Григорий Нисский (331-394 г.г.)

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է հասարակական-քաղաքական և հումանիտար գիտությունների բնագավառներում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված գիտնականների, ուսանողների, դասախոսների և լայն ընթերցողական շրջանակների համար։ Հրատարակությունն ընդգրկում է հասարակական-քաղաքական գիտություններին, բանասիրական գիտություններին, գրականագիտությանը, լեզվաբանությանը, պատմությանը, պատմական գիտություններին, աշխարհագրությանը, հնագիտությանը և ազգագրությանը վերաբերող նոր աշխատություններ՝ արտացոլելով տվյալ ոլորտներում կատարվող արդի հետազոտությունները, տեսական զարգացումները և գիտական մտքի հիմնական ուղղությունները։ Ցանկը հնարավորություն է տալիս արագ ծանոթանալ նոր հրատարակություններին, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան գրականություն ուսումնական, գիտահետազոտական կամ մասնագիտական գործունեության համար։ Այն կարևոր տեղեկատվական աղբյուր է, որը նպաստում է գիտական հաղորդակցության զարգացմանը, նոր գիտելիքների տարածմանը և հասարակագիտական ու հումանիտար գիտությունների ոլորտներում արդի գրականության հասանելիության ապահովմանը։

Աշխարհագրություն

Անիզոտրոպ միջավայրում հրահրված բևեռացման (induced polarization, IP) մեթոդով հետազոտությունների մեթոդիկայի մշակումը ուղղված է ապարների և նստվածքային գոյացությունների էլեկտրաքիմիական հատկությունների ավելի ճշգրիտ մեկնաբանմանը՝ հաշվի առնելով միջավայրի ուղղային կախված ֆիզիկական պարամետրերը։ Հրահրված բևեռացումը հիմնված է այն երևույթի վրա, որ որոշ երկրաբանական միջավայրերում էլեկտրական հոսանքի ազդեցությամբ առաջանում է ժամանակավոր էներգիայի կուտակում և հետաձգված լիցքաթափում, ինչը պայմանավորված է իոնային փոխազդեցություններով, մակերեսային բևեռացմամբ և էլեկտրաքիմիական գործընթացներով։ Անիզոտրոպ միջավայրերում այս երևույթը դառնում է ավելի բարդ, քանի որ էլեկտրական դիմադրությունը և բևեռացման բնութագրերը կախված են ուղղությունից՝ պայմանավորված շերտավորված կառուցվածքով, հանքային բաղադրությամբ և ճեղքավորվածությամբ։ Մեթոդիկայի մշակումը ենթադրում է ինչպես դաշտային չափումների սխեմաների օպտիմալացում, այնպես էլ տվյալների մաթեմատիկական մեկնաբանության կատարելագործում։ Դաշտային փուլում կարևոր է էլեկտրոդների ճիշտ դասավորությունը՝ բազմուղղային չափումներ իրականացնելու համար, որոնք թույլ են տալիս գնահատել դիմադրության և բևեռացման տենսորային հատկությունները։ Սա ներառում է տարբեր ուղղություններով ընթացիկ ներարկում և պոտենցիալների չափում՝ ապահովելու անիզոտրոպության քանակական բնութագրում։

