Показатели состояния здоровья воспитанников детских специализированных учреждений Армении

Բժշկություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում սուր աղիքային վարակների սոցիալ-հիգիենիկ և բժշկաաշխարհագրական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով սալմոնելոզների ժամանակ դիսբակտերիոզի և հակաբիոտիկակայունության զարգացման խնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում սուր աղիքային վարակների տարածվածության, առաջացման և տարածման օրինաչափությունների բացահայտումն է՝ դրանք կապելով բնակչության սոցիալական պայմանների, հիգիենիկ գործոնների, շրջակա միջավայրի, սննդի և ջրի անվտանգության, բնակավայրերի առանձնահատկությունների և առողջապահական համակարգի գործունեության հետ։ Աշխատության բժշկաաշխարհագրական ուղղությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել վարակների տարածքային բաշխվածությունը և տարբեր տարածաշրջաններում դրանց հաճախականության հնարավոր տարբերությունները՝ հաշվի առնելով բնակչության խտությունը, բնակավայրերի կառուցվածքը, կլիմայական և սոցիալ-տնտեսական պայմանները, ջրամատակարարման ու կոյուղու համակարգերի վիճակը և այլ գործոններ։ Սոցիալ-հիգիենիկ ուսումնասիրությունը կարևոր է սուր աղիքային վարակների կանխարգելման տեսանկյունից, քանի որ դրանց տարածման վրա էական ազդեցություն կարող են ունենալ անձնական և հանրային հիգիենայի մակարդակը, սննդամթերքի պահպանման և պատրաստման պայմանները, խմելու ջրի որակը, բնակչության իրազեկվածությունը և սանիտարական վերահսկողության արդյունավետությունը։ Աշխատության առանձին կարևոր ուղղություն է սալմոնելոզների ժամանակ աղիքային միկրոֆլորայի խանգարումների ուսումնասիրությունը։ Վարակային գործընթացը, հիվանդության ծանրությունը և բուժման ընթացքում կիրառվող դեղորայքային միջամտությունները կարող են փոփոխել աղիքային միկրոբիոտայի հավասարակշռությունը, ինչն իր հերթին կարող է ազդել հիվանդության ընթացքի և վերականգնման գործընթացի վրա։ Դիսբակտերիոզի կամ աղիքային միկրոբիոտայի խանգարումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու սալմոնելոզների պաթոգենեզի և հետվարակային հետևանքների մասին։ Հետազոտության մյուս կարևոր բաղադրիչը հակաբիոտիկակայունության խնդրի ուսումնասիրությունն է։ Սալմոնելաների տարբեր շտամների հակամանրէային դեղամիջոցների նկատմամբ զգայունության փոփոխությունները կարևոր նշանակություն ունեն ինչպես բուժման արդյունավետության, այնպես էլ հանրային առողջապահության համար։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունության տարածվածությունը, տարբեր դեղամիջոցների նկատմամբ դիմադրության բնույթը, դրա հնարավոր պատճառները և հակամանրէային բուժման ռացիոնալ կազմակերպման անհրաժեշտությունը։ Հակաբիոտիկների ոչ նպատակային կամ ոչ ճիշտ կիրառումը կարող է նպաստել կայուն մանրէային շտամների տարածմանը, ուստի թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հակամանրէային կայունության վերահսկման ռազմավարությունների մշակման համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել համաճարակաբանական, մանրէաբանական, կլինիկական, սոցիալ-հիգիենիկ և բժշկաաշխարհագրական տվյալներ՝ հնարավորություն տալով գնահատել խնդիրը տարբեր մակարդակներում։ Տարածքային և ժամանակային տվյալների վերլուծությունը կարող է օգնել բացահայտելու հիվանդացության դինամիկան, հնարավոր ռիսկային տարածքները և վարակների տարածման վրա ազդող գործոնները։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ սուր աղիքային վարակների կանխարգելման, համաճարակաբանական հսկողության կատարելագործման, սննդի և ջրի անվտանգության բարձրացման, հակաբիոտիկների ավելի հիմնավորված կիրառման և հակամանրէային կայունության տարածման սահմանափակման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել համաճարակաբաններին, վարակաբաններին, մանրէաբաններին, հիգիենիստներին, հանրային առողջապահության մասնագետներին, բժշկաաշխարհագրության հետազոտողներին և առողջապահական համակարգի կազմակերպիչներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն պատճառով, որ սուր աղիքային վարակների խնդիրը դիտարկում է համալիր՝ միաժամանակ ուսումնասիրելով դրանց սոցիալ-հիգիենիկ և տարածական տարածվածությունը, սալմոնելոզների ժամանակ աղիքային միկրոբիոտայի փոփոխությունները և հակաբիոտիկակայունության զարգացման հետ կապված բժշկական ու հանրային առողջապահական մարտահրավերները։

Գյուղատնտեսություն

Հրատարակությունը տեղեկատվական-մատենագիտական բնույթի նյութ է, որը ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտում նոր հեղինակային վկայագրերի և գյուտերի արտոնագրերի վերաբերյալ համակարգված տեղեկություններ։ Այն նպատակ ունի ընթերցողին և ոլորտի մասնագետներին հնարավորություն տալու արագ կողմնորոշվել գյուղատնտեսական գիտության և տեխնիկայի զարգացմանն առնչվող նորարարական մշակումների, տեխնիկական լուծումների և գյուտարարական առաջարկների շրջանակում։ Նյութում ընդգրկված տեղեկատվությունը կարող է վերաբերել գյուղատնտեսական արտադրության տարբեր ուղղություններին՝ մշակաբույսերի աճեցման և բերքատվության բարձրացման տեխնոլոգիաներին, հողի մշակմանը, սերմնաբուծությանը, բուսաբուծությանը, անասնապահությանը, կերարտադրությանը, գյուղատնտեսական մեքենաների և սարքավորումների կատարելագործմանը, արտադրական գործընթացների մեխանիզացմանն ու ավտոմատացմանը, ինչպես նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի պահպանման և վերամշակման տեխնոլոգիաներին։ Հրատարակության հիմնական արժեքը տեղեկատվության համակարգված ներկայացումն է, որը նպաստում է նոր տեխնիկական լուծումների և գիտատեխնիկական ձեռքբերումների վերաբերյալ տվյալների որոնմանը, համադրմանը և գործնական կիրառման հնարավորությունների գնահատմանը։ Նման տեղեկատու նյութը կարևոր նշանակություն ունի գիտաշխատողների, գյուտարարների, ինժեներների, գյուղատնտեսության մասնագետների, արտադրական կազմակերպությունների և ոլորտային հետազոտություններով զբաղվող կառույցների համար, քանի որ թույլ է տալիս հետևել տեխնոլոգիական նորարարությունների զարգացման ուղղություններին և բացահայտել արդեն առաջարկված լուծումները։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև նոր հետազոտությունների և մշակումների պլանավորման ժամանակ՝ նպաստելով առկա տեխնիկական լուծումների ուսումնասիրությանը և հնարավոր կրկնօրինակումների կանխմանը։ Հրատարակությունը միաժամանակ արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանում գյուղատնտեսության տեխնիկական և տեխնոլոգիական զարգացման հիմնական միտումները՝ ցույց տալով, թե ինչպիսի խնդիրների լուծմանն են ուղղված եղել նոր գյուտերն ու արտոնագրված մշակումները։ Ընդհանուր առմամբ, այն արժեքավոր տեղեկատվական աղբյուր է գյուղատնտեսության ոլորտում նորարարությունների, գյուտարարական գործունեության և գիտատեխնիկական առաջընթացի վերաբերյալ տեղեկություններ ստանալու համար։

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է Մեծամոր և Հրազդան գետերի ջրի որակի համալիր գնահատմանը՝ ինդեքսային մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է գնահատել այս երկու կարևոր գետային համակարգերի ջրերի էկոլոգիական և հիդրոքիմիական վիճակը, բացահայտել ջրի որակի վրա ազդող հիմնական գործոնները և տարբեր ցուցանիշների համադրմամբ ստանալ ջրային միջավայրի ընդհանուր վիճակի առավել ամբողջական գնահատական։ Ուսումնասիրության հիմքում կարող են դրվել գետերի ջրի ֆիզիկաքիմիական, հիդրոքիմիական և, անհրաժեշտության դեպքում, կենսաբանական ցուցանիշների վերաբերյալ տվյալները։ Դրանց թվում կարող են ուսումնասիրվել ջրի ջերմաստիճանը, թթվայնությունը, լուծված թթվածնի պարունակությունը, հանքայնությունը, կախված նյութերը, օրգանական աղտոտվածության ցուցանիշները, սննդանյութերի միացությունները, ինչպես նաև տարբեր մետաղների և այլ աղտոտիչների առկայությունը։ Ինդեքսային մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս բազմաթիվ առանձին ցուցանիշները միավորել միասնական գնահատման համակարգում և ջրի որակը ներկայացնել համեմատաբար պարզ ու համադրելի ձևով։ Աշխատանքում կարող են կիրառվել ջրի որակի տարբեր ինդեքսներ, որոնց միջոցով գնահատվում են առանձին ցուցանիշների շեղումները սահմանված նորմերից և դրանց ընդհանուր ազդեցությունը ջրի որակի վրա։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև նմուշառման տարբեր կետերի և ժամանակաշրջանների տվյալների համեմատությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտել աղտոտվածության տարածական և սեզոնային փոփոխությունները։ Մեծամոր և Հրազդան գետերի ուսումնասիրությունը հատկապես կարևոր է, քանի որ դրանք կապված են բնակավայրերի, արդյունաբերական և գյուղատնտեսական գործունեության, ինչպես նաև ջրօգտագործման տարբեր գործընթացների հետ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են գնահատվել մարդու տնտեսական գործունեության, կենցաղային և արդյունաբերական արտահոսքերի, գյուղատնտեսական հոսքաջրերի և այլ գործոնների հնարավոր ազդեցությունները ջրի որակի վրա։ Երկու գետերի համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել դրանց ջրաքիմիական առանձնահատկությունները, որոշել առավել խնդրահարույց ցուցանիշները և գնահատել ջրային էկոհամակարգերի վրա հնարավոր ազդեցությունները։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է նաև ջրի որակի գնահատման արդյունքների համապատասխանեցումը սահմանված չափորոշիչներին և ջրային ռեսուրսների պահպանության պահանջներին։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել գետերի էկոլոգիական վիճակի մշտադիտարկման, աղտոտման աղբյուրների բացահայտման, ջրային ռեսուրսների կառավարման և բնապահպանական միջոցառումների մշակման համար։ Ինդեքսային մոտեցումը գործնական արժեք ունի նաև այն պատճառով, որ հնարավորություն է տալիս տարբեր ժամանակահատվածներում կամ տարբեր գետային հատվածներում ստացված տվյալները համեմատել միասնական չափանիշների միջոցով։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել բնապահպաններին, հիդրոքիմիկոսներին, էկոլոգներին, ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետներին, աշխարհագրագետներին, կենսաբաններին, գիտաշխատողներին և շրջակա միջավայրի մոնիթորինգով զբաղվող մասնագետներին ու ուսանողներին։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է 1998-2008 թվականների արդի հայ մամուլում ժուռնալիստական էթիկայի հիմնախնդիրների և զարգացման միտումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում լրագրողական գործունեության մասնագիտական, բարոյական և հասարակական պատասխանատվության հարցերն են, ինչպես նաև այն փոփոխությունները, որոնք տեղի են ունեցել հայկական մամուլի ոլորտում տվյալ ժամանակահատվածում։ Ուսումնասիրվում են լրագրողի մասնագիտական վարքագծի հիմնական սկզբունքները՝ տեղեկատվության ճշգրտություն և հավաստիություն, աղբյուրների նկատմամբ պատասխանատվություն, հասարակական շահի և անձնական կյանքի պաշտպանության հավասարակշռություն, անաչառություն, բազմակարծություն, խոսքի ազատության և մասնագիտական պատասխանատվության փոխհարաբերություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մամուլի ազատության ընդլայնման պայմաններում առաջացող էթիկական խնդիրներին և լրագրողական աշխատանքի նկատմամբ հասարակական վստահության ձևավորման հարցերին։ Աշխատության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել հայ մամուլի հրապարակումների բովանդակությունը՝ բացահայտելու համար այն դեպքերը, երբ լրագրողական նյութերում առաջանում են փաստերի ստուգման, միակողմանի ներկայացման, կողմնակալության, ապատեղեկատվության, անձնական կյանքի միջամտության կամ տեղեկատվական աղբյուրների օգտագործման հետ կապված խնդիրներ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև լրագրողական ժանրերի առանձնահատկություններին և դրանցում էթիկական նորմերի կիրառմանը, քանի որ լրատվական, վերլուծական, հրապարակախոսական և այլ նյութերի պատրաստման ժամանակ մասնագիտական պատասխանատվության դրսևորումները կարող են տարբեր լինել։ Հետազոտությունը դիտարկում է նաև հայ մամուլի զարգացման սոցիալ-քաղաքական և տեխնոլոգիական միջավայրը, որը 1998-2008 թվականներին զգալի փոփոխությունների էր ենթարկվում։ Մասնավորապես, մամուլի բազմազանության աճը, տեղեկատվական դաշտի ընդլայնումը և նոր մեդիա միջավայրի ձևավորման նախադրյալները նոր պահանջներ էին առաջադրում լրագրողների և խմբագրությունների մասնագիտական աշխատանքի նկատմամբ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է հայ մամուլում գործող կամ ձևավորվող ինքնակարգավորման մեխանիզմների, մասնագիտական չափանիշների և լրագրողական կազմակերպությունների դերի գնահատումը։ Քննարկվում է այն հարցը, թե որքանով կարող են էթիկական սկզբունքները գործնականում ապահովել լրագրողական նյութերի որակը և կանխել մասնագիտական չարաշահումները՝ առանց սահմանափակելու խոսքի և մամուլի ազատությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նշված ժամանակաշրջանում հայկական մամուլի էթիկական մշակույթի զարգացման հիմնական միտումները, առկա խնդիրները և դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիները։ Այն կարող է արժեքավոր լինել նաև ժամանակակից հայկական մեդիայի մասնագիտական չափանիշների ձևավորման պատմությունը հասկանալու համար, քանի որ ուսումնասիրվող ժամանակահատվածը կարևոր փուլ է մամուլի ազատության, բազմակարծության և մեդիա դաշտի վերափոխման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել լրագրողներին, խմբագիրներին, մեդիա հետազոտողներին, հաղորդակցության մասնագետներին, մամուլի պատմությամբ զբաղվող պատմաբաններին, ուսանողներին և լրագրողական էթիկայի խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Այլ առարկաներ

Շինարարական նյութեր աշխատությունը նվիրված է Շինարարական ինժեներություն ոլորտի կարևոր բաղադրիչին՝ շինարարության մեջ կիրառվող նյութերի ուսումնասիրությանը, հատկություններին և օգտագործման առանձնահատկություններին։ Գրքում ներկայացվում են շինանյութերի դասակարգումը՝ ըստ ծագման, կառուցվածքի և կիրառության, ընդգրկելով բնական և արհեստական նյութեր՝ քար, ավազ, ցեմենտ, բետոն, մետաղներ և պոլիմերներ։ Հեղինակը մանրամասնորեն անդրադառնում է նյութերի ֆիզիկական, մեխանիկական և քիմիական հատկություններին՝ ամրություն, խտություն, ջերմահաղորդություն, խոնավակայունություն և մաշակայունություն, որոնք որոշում են դրանց կիրառելիությունը տարբեր շինարարական պայմաններում։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև նյութերի արտադրության տեխնոլոգիաները, մշակման մեթոդները և որակի վերահսկման սկզբունքները, ինչը կարևոր է շինարարական աշխատանքների հուսալիության և երկարակեցության ապահովման համար։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ժամանակակից շինանյութերին և նորարարական լուծումներին, որոնք նպաստում են էներգաարդյունավետ և էկոլոգիապես անվտանգ շինարարությանը։ Գիրքը ներառում է օրինակներ, հաշվարկային մոտեցումներ և գործնական խորհուրդներ, որոնք օգնում են մասնագետներին ճիշտ ընտրել և կիրառել համապատասխան նյութերը տարբեր նախագծերում։ Ընդհանուր առմամբ այն հանդիսանում է արժեքավոր ուսումնական և մասնագիտական ձեռնարկ, որը նպաստում է շինարարության որակի բարձրացմանը և ինժեներական գիտելիքների զարգացմանը։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական ԽՍՀ-ում շենքերի փայտե կոնստրուկցիաների վնասման և քայքայման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով տեղական կլիմայական, երկրաբանական, շինարարական և շահագործման պայմանները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել փայտե կառուցվածքային տարրերի վնասման հիմնական պատճառները, դրանց զարգացման օրինաչափությունները և շենքերի կրողունակության ու շահագործման հուսալիության վրա ունեցած ազդեցությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել փայտե ծածկերը, հեծանները, սյուները, տանիքի կառուցվածքները, միջհարկային տարրերը և այլ փայտյա մասեր, որոնք երկարատև շահագործման ընթացքում ենթարկվում են խոնավության, ջերմաստիճանի փոփոխությունների, կենսաբանական գործոնների և մեխանիկական ազդեցությունների։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փայտանյութի խոնավացմանը, փտման գործընթացներին, սնկային և կենսաբանական վնասումներին, միջատների ազդեցությանը, ինչպես նաև փայտի չորացման կամ խոնավության փոփոխության հետևանքով առաջացող ճաքերին, ձևախախտումներին և ամրության նվազմանը։ Աշխատությունում կարևոր տեղ է զբաղեցնում վնասվածքների կապը շենքերի կառուցվածքային և շահագործման պայմանների հետ։ Ուսումնասիրվում են ջրամեկուսացման և օդափոխության թերությունները, տանիքների և ջրահեռացման համակարգերի անսարքությունները, փայտե տարրերի՝ խոնավ միջավայրում գտնվելու տևողությունը, ինչպես նաև կառուցման ընթացքում թույլ տրված տեխնոլոգիական սխալները։ Հայաստանի պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն կարող են ունենալ կլիմայական գոտիների տարբերությունները, տեղումների քանակը, ջերմաստիճանային տատանումները և շենքերի տեղադրության առանձնահատկությունները, որոնք տարբեր կերպ են ազդում փայտե կոնստրուկցիաների պահպանվածության վրա։ Հետազոտության ընթացքում կարող են իրականացվել վնասված կառուցվածքների տեսողական և գործիքային զննություններ, նյութի ֆիզիկական ու մեխանիկական հատկությունների գնահատում և վնասման աստիճանի դասակարգում։ Կարևոր խնդիր է նաև տարբերել փայտի բնական ծերացման հետևանքները շահագործման կամ արտաքին միջավայրի ազդեցությամբ առաջացած վտանգավոր վնասվածքներից։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ փայտե կոնստրուկցիաների տեխնիկական վիճակի գնահատման չափանիշներին և այն մեթոդներին, որոնց միջոցով հնարավոր է որոշել դրանց հետագա շահագործման, վերականգնման, ամրացման կամ փոխարինման անհրաժեշտությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կանխարգելիչ միջոցառումներին՝ փայտանյութի պաշտպանությանը խոնավությունից և կենսաբանական վնասումներից, կառուցվածքների ճիշտ օդափոխությանը, պաշտպանիչ նյութերի կիրառմանը և պարբերական տեխնիկական զննությունների կազմակերպմանը։ Ուսումնասիրության գործնական նշանակությունն այն է, որ վնասման պատճառների ժամանակին հայտնաբերումը հնարավորություն է տալիս կանխել փայտե կրող տարրերի հետագա քայքայումը, նվազեցնել վերանորոգման ծախսերը և բարձրացնել շենքերի շահագործման անվտանգությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել շինարարական ինժեներներին, կոնստրուկտորներին, տեխնիկական վիճակի գնահատման մասնագետներին, վերականգնման ոլորտի մասնագետներին, ինչպես նաև շինարարության և ճարտարապետության համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը փայտե կոնստրուկցիաների վնասումը դիտարկում է որպես փոխկապակցված ֆիզիկական, կենսաբանական, կլիմայական և շահագործման գործոնների արդյունք՝ նպատակ ունենալով բացահայտել Հայաստանի պայմաններում դրանց բնորոշ վնասման ձևերը, գնահատել դրանց վտանգավորության աստիճանը և հիմնավորել կանխարգելման, վերականգնման ու ամրացման առավել արդյունավետ մոտեցումները։