Շնորհալի 1102 թ․ – 1173 թ․ Ներսես Շնորհալին եղել է հայ եկեղեցու կաթողիկոս, բանաստեղծ և աստվածաբան։ Նա հայտնի է իր հոգևոր երգերով, աղոթքներով և բանաստեղծություններով։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ են զբաղեցնում բարությունը, սերը և մարդասիրությունը։ Շնորհալին ձգտել է միավորել մարդկանց և ամրապնդել քրիստոնեական արժեքները։ Նրա գրական լեզուն պարզ է, բայց միևնույն ժամանակ խորիմաստ։ Նա նաև գրել է բազմաթիվ եկեղեցական շարականներ։ Ներսես Շնորհալու ստեղծագործությունները մինչ օրս օգտագործվում են հայկական եկեղեցական կյանքում։ Նրա ազդեցությունը զգալի է հայ մշակույթի և կրթության զարգացման մեջ։ Նա համարվում է հայ միջնադարյան գրականության ամենակարևոր դեմքերից մեկը։ Նրա անունը շարունակում է մնալ ազգային հպարտության աղբյուր։ menu_book13 Подробнее Ղազարոս Աղայան Ղազարոս Աղայան 1840 թ․ – 1911 թ․ Ղազարոս Աղայանը մանկական գրականության հիմնադիրներից է։ Նա գրել է բազմաթիվ հեքիաթներ, պատմվածքներ և կրթական նյութեր երեխաների համար։ Նրա ստեղծագործություններն ունեն դաստիարակչական և բարոյական նշանակություն։ Աղայանը նաև ակտիվ մանկավարժ էր։ Նա մեծ դեր է ունեցել ազգային կրթության զարգացման գործում։ Նրա հերոսները սովորեցնում են ազնվություն, աշխատասիրություն և բարություն։ Աղայանի լեզուն պարզ և հասկանալի է երեխաների համար։ Նրա հեքիաթները մինչ օրս ընդգրկված են դպրոցական ծրագրերում։ Մի քանի սերունդ մեծացել է նրա գրքերով։ Նա համարվում է հայ մանկական գրականության դասականներից մեկը։ menu_book5 Подробнее Պարույր Սևակ Պարույր Սևակ 1924 թ․ – 1971 թ․ Պարույր Սևակը հայ գրականության ամենախոր և վերլուծական մտածող բանաստեղծներից է։ Նրա ստեղծագործություններում մեծ տեղ ունեն մարդու ներաշխարհը, հասարակությունը և պատմական հիշողությունը։ Սևակը հայտնի է իր «Անլռելի զանգակատուն» պոեմով, որը նվիրված է Կոմիտասին։ Նրա լեզուն համարձակ է, նորարարական և մտավոր։ Սևակը հաճախ քննադատել է հասարակական խնդիրները և կեղծ արժեքները։ Նրա պոեզիան համադրում է զգացմունքներն ու ինտելեկտը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ ժամանակակից պոեզիայի վրա։ Նրա ստեղծագործությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են։ Սևակը համարվում է 20-րդ դարի ամենաազդեցիկ բանաստեղծներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը շարունակում է ոգեշնչել նոր սերունդներին։ menu_book9 Подробнее Համո Սահյան Համո Սահյան 1914 թ․ – 1993 թ․ Համո Սահյանը բնության և հայրենիքի մեծ երգիչն է։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պարզությամբ, խորությամբ և ազգային ոգով։Համո Սահյանը հայ բնապատկերային և քնարական պոեզիայի ամենասիրված հեղինակներից է։ Նրա ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ ունեն բնությունը, գյուղը և մարդը։ Սահյանի լեզուն պարզ է, բայց խորապես զգացմունքային։ Նրա բանաստեղծությունները հաճախ արտահայտում են կյանքի գեղեցկությունն ու ցավը։ Նա մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդական մտածողության վրա։ Նրա գործերը լայնորեն տարածված են Հայաստանում։ Սահյանի պոեզիան համադրվում է պարզության և փիլիսոփայության հետ։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ուսումնասիրվում են դպրոցներում։ Նա համարվում է 20-րդ դարի մեծ քնարերգուներից մեկը։ Նրա ժառանգությունը ազգային արժեք է։ menu_book2 Подробнее