Գրականություն

Հովհաննես Թումանյան-ի պատմվածքների և գեղարվեստական ստեղծագործությունների ժողովածու է, որտեղ ներկայացված են մարդկային հարաբերությունները, գյուղական կյանքի պատկերները, ազգային մտածողությունը և բարոյական արժեքները։ Այս գրքում ընդգրկված ստեղծագործություններից յուրաքանչյուրը ունի իր առանձնահատուկ թեման ու գաղափարական շեշտադրումը, սակայն բոլորին միավորում է Թումանյանի մարդասիրական աշխարհայացքը և պարզ, կենդանի լեզուն։ «Ախթամար»-ը կառուցված է հայկական հայտնի լեգենդի հիման վրա և պատմում է ողբերգական սիրո, նվիրումի և անմար զգացմունքների մասին։ Ստեղծագործության մեջ հեղինակը գեղեցիկ կերպով ներկայացնում է սիրո ուժն ու զոհաբերության գաղափարը՝ միաժամանակ ստեղծելով հուզիչ և խորհրդավոր մթնոլորտ։ «Գաբո բիձու շերամապահությունը» պատմվածքում արտացոլվում է գյուղական կյանքի առօրյան, աշխատասիրությունը և հասարակ մարդու հումորով լի բնավորությունը։ Թումանյանը ջերմությամբ ու սիրով պատկերում է հասարակ մարդկանց կյանքը, նրանց դժվարություններն ու մարդկային պարզ ուրախությունները։ «Երկու հայր» ստեղծագործությունը շոշափում է ընտանեկան հարաբերությունների, ծնողական սիրո և պատասխանատվության թեմաները՝ ցույց տալով մարդկային հոգեբանության բարդ կողմերը և բարոյական ընտրության կարևորությունը։ «Արջաորս»-ում հեղինակը ներկայացնում է արկածային և երբեմն հումորային իրավիճակներ՝ միաժամանակ բացահայտելով մարդու և բնության փոխհարաբերությունները, քաջությունն ու ընկերասիրությունը։ Ժողովածուն առանձնանում է պատկերավոր նկարագրություններով, կենդանի երկխոսություններով և խոր մարդասիրական գաղափարներով, որոնք ընթերցողին օգնում են հասկանալ կյանքի արժեքներն ու մարդկային բնավորության առանձնահատկությունները։ Այս ստեղծագործությունները կարևոր տեղ ունեն հայ դասական գրականության մեջ և շարունակում են սիրվել տարբեր սերունդների կողմից։

Կենսաբանություն

Այս աշխատանքը նվիրված է Երևանի կանաչ տնկարկների դենդրոֆլորայի հարստացման և գեղազարդության բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով քաղաքային կանաչապատումը որպես էկոլոգիական հավասարակշռության, քաղաքային միջավայրի որակի և բնակչության կենսամակարդակի բարելավման կարևոր գործոն։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են Երևանի կլիմայական և հողային պայմաններին հարմար ծառատեսակների ընտրության խնդիրները, գոյություն ունեցող կանաչ տարածքների տեսակային կազմը, ինչպես նաև դրանց կենսաբանական կայունության և դիմադրողականության մակարդակը քաղաքային աղտոտվածության նկատմամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դենդրոֆլորայի հարստացման ուղղություններին՝ ներառյալ նոր դեկորատիվ և դիմացկուն ծառատեսակների ներմուծումը, տեղական և օտարածին տեսակների համադրված կիրառումը, ինչպես նաև լանդշաֆտային նախագծման ժամանակակից սկզբունքների ներդրումը, որոնք նպաստում են քաղաքային միջավայրի գեղագիտական և ֆունկցիոնալ արժեքի բարձրացմանը։ Քննարկվում են նաև կանաչ տարածքների պահպանման, խնամքի և կայուն զարգացման խնդիրները՝ ընդգծելով ոռոգման համակարգերի բարելավման, հիվանդությունների և վնասատուների վերահսկման և էկոլոգիական մոնիթորինգի կարևորությունը։ Աշխատությունը եզրակացնում է, որ Երևանի դենդրոֆլորայի զարգացումը պահանջում է համալիր մոտեցում՝ համադրելով էկոլոգիական գիտելիքները, քաղաքաշինական պլանավորումը և լանդշաֆտային արվեստը՝ ապահովելով առողջ, էսթետիկ և կայուն քաղաքային միջավայր:

Քաղաքագիտություն

Այս մենագրությունը նվիրված է 1991–2001 թվականներին Հայաստանի և Միացյալ Նահանգների հարաբերությունների ձևավորման ու զարգացման համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով Հարավային Կովկասում ԱՄՆ արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների, տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական վերափոխումների և հետխորհրդային միջազգային համակարգի ձևավորման համատեքստում։ Աշխատության հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է այն հարցի վրա, թե ինչպիսի տեղ էր զբաղեցնում Հայաստանը ԱՄՆ տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո, ինչ գործոններով էին պայմանավորված երկկողմ հարաբերությունների զարգացումները և ինչպես էին տարածաշրջանային հակամարտությունները, էներգետիկ շահերը, անվտանգության խնդիրները, Ռուսաստանի և Իրանի գործոնները, ինչպես նաև ԱՄՆ-ում գործող հայկական համայնքի ու կազմակերպությունների գործունեությունը ազդում Վաշինգտոնի քաղաքական որոշումների վրա։ Հետազոտության ժամանակագրական շրջանակը սկսվում է 1991 թվականից, երբ Հայաստանը վերականգնեց իր անկախությունը և դարձավ միջազգային հարաբերությունների ինքնուրույն սուբյեկտ։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Հարավային Կովկասում ստեղծված նոր իրավիճակը հնարավորություն տվեց ԱՄՆ-ին ակտիվացնել իր ներկայությունը տարածաշրջանում։ ԱՄՆ քաղաքականության մեջ տարածաշրջանի նշանակությունը պայմանավորված էր մի քանի փոխկապակցված հանգամանքներով՝ Ռուսաստանի ազդեցության պահպանման խնդրով, Իրանի աշխարհաքաղաքական դիրքով, Թուրքիայի և Վրաստանի հետ հարաբերություններով, Կասպից ծովի էներգետիկ պաշարների նկատմամբ հետաքրքրությամբ և տարածաշրջանային անվտանգության հարցերով։ Հետազոտություններում նշվում է, որ ԱՄՆ-ի ակտիվ հետաքրքրությունը Հարավային Կովկասի նկատմամբ հատկապես նկատելի դարձավ 1990-ականների երկրորդ կեսից, երբ տարածաշրջանային էներգետիկ նախագծերն ավելի մեծ նշանակություն ստացան ամերիկյան արտաքին քաղաքականության համար։ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումը դարձավ երկկողմ կապերի ինստիտուցիոնալ զարգացման հիմքը։ Հետագա տարիներին հարաբերությունները աստիճանաբար ընդլայնվեցին՝ ընդգրկելով քաղաքական, տնտեսական, մարդասիրական, ժողովրդավարական զարգացման և անվտանգության ոլորտները։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է բացահայտել այն առանձնահատկությունը, որ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի հարաբերությունները զարգանում էին ոչ միայն երկու երկրների անմիջական շահերի հիման վրա, այլև Հարավային Կովկասում ամերիկյան ավելի լայն ռազմավարության շրջանակում։ Այդ պատճառով Հայաստանի նկատմամբ Վաշինգտոնի քաղաքականությունը անհրաժեշտ է դիտարկել տարածաշրջանի մյուս պետությունների՝ Ադրբեջանի և Վրաստանի նկատմամբ ԱՄՆ քաղաքականության հետ համեմատության մեջ։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խնդիրը։ 1990-ականների սկզբին հակամարտությունը դարձավ Հայաստանի արտաքին քաղաքականության և միջազգային հարաբերությունների կարևորագույն ուղղություններից մեկը, իսկ ԱՄՆ-ը ներգրավվեց դրա կարգավորման գործընթացում՝ որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ երկիր։ Հակամարտության նկատմամբ ամերիկյան դիրքորոշումը միաժամանակ առնչվում էր տարածաշրջանային անվտանգության, Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունների, Թուրքիայի դիրքորոշման և էներգետիկ հաղորդակցության նախագծերի հարցերին։ Այդ համատեքստում աշխատանքը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էր հակամարտության կարգավորման խնդիրը փոխազդում հայ-ամերիկյան քաղաքական օրակարգի հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև ԱՄՆ-ում հայկական համայնքի և կազմակերպությունների դերակատարությունը։ Հայկական սփյուռքը և ամերիկահայ կազմակերպությունները կարողացել են ձևավորել քաղաքական ու հասարակական ազդեցության տարբեր մեխանիզմներ՝ ամերիկյան քաղաքական օրակարգում հայկական հարցերի բարձրացման, Հայաստանի նկատմամբ աջակցության, տնտեսական և մարդասիրական ծրագրերի խթանման և Հայոց ցեղասպանության ճանաչման ուղղությամբ։ Հետազոտությունների համաձայն՝ ամերիկահայ կազմակերպությունները զգալի դեր են ունեցել Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ ԱՄՆ քաղաքականության վրա հասարակական ու քաղաքական ազդեցություն գործադրելու գործում։ Տնտեսական հարաբերությունների ուսումնասիրությունը ևս կարևոր բաղադրիչ է։ Անկախության առաջին տարիներին Հայաստանը կանգնած էր տնտեսական ծանր իրավիճակի, շրջափակման և սոցիալ-տնտեսական վերափոխումների խնդիրների առջև, ինչի պայմաններում ԱՄՆ աջակցությունը ստացավ մեծ նշանակություն։ Ամերիկյան օգնության ծրագրերը, ներդրումային և առևտրային կապերը, մարդասիրական աջակցությունը և տնտեսական բարեփոխումների խթանումը դարձան երկկողմ հարաբերությունների կարևոր ուղղություններ։ Միաժամանակ ԱՄՆ-ի տնտեսական հետաքրքրությունները Հարավային Կովկասում մեծապես կապված էին տարածաշրջանի հաղորդակցային և էներգետիկ ներուժի հետ։ Այս համատեքստում Հայաստանը որոշ չափով տարբերվում էր Ադրբեջանից, քանի որ չուներ Կասպից ծովի նավթային և գազային պաշարների նման ռեսուրսային ներուժ, ինչն ազդում էր տարածաշրջանային ամերիկյան առաջնահերթությունների կառուցվածքի վրա։ ԱՄՆ քաղաքականության մեջ Ադրբեջանի նշանակությունը հատկապես աճեց էներգետիկ նախագծերի զարգացման հետ, մինչդեռ Հայաստանի նկատմամբ հարաբերությունները զգալիորեն կառուցվում էին քաղաքական, մարդասիրական և ժողովրդավարական համագործակցության հիման վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև անվտանգության և ռազմական համագործակցության ուսումնասիրությունը։ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի հարաբերություններում անվտանգության ոլորտը զարգանում էր աստիճանաբար՝ հաշվի առնելով միաժամանակ Հայաստանի անդամակցությունը Ռուսաստանի գլխավորած անվտանգության համակարգերին և ԱՄՆ-ի ու ՆԱՏՕ-ի հետ համագործակցության հնարավորությունները։ Հետազոտական գրականության մեջ նշվում է, որ հայ-ամերիկյան համագործակցությունը ներառում էր ինչպես երկկողմ, այնպես էլ ՆԱՏՕ-ի շրջանակներում իրականացվող ձևաչափեր, սակայն Ռուսաստանի հետ Հայաստանի ռազմաքաղաքական կապերը սահմանափակում էին այդ ուղղության արագ խորացումը։ Մենագրության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը ներկայացվում է որպես տարբեր ուժային կենտրոնների միջև հավասարակշռություն պահպանելու գործընթաց։ Հայաստանի համար ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների զարգացումը կարևոր էր միջազգային աջակցություն ստանալու, տնտեսական վերականգնման, ժողովրդավարական ինստիտուտների ամրապնդման և արտաքին քաղաքական այլընտրանքների ընդլայնման տեսանկյունից, մինչդեռ ԱՄՆ-ի համար Հայաստանը Հարավային Կովկասում կարևոր, բայց ոչ միակ գործընկերն էր։ Այդ պատճառով երկկողմ հարաբերությունները պետք է հասկանալ ավելի լայն տարածաշրջանային համակարգում, որտեղ փոխազդում էին ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Իրանի և եվրոպական պետությունների շահերը։ Հետազոտության մեջ 1990-ականների երկրորդ կեսը առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ հենց այդ շրջանում Հարավային Կովկասը ավելի հստակ սկսեց դիտարկվել որպես ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության կարևոր ուղղություն։ Էներգետիկ նախագծերը, Կասպից ծովի պաշարների արտահանման ուղիները, տարածաշրջանային հաղորդակցությունները և Ռուսաստանի ու Իրանի ազդեցության սահմանափակման հարցերը մեծացրին ԱՄՆ-ի հետաքրքրությունը տարածաշրջանի նկատմամբ։ Այս պայմաններում Հայաստանը հայտնվեց բարդ աշխարհաքաղաքական միջավայրում, որտեղ իր արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները միշտ չէ, որ համընկնում էին ամերիկյան ռազմավարական նպատակների հետ։ Աշխատանքի մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ Նորա Վ. Գևորգյանի ուսումնասիրությունը սկզբնապես ներկայացվել է որպես քաղաքական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի համար նախատեսված ատենախոսություն՝ 23.00.04 մասնագիտությամբ, և 2009 թվականին հրատարակվել է 27 էջանոց սեղմագրով։ Հետագայում այն լույս է տեսել ընդարձակ մենագրության ձևով՝ Երևանում, «Լիմուշ» հրատարակչությունում, 2012 թվականին, 194 էջ ծավալով։ Հայաստանի ազգային գրադարանի մատենագիտական գրառման համաձայն՝ գրքում ընդգրկված է 174–188-րդ էջերի մատենագիտություն՝ 190 աղբյուրով, ինչպես նաև բազմաթիվ տողատակի հղումներ։ Ռուս-հայկական համալսարանի տվյալները հաստատում են, որ Նորա Գևորգյանը քաղաքական գիտությունների թեկնածու է, դոցենտ և միջազգային հարաբերությունների մասնագետ, իսկ այս աշխատությունը նրա հիմնական գիտական մենագրություններից մեկն է։ Նրա հետազոտական հետաքրքրությունների մեջ ներառված են ԱՄՆ արտաքին քաղաքական շահերը Հարավային Կովկասում, հայ-ամերիկյան հարաբերությունները, փոքր պետությունների դերը մեծ տերությունների աշխարհաքաղաքականության մեջ և տարածաշրջանային միջազգային հարաբերությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը արժեքավոր է հետխորհրդային առաջին տասնամյակում Հայաստանի արտաքին քաղաքականության և ԱՄՆ-ի տարածաշրջանային ռազմավարության փոխազդեցությունը հասկանալու համար։ Այն հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ուսումնասիրել դիվանագիտական հարաբերությունները, տնտեսական և մարդասիրական համագործակցությունը, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության միջազգային ասպեկտները, ամերիկահայ համայնքի քաղաքական ազդեցությունը, տարածաշրջանային էներգետիկ շահերը և Հարավային Կովկասում ձևավորվող նոր աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել միջազգային հարաբերությունների, քաղաքագիտության, դիվանագիտության, Հայաստանի արտաքին քաղաքականության, ԱՄՆ արտաքին քաղաքականության և Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքականության հարցերով զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և ընթերցողներին։

Աշխարհագրություն

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Երևան քաղաքի տեղումների աղտոտման երկրաբնապահպանական ասպեկտներին՝ ընդգծելով մթնոլորտային տեղումների քիմիական կազմի փոփոխությունները, դրանց աղբյուրները և ազդեցությունը քաղաքային էկոհամակարգի վրա։ Աշխատությունը վերլուծում է տեղումների միջոցով օդային աղտոտիչների՝ ծանր մետաղների, փոշու մասնիկների, ազոտական և ծծմբական միացությունների նստեցման գործընթացները, ինչպես նաև դրանց կուտակման ազդեցությունը հողերի, մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի որակի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արդյունաբերական արտանետումների, տրանսպորտային աղտոտման և քաղաքային ջեռուցման համակարգերի դերին տեղումների աղտոտման ձևավորման մեջ, ինչպես նաև սեզոնային և միկրոկլիմայական գործոնների ազդեցությանը։ Ուսումնասիրությունը ներառում է մոնիթորինգային տվյալների վերլուծություն, բնապահպանական գնահատումներ և ռիսկերի քարտեզագրում, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել էկոլոգիական վտանգների մակարդակը և մշակել կանխարգելիչ միջոցառումներ։ Աշխատությունը կարևոր է էկոլոգների, երկրաբանների և քաղաքային պլանավորման մասնագետների համար՝ նպաստելով Երևան քաղաքի բնապահպանական վիճակի բարելավման և կայուն զարգացման ռազմավարությունների մշակմանը։