Роль геморфинов во взаимодействии нейроэндокринной и иммунной систем и влияние на него оперативного вмешательства и возрастного фактора

Բժշկություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ինտենսիվ թերապիայի պայմաններում ներհիվանդանոցային վարակների առաջացման, տարածման, ախտորոշման և կանխարգելման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության շրջանակում քննարկվում են այն վարակային բարդությունները, որոնք կարող են զարգանալ ծանր վիճակում գտնվող հիվանդների մոտ հիվանդանոցային բուժման ընթացքում՝ հատկապես ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքներում, որտեղ հաճախ կիրառվում են ինվազիվ բժշկական միջամտություններ և երկարատև հսկողություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռիսկի գործոններին, այդ թվում՝ մեխանիկական օդափոխությանը, կենտրոնական անոթային և միզային կաթետերների կիրառմանը, երկարատև հոսպիտալացմանը, ծանր ուղեկցող վիճակներին և իմունային համակարգի թուլացմանը։ Ուսումնասիրության մեջ անդրադարձ է կատարվում առավել տարածված վարակների կլինիկական առանձնահատկություններին, հնարավոր հարուցիչներին, վարակի փոխանցման մեխանիզմներին և հիվանդների վիճակի վրա դրանց ազդեցությանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հակամանրէային կայունության խնդրին, քանի որ ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքներում հակաբիոտիկների լայն կիրառումը կարող է նպաստել կայուն միկրոօրգանիզմների տարածմանը և բուժման բարդացմանը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել մանրէաբանական ախտորոշման, վարակների վաղ հայտնաբերման, հիվանդի վիճակի գնահատման և համապատասխան բուժական ռազմավարության ընտրության մոտեցումները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում վարակի կանխարգելման միջոցառումներին՝ ձեռքերի հիգիենային, ասեպտիկ և հակասեպտիկ կանոնների պահպանմանը, բժշկական սարքերի ճիշտ կիրառմանը, բաժանմունքի սանիտարահիգիենիկ վերահսկողությանը և վարակի հսկողության համակարգերի արդյունավետ կազմակերպմանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ներհիվանդանոցային վարակների ազդեցությունը հիվանդների բուժման արդյունքների, հիվանդանոցում գտնվելու տևողության և առողջապահական ռեսուրսների օգտագործման վրա։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի ինտենսիվ թերապիայի որակի և հիվանդների անվտանգության բարձրացման տեսանկյունից, քանի որ վարակների կանխարգելումը պահանջում է բուժանձնակազմի համակարգված աշխատանք և հաստատված կլինիկական ու համաճարակաբանական մոտեցումների հետևողական կիրառում։ Այն կարող է օգտակար լինել ինտենսիվ թերապիայի բժիշկների, վարակաբանների, անեսթեզիոլոգների, համաճարակաբանների, բուժքույրերի, կլինիկական մանրէաբանների, բժշկական ուսանողների և հիվանդանոցային վարակների կանխարգելմամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Այլ առարկաներ

«Հազարամյակի մարտահրավերները» (Millennium Development Challenges) հասկացությունը վերաբերում է 21-րդ դարի սկզբին ձևավորված գլոբալ զարգացման նպատակներին, որոնք արտացոլում են սոցիալական, տնտեսական, իրավական և ինստիտուցիոնալ ոլորտներում առաջացած նոր խնդիրները՝ աղքատության հաղթահարում, կրթության և առողջապահության հասանելիության ապահովում, գենդերային հավասարություն, շրջակա միջավայրի պաշտպանություն և պետական կառավարման արդյունավետության բարձրացում։ Այս մարտահրավերները ուղղակիորեