Окислительные процессы и структурные изменения в тканях экспериментальных животных под влиянием шума и применении бедитина

Պատմություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում 1991-2000 թվականներին իրականացված ագրարային վերափոխումների ուսումնասիրությանը՝ անկախության առաջին տասնամյակի սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական փոխակերպումների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում գյուղատնտեսության խորհրդային վարչահրամայական համակարգից շուկայական տնտեսության անցման գործընթացն է, որի կարևորագույն բաղադրիչները հողային բարեփոխումը, սեփականաշնորհումը, կոլեկտիվ և պետական տնտեսությունների լուծարումը, գյուղացիական տնտեսությունների ձևավորումը, շուկայի ազատականացումը և գյուղատնտեսական արտադրության նոր կազմակերպական ձևերի հաստատումն էին։ 1991 թվականից սկսված հողային բարեփոխումները արմատապես փոխեցին գյուղատնտեսության սեփականության և տնտեսավարման կառուցվածքը․ նախկին կոլտնտեսություններն ու պետական տնտեսությունները լուծարվեցին, իսկ հողային և արտադրական ռեսուրսների զգալի մասը փոխանցվեց անհատական և գյուղացիական տնտեսություններին։ Պաշտոնական փաստաթղթերում այս գործընթացը դիտարկվում էր որպես գյուղատնտեսության մեջ տնտեսական բարեփոխումների, սեփականաշնորհման և հողային ռեֆորմի իրականացման առանցքային փուլ։ Աշխատանքը կարող է մանրամասնորեն ուսումնասիրել վերափոխումների նախադրյալները։ Անկախության սկզբնական տարիներին Հայաստանի տնտեսությունը հայտնվել էր խոր ճգնաժամում, որն ուղեկցվում էր արտադրական կապերի խզմամբ, էներգետիկ դժվարություններով, շրջափակմամբ և նախկին խորհրդային տնտեսական համակարգի փլուզմամբ։ Այս պայմաններում գյուղատնտեսությունը դարձավ ոչ միայն տնտեսական արտադրության, այլև բնակչության գոյատևման կարևորագույն ոլորտներից մեկը։ 1990-1993 թվականներին ընդհանուր տնտեսական անկումը չափազանց խորն էր, իսկ գյուղատնտեսության մեջ իրականացված լայնածավալ սեփականաշնորհման հետևանքով գյուղատնտեսությամբ զբաղվածների թիվը զգալիորեն աճեց, սակայն աշխատանքի արտադրողականությունն ու արտադրության ապրանքայնությունը նվազեցին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հողային ռեֆորմի ընթացքի և արդյունքների գնահատումը։ Հողերի մասնավորեցումը հնարավորություն տվեց ձևավորելու գյուղացիական տնտեսությունների լայն ցանց և գյուղատնտեսական արտադրության մեջ հաստատելու մասնավոր սեփականության գերակշռությունը։ Միաժամանակ հողերի մասնատվածությունը, տնտեսությունների փոքր չափերը, արտադրական ռեսուրսների սահմանափակությունը և նախկին կոլեկտիվ ենթակառուցվածքների քայքայումը նոր խնդիրներ առաջացրին։ Այսպիսով, վերափոխումները մի կողմից ստեղծեցին սեփականատիրական հարաբերությունների նոր հիմք, իսկ մյուս կողմից առաջացրին արտադրության կազմակերպման, տեխնիկական ապահովվածության և շուկայական ենթակառուցվածքների ձևավորման դժվարություններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գյուղատնտեսական տեխնիկայի և արտադրական միջոցների սեփականաշնորհման ուսումնասիրությունը։ 1991-1993 թվականների հողային բարեփոխումներին և սեփականաշնորհմանը զուգահեռ նախկին կոլտնտեսությունների ու պետական տնտեսությունների գյուղատնտեսական տեխնիկան նույնպես անցավ սեփականաշնորհման գործընթացի միջով։ Դրա հետևանքով գյուղացիական տնտեսությունները դարձան արտադրական միջոցների անմիջական օգտագործողներ, սակայն մանր տնտեսությունների համար տեխնիկայի արդյունավետ օգտագործումը և սպասարկումը լուրջ խնդիր դարձան։ Հետագա քաղաքականության մեջ այդ պատճառով կարևորություն ստացան գյուղատնտեսական տեխնիկական սպասարկման կազմակերպումը, խորհրդատվական ծառայությունները և արտադրողների համար օժանդակ ենթակառուցվածքների ձևավորումը։ Վերափոխումների մյուս կարևոր բաղադրիչը գյուղատնտեսական շուկայի ազատականացումն էր։ Նախկինում պետականորեն կարգավորվող արտադրական և իրացման հարաբերությունների փոխարեն աստիճանաբար ձևավորվեց շուկայական մեխանիզմների վրա հիմնված համակարգ։ Գյուղացիական տնտեսությունները պետք է ինքնուրույն որոշեին արտադրության ուղղությունները, իրացման շուկաները և տնտեսական գործունեության կազմակերպման ձևերը։ Սակայն շուկայական հարաբերությունների արագ ներդրումը ուղեկցվեց գնային անկայունությամբ, արտադրական ռեսուրսների թանկությամբ, իրացման դժվարություններով և գյուղատնտեսական ապրանքների շուկայի ոչ լիարժեք ձևավորված ենթակառուցվածքներով։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև գյուղացիական տնտեսությունների ֆինանսավորման խնդրին։ Անցումային շրջանում արտադրողները սահմանափակ հնարավորություններ ունեին անհրաժեշտ սերմացու, պարարտանյութ, վառելիք, տեխնիկա և այլ միջոցներ ձեռք բերելու համար։ Այդ պատճառով գյուղատնտեսական վարկավորման համակարգի ձևավորումը դարձավ ագրարային վերափոխումների կարևոր ուղղություններից մեկը։ Միաժամանակ վարկերի հասանելիությունը, տոկոսադրույքները, գրավի պահանջները և գյուղացիական տնտեսությունների ֆինանսական կայունությունը սահմանափակում էին շուկայական մեխանիզմների լիարժեք կիրառումը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել նաև գյուղատնտեսական ենթակառուցվածքների վիճակը։ Վերափոխումների ընթացքում անհրաժեշտ էր ստեղծել նախկին համակարգից տարբերվող ծառայությունների ցանց՝ տեխնիկական սպասարկում, խորհրդատվություն, վարկավորում, արտադրանքի իրացում և վերամշակում։ 1993 թվականին գյուղատնտեսական բարեփոխումների արդյունքում ստեղծվեց մասնագիտական խորհրդատվական ծառայություն, իսկ հետագայում հանրապետության շրջաններում ձևավորվեցին խորհրդատվական գործակալություններ, որոնք պետք է աջակցեին նորաստեղծ գյուղացիական տնտեսություններին։ Հետազոտության մեջ կարևոր է նաև գնահատել բարեփոխումների սոցիալական հետևանքները։ Գյուղատնտեսության սեփականաշնորհումը բնակչության մեծ հատվածի համար ստեղծեց սեփականության և ինքնուրույն տնտեսական գործունեության հնարավորություն, սակայն միաժամանակ գյուղական բնակչության վրա դրվեց արտադրության և շուկայական ռիսկերի հիմնական պատասխանատվությունը։ Փոքր տնտեսությունների գերակշռությունը նպաստեց գյուղական ընտանիքների ինքնապահովմանը, բայց որոշ դեպքերում սահմանափակեց մասնագիտացման, ներդրումների և արտադրողականության բարձրացման հնարավորությունները։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև գյուղատնտեսական արտադրության կառուցվածքային փոփոխությունները։ Բարեփոխումներից հետո արտադրությունը դարձավ ավելի քիչ մասնագիտացված, իսկ բուսաբուծության և անասնաբուծության հարաբերակցությունը փոխվեց։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ 1991-2005 թվականներին ապրանքային գյուղատնտեսական արտադրանքի կառուցվածքում բուսաբուծությանը բաժին էր ընկնում մոտ 56-60 տոկոս, իսկ անասնաբուծությանը՝ 40-44 տոկոս։ Այս փոփոխությունները կարելի է կապել ինչպես շուկայական պահանջարկի, այնպես էլ արտադրական ռեսուրսների և տնտեսությունների հնարավորությունների փոփոխության հետ։ Աշխատանքի կարևոր խնդիրներից է բարեփոխումների դրական և բացասական արդյունքների համադրական գնահատումը։ Դրական կողմերից կարելի է առանձնացնել մասնավոր սեփականության հաստատումը, գյուղացիական տնտեսությունների ձևավորումը, շուկայական հարաբերությունների ներդրումը և գյուղատնտեսական արտադրության նոր կազմակերպական հիմքերի ստեղծումը։ Միաժամանակ պահպանվեցին փոքր և մասնատված տնտեսությունների, տեխնիկական ապահովվածության, ֆինանսավորման, իրացման, ենթակառուցվածքների և արտադրողականության հետ կապված խնդիրներ։ Պաշտոնական գնահատականներում նույնպես նշվում է, որ 1994-2002 թվականների գյուղատնտեսական քաղաքականությունը նպաստեց արտադրության աճին և հետագա զարգացման նախադրյալների ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը 1991-2000 թվականների ագրարային վերափոխումները դիտարկում է որպես Հայաստանի անկախության առաջին շրջանի ամենախորքային տնտեսական փոխակերպումներից մեկը։ Դրանք հիմնովին փոխեցին հողի սեփականության կառուցվածքը, գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպումը, գյուղական բնակչության տնտեսական վարքագիծը և գյուղատնտեսության կապը շուկայի հետ։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ սեփականաշնորհման և հողային բարեփոխումների արագ իրականացումը ինքնին բավարար չէր արդյունավետ շուկայական գյուղատնտեսություն ձևավորելու համար․ անհրաժեշտ էին նաև տեխնիկական, ֆինանսական, խորհրդատվական, իրացման և այլ ենթակառուցվածքների զարգացում։ Այդ պատճառով տվյալ ժամանակաշրջանը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես սեփականաշնորհման փուլ, այլև որպես Հայաստանի գյուղատնտեսության նոր տնտեսական համակարգի ձևավորման և դրա հետագա զարգացման հիմնարար շրջան։

Lեզվաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից ռուս գրական լեզվի բառապաշարային նորացումների՝ նոր բառերի (նեոլոգիզմների) ուսումնասիրությանը՝ հիմնված Մոսկվայի մամուլի նյութերի վրա։ Գրքում ներկայացվում են նոր բառերի առաջացման աղբյուրները, ձևավորման եղանակները և լեզվական համակարգում դրանց հաստատման փուլերը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով բառային-քերականական բնութագրին։ Հեղինակը վերլուծում է մամուլում կիրառվող նոր բառերի իմաստային փոփոխությունները, բառաստեղծական մոդելները, ինչպես նաև դրանց քերականական վարքագիծը՝ խոսքի մասերի համակարգում տեղաբաշխման տեսանկյունից։ Աշխատությունում քննարկվում են փոխառությունները, ածանցման և բառաբարդման մեխանիզմները, հապավումների և հիբրիդային ձևերի տարածումը, ինչպես նաև լեզվի դինամիկ զարգացման միտումները ժամանակակից մեդիա դաշտում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նոր բառերի գործառական ոճերին, նրանց կիրառությանը լրագրողական տարբեր ժանրերում և հանրային հաղորդակցության մեջ։ Ներկայացվում է նաև այն գործընթացը, թե ինչպես են ժամանակավոր լեզվական նորարարությունները աստիճանաբար դառնում կայուն բառապաշարային միավորներ։ Գիրքը նախատեսված է լեզվաբանների, ռուսագիտական հետազոտողների, բանասերների, լրագրողների և ուսանողների համար՝ առաջարկելով տեսական և գործնական մոտեցումներ ժամանակակից ռուսերեն լեզվի բառապաշարի զարգացման ուսումնասիրության համար։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Եվրոպական միության սահմանադրական զարգացման հիմնական միտումների և ինստիտուցիոնալ կառուցվածքի ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով իրավական ու քաղաքական կարգի ձևավորման գործընթացներին։ Հետազոտության կենտրոնում Եվրամիության՝ որպես յուրահատուկ վերազգային քաղաքական և իրավական միավորի զարգացման առանձնահատկություններն են, ինչպես նաև դրա ինստիտուտների փոխհարաբերությունների, լիազորությունների և իրավական կարգավիճակի փոփոխությունները։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է այն գործընթացը, որի միջոցով եվրոպական ինտեգրման խորացումը հանգեցրել է ընդհանուր իրավական և ինստիտուցիոնալ համակարգի աստիճանական ձևավորմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Եվրամիության հիմնական կառույցների՝ Եվրոպական խորհրդի, Եվրոպական հանձնաժողովի, Եվրոպական խորհրդարանի, Եվրոպական միության խորհրդի և Եվրոպական միության դատարանի դերերին ու փոխհարաբերություններին։ Քննարկվում են իշխանությունների և իրավասությունների բաշխման, ինստիտուցիոնալ հավասարակշռության, որոշումների կայացման և ժողովրդավարական լեգիտիմության հարցերը, ինչպես նաև անդամ պետությունների և վերազգային կառույցների միջև լիազորությունների սահմանազատման խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ եվրոպական ինտեգրման տարբեր փուլերին և այն իրավական փոփոխություններին, որոնք ձևավորել են ժամանակակից եվրոպական իրավակարգը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սահմանադրականացման գործընթացին՝ որպես այնպիսի զարգացման, որի շրջանակում Եվրամիության հիմնարար պայմանագրերը, իրավական սկզբունքները, դատարանի նախադեպային իրավունքը և ինստիտուցիոնալ պրակտիկան աստիճանաբար ձեռք են բերել սահմանադրական նշանակություն։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել նաև ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների անհրաժեշտությունը, որոշումների կայացման արդյունավետության բարձրացման խնդիրները, անդամ պետությունների շահերի և ընդհանուր եվրոպական նպատակների հավասարակշռումը, ինչպես նաև Եվրամիության կառավարման համակարգի լեգիտիմության և հաշվետվողականության հարցերը։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել Եվրամիության իրավական բնույթի, ինստիտուցիոնալ զարգացման և ժամանակակից եվրոպական քաղաքական կարգի կառուցվածքի վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական և միջազգային իրավունքի մասնագետների, եվրոպական իրավունքի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, քաղաքագետների, իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների և եվրոպական ինտեգրման գործընթացներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Բնապահպանություն

Այս թեման վերաբերում է աշխարհագրական թաղանթի և մարդու փոխհարաբերությանը, որտեղ ուսումնասիրվում է Երկրի բնական միջավայրի ամբողջական համակարգը և մարդու ազդեցությունը դրա վրա։ Աշխարհագրական թաղանթը Երկրի արտաքին շերտն է, որը ներառում է լիթոսֆերան, հիդրոսֆերան, մթնոլորտը և կենսոլորտը՝ փոխկապակցված մի համակարգի ձևով։ Այս ոլորտներում տեղի են ունենում բնական գործընթացներ՝ ջրի շրջապտույտ, կլիմայական փոփոխություններ, հողագոյացում և կենսաբանական զարգացում, որոնք միասին ապահովում են կյանքի գոյությունը Երկրի վրա։ Մարդը որպես կենսոլորտի մաս մշտապես փոխազդում է աշխարհագրական թաղանթի հետ՝ օգտագործելով բնական ռեսուրսներ, ձևափոխելով լանդշաֆտներ և ստեղծելով տեխնածին միջավայրեր։ Մարդկային գործունեությունը կարող է ունենալ ինչպես դրական, այնպես էլ բացասական ազդեցություն՝ օրինակ՝ գյուղատնտեսության զարգացումը և քաղաքաշինությունը նպաստում են տնտեսական աճին, սակայն անտառահատումները, օդի և ջրի աղտոտումը, հողերի դեգրադացիան և կլիմայական փոփոխությունները կարող են խախտել բնական հավասարակշռությունը։ Վերջին տասնամյակներում հատկապես մեծացել է մարդու ազդեցությունը աշխարհագրական թաղանթի վրա՝ արդյունաբերականացման, բնակչության աճի և էներգետիկ ռեսուրսների ինտենսիվ օգտագործման պատճառով, ինչը հանգեցրել է գլոբալ բնապահպանական խնդիրների, այդ թվում՝ գլոբալ տաքացման և կենսաբազմազանության կորստի։ Այս համատեքստում կարևոր է կայուն զարգացման գաղափարը, որը նպատակ ունի համադրել տնտեսական առաջընթացը և բնության պահպանությունը՝ ապահովելով բնական ռեսուրսների խելամիտ օգտագործում և էկոհամակարգերի պաշտպանություն։

Գրականություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Ռեդյարդ Քիփլինգի հեքիաթների հայերեն թարգմանություններում գեղարվեստական համարժեքության խնդրին՝ դիտարկելով, թե որքանով են բնագրի ոճական, պատկերավոր և իմաստային առանձնահատկությունները պահպանվում թարգմանության գործընթացում։ Վերլուծության ընթացքում առանձնացվում են այն հիմնական թարգմանական դժվարությունները, որոնք առաջանում են անգլերեն բնագրի մշակութային ենթատեքստի, խորհրդանշական համակարգի և լեզվական խաղերի փոխանցման ժամանակ հայերեն միջավայր, ինչպես նաև քննարկվում են տարբեր թարգմանիչների կողմից կիրառված ռազմավարությունները՝ բառացի, իմաստային և ստեղծագործական վերարտադրության ձևերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես են պահպանվում հեքիաթների ռիթմը, պատմողական պարզությունը և բարոյական ենթատեքստը, միաժամանակ ապահովելով հայ ընթերցողի համար բնական և ընկալելի լեզվական ձևավորում։ Աշխատանքում նաև ընդգծվում է, որ գեղարվեստական համարժեքությունը ոչ միայն լեզվական ճշգրտության խնդիր է, այլ նաև մշակութային ադապտացիայի բարդ գործընթաց, որտեղ թարգմանիչը հաճախ ստիպված է հավասարակշռել բնագրին հավատարմությունն ու թիրախ լեզվի գեղարվեստական նորմերը՝ ստեղծելով նոր, բայց բնագրին հավատարիմ տեքստային իրականություն։

Տնտեսագիտություն

Գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության առևտրային բանկերում արժեթղթերով իրականացվող գործառնությունների արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրներին՝ ուսումնասիրելով դրանց տնտեսական նշանակությունը, կազմակերպման առանձնահատկությունները և զարգացման հնարավորությունները։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են արժեթղթերի շուկայի էությունը, կառուցվածքը և գործառույթները, ինչպես նաև առևտրային բանկերի դերը արժեթղթերի թողարկման, ձեռքբերման, վաճառքի, պահպանման և այլ գործառնությունների իրականացման գործընթացներում։ Հեղինակը վերլուծում է բանկերի արժեթղթային գործունեության վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները՝ անդրադառնալով ֆինանսական շուկայի վիճակին, օրենսդրական կարգավորմանը, ներդրումային պահանջարկին, ռիսկերի կառավարմանը և բանկերի ֆինանսական հնարավորություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արժեթղթերով գործառնությունների արդյունավետության գնահատման չափանիշներին և մեթոդներին, որոնց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել իրականացվող գործառնությունների եկամտաբերությունը, իրացվելիությունը, ռիսկայնությունը և դրանց ազդեցությունը բանկի ընդհանուր ֆինանսական արդյունքների վրա։ Գրքում քննարկվում են նաև արժեթղթային պորտֆելի ձևավորման և կառավարման սկզբունքները, ներդրումային որոշումների կայացման մոտեցումները, ռիսկերի դիվերսիֆիկացման հնարավորությունները և ֆինանսական ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործման ուղիները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Հայաստանի բանկային համակարգում արժեթղթերի գործառնությունների առկա վիճակի և զարգացման միտումների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով ոլորտի հիմնական խնդիրներն ու սահմանափակումները։ Աշխատության շրջանակում առաջարկվում են գործառնությունների արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղություններ, որոնք կարող են ներառել բանկերի ներդրումային քաղաքականության կատարելագործումը, արժեթղթային պորտֆելների օպտիմալացումը, ռիսկերի կառավարման մեխանիզմների զարգացումը, ժամանակակից ֆինանսական տեխնոլոգիաների կիրառումը և շուկայի մասնակիցների միջև համագործակցության ընդլայնումը։ Գրքում ներկայացված վերլուծական մոտեցումները հնարավորություն են տալիս գնահատելու արժեթղթերով գործառնությունների դերը բանկերի եկամտաբերության և ֆինանսական կայունության ապահովման գործում և մշակելու դրանց զարգացման ավելի արդյունավետ ռազմավարություններ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսիստների, բանկային ոլորտի մասնագետների, ներդրումային կառույցների աշխատակիցների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ինչպես նաև այն ընթերցողների, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի արժեթղթերի շուկայով և առևտրային բանկերի ներդրումային գործունեությամբ։