[Документы, относящиеся к конфликту между грузинским и армянским правительствами с октября по декабрь 1918 года]

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է ակտիվ տեկտոնական խզվածքների գոտիների տարածական կառուցվածքի և լայնության գնահատման մեթոդաբանական խնդիրներին՝ երկրաբանական դիտարկումների և գեոռադարային հետազոտությունների համատեղ կիրառմամբ։ Հետազոտության առանցքում խզվածքային գոտու մակերևութային և մերձմակերևութային կառուցվածքի բացահայտումն է, դրա հիմնական ու երկրորդային ճեղքավորումների, դեֆորմացված հատվածների և հարակից ապարների փոփոխությունների տարածական սահմանների որոշումը։ Ակտիվ խզվածքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես մեկ գծային խախտում, այլև որպես տարբեր աստիճանի դեֆորմացված հատվածներից կազմված բարդ գոտի, որի իրական լայնության գնահատումը կարևոր նշանակություն ունի տեկտոնական գործընթացների և սեյսմածին կառուցվածքների ուսումնասիրության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում դաշտային երկրաբանական տվյալների՝ ապարների տեղադրման պայմանների, ճեղքավորվածության, տեղաշարժերի, ռելիեֆային արտահայտությունների և երիտասարդ նստվածքների դեֆորմացիաների ուսումնասիրմանը։ Դրանք համադրվում են գեոռադարային տվյալների հետ, որոնք հնարավորություն են տալիս ոչ քայքայիչ եղանակով ուսումնասիրել մերձմակերևութային շերտերի ներքին կառուցվածքը և հայտնաբերել մակերևույթին ոչ միշտ տեսանելի կառուցվածքային անհամասեռություններ։ Գեոռադարային պրոֆիլների մեկնաբանության ընթացքում կարող են առանձնացվել շերտերի շարունակականության խախտումներ, թեքումներ, տեղաշարժեր և այլ անոմալիաներ, որոնք համադրելով երկրաբանական դիտարկումների հետ՝ հնարավոր է առավել հիմնավորված կերպով սահմանազատել խզվածքային դեֆորմացիայի գոտին։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է տարբեր մեթոդներով ստացված արդյունքների փոխադարձ ստուգումը, քանի որ առանձին մեթոդի տվյալները կարող են պայմանավորված լինել ինչպես իրական տեկտոնական կառուցվածքներով, այնպես էլ տեղային երկրաբանական առանձնահատկություններով։ Քննվում է նաև խզվածքային գոտու լայնության փոփոխականությունը տարբեր տեղամասերում՝ հաշվի առնելով ապարների կազմը, կառուցվածքային պայմանները, երկրորդային ճեղքերի զարգացումը և ռելիեֆի առանձնահատկությունները։ Փամբակ-Սևան-Սյունիք ակտիվ խզվածքի ընտրված հատվածների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս մեթոդաբանական մոտեցումները կիրառել Հայաստանի կարևոր տեկտոնական համակարգերից մեկի օրինակով և գնահատել երկրաբանական ու երկրաֆիզիկական տվյալների համադրման արդյունավետությունը։ Նման ուսումնասիրությունները նշանակություն ունեն ակտիվ տեկտոնիկայի, պալեոսեյսմոլոգիայի և սեյսմիկ վտանգի հետազոտությունների համար, քանի որ խզվածքային դեֆորմացիայի տարածական սահմանների առավել ճշգրիտ որոշումը նպաստում է երկրաբանական վտանգների գնահատման համար անհրաժեշտ կառուցվածքային տեղեկատվության կատարելագործմանը։ Աշխատությունը միավորում է կառուցվածքային երկրաբանության, տեկտոնիկայի և կիրառական երկրաֆիզիկայի մոտեցումները՝ ապահովելով ակտիվ խզվածքների մերձմակերևութային կառուցվածքի համալիր ուսումնասիրություն։

Տեխնոլոգիա

Աշխատանքը նվիրված է վոլֆրամամոլիբդենային արագահատ պողպատների մակերևութային ռենիումապատման տեխնոլոգիայի մշակմանը ջերմադիֆուզիոն եղանակով և այդ գործընթացի ընթացքում տեղի ունեցող կառուցվածքագոյացման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են արագահատ պողպատների կառուցվածքային և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները, դրանց մակերևույթի մետաղապատման անհրաժեշտությունը և ռենիումի կիրառման հնարավորությունները՝ նյութի շահագործական բնութագրերը բարելավելու նպատակով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջերմադիֆուզիոն գործընթացի պարամետրերին, ռենիումի ներթափանցման և տարածման մեխանիզմներին, մշակման ջերմաստիճանի, տևողության և այլ տեխնոլոգիական գործոնների ազդեցությանը ձևավորվող շերտի կառուցվածքի և հատկությունների վրա։ Աշխատանքում վերլուծվում են պողպատի հիմքի և ռենիումով հարստացված մակերևութային շերտի փոխազդեցության առանձնահատկությունները, ֆազային և կառուցվածքային փոփոխությունները, դիֆուզիոն գոտու ձևավորումը և ստացված ծածկույթի կառուցվածքային կայունությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է կառուցվածքագոյացման գործընթացի հետազոտությունը, որը հնարավորություն է տալիս պարզելու ռենիումապատման ընթացքում նյութի միկրոկառուցվածքի փոփոխության օրինաչափությունները և դրանց կապը վերջնական շահագործական հատկությունների հետ։ Մշակվող տեխնոլոգիան նպատակաուղղված է արագահատ պողպատների մակերևութային հատկությունների բարելավմանը, մասնավորապես՝ մաշակայունության, ջերմակայունության, կարծրության և աշխատանքային երկարակեցության բարձրացմանը։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ կտրող գործիքների, բարձր ջերմաստիճաններում աշխատող մետաղական դետալների և այլ պատասխանատու նշանակության արտադրատեսակների պատրաստման ու շահագործման գործընթացներում։ Աշխատանքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նյութագիտության, մետալուրգիայի, մակերևութային ինժեներիայի, ջերմադիֆուզիոն տեխնոլոգիաների և մեքենաշինության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Lեզվաբանություն

Գիրքը ընդգրկում է՝ երկխոսության ուսուցման տեսական հիմունքներ, հաղորդակցական մոտեցման կիրառումը ֆրանսերենի դասավանդման մեջ, խոսքային իրավիճակների ստեղծման և կազմակերպման մեթոդներ, երկխոսական խոսքի զարգացման վարժություններ և օրինակներ, սովորողների ակտիվ խոսքի խթանման ռազմավարություններ։ Այն օգտակար է՝ ֆրանսերենի ուսուցիչների և մեթոդիստների համար, մանկավարժական բուհերի ուսանողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց համար, ովքեր զբաղվում են լեզվի հաղորդակցական ուսուցմամբ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը նպաստում է ֆրանսերենով ազատ և բնական երկխոսություն վարելու հմտությունների ձևավորմանը՝ ուսուցման գործնական մեթոդների միջոցով։

Մաթեմատիկա

Курс вычислительных методов աշխատությունը բարձրագույն մաթեմատիկայի և կիրառական ինֆորմատիկայի ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է թվային հաշվարկների և հաշվողական մեթոդների հիմնական սկզբունքներն ու ալգորիթմները, այն բացատրում է ոչ գծային հավասարումների լուծման մոտավոր մեթոդները, գծային ալգեբրայի թվային մեթոդները, ինտերպոլյացիայի և ապպրոքսիմացիայի տեխնիկաները, ինչպես նաև ինտեգրման և դիֆերենցիալ հավասարումների թվային լուծման մոտեցումները, գիրքը անդրադառնում է սխալների գնահատմանը, հաշվարկային կայունությանը և ալգորիթմների արդյունավետության վերլուծությանը, միաժամանակ ընդգրկելով ծրագրավորման միջոցով հաշվարկային խնդիրների լուծման օրինակներ, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր մաթեմատիկայի, ինժեներական գիտությունների և տվյալագիտության ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

«Հայաստանի ձկները» աշխատությունը, որի հեղինակն է Դադիկյան Մ.Գ., գիտական-ուսումնասիրական բնույթի ձեռնարկ է, որը նվիրված է Հայաստանի տարածքում հանդիպող ձկնատեսակների բազմազանության, տարածվածության և կենսաբանական առանձնահատկությունների համակողմանի նկարագրությանը։ Գիրքը ներկայացնում է Հայաստանի գետային, լճային և ջրամբարային համակարգերում բնակվող հիմնական ձկնատեսակները՝ ընդգրկելով դրանց մորֆոլոգիական բնութագրերը, կենսաբանական ցիկլերը, սննդային հարաբերությունները և էկոլոգիական դերերը ջրային էկոհամակարգերում։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է յուրաքանչյուր տեսակի տարածման աշխարհագրությանը, կենսամիջավայրի պահանջներին և պոպուլյացիաների վիճակին՝ ընդգծելով բնական և մարդածին գործոնների ազդեցությունը ձկնաշխարհի վրա։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև ձկնաբանական ուսումնասիրությունների մեթոդները, տեսակների նույնականացման հիմնական սկզբունքները և պահպանության խնդիրները՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հազվագյուտ և վտանգված տեսակներին։ Գիրքը կարևորում է նաև Հայաստանի ջրային կենսաբազմազանության պահպանության և կայուն օգտագործման հարցերը՝ կապելով դրանք էկոլոգիական հավասարակշռության և բնապահպանական քաղաքականության հետ։ Այն նախատեսված է կենսաբանների, ձկնաբանների, էկոլոգների, ուսանողների և բնության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ ծառայելով որպես հիմնարար գիտական աղբյուր Հայաստանի ձկնաշխարհի ուսումնասիրության համար։

Այլ առարկաներ

Քարաթափությունը բնական երկրաբանական վտանգավոր երևույթ է, որը բնութագրվում է լեռնային կամ ժայռային զանգվածներից քարերի, բեկորների և ժայռաբեկորների պոկվելով ու արագ սահելով դեպի լանջի ստորին հատվածներ։ Այս գործընթացը տեղի է ունենում տարբեր բնական գործոնների ազդեցության տակ, որոնցից են ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական քայքայման երևույթները, ինչպես նաև երկրաշարժերը, հորդառատ տեղումները և ջերմաստիճանային կտրուկ տատանումները։ Ժամանակի ընթացքում ժայռային ապարները թուլանում են հողմահարության, ճաքերի առաջացման և կապակցվածության կորուստի հետևանքով, ինչի արդյունքում դրանք դառնում են անկայուն և ենթակա են կոտրման ու տեղաշարժի։ Քարաթափության գործընթացում կարևոր դեր ունեն նաև մակերևութային և ստորգետնյա ջրերը, որոնք ներթափանցելով ժայռային զանգվածների մեջ՝ նվազեցնում են դրանց ամրությունը, լուծում կապակցող նյութերը և նպաստում ճեղքերի ընդարձակմանը։ Արդյունքում ծանրության ուժի ազդեցությամբ ժայռաբեկորները պոկվում են և մեծ արագությամբ շարժվում դեպի ներքև՝ հաճախ առաջացնելով վտանգավոր իրավիճակներ՝ ճանապարհների, բնակավայրերի և ենթակառուցվածքների համար։ Քարաթափությունը համարվում է լեռնային շրջաններին բնորոշ վտանգավոր բնական երևույթներից մեկը, որի ուսումնասիրությունը կարևոր է ինչպես երկրաբանական գործընթացների ըմբռնման, այնպես էլ կանխարգելիչ միջոցառումների մշակման համար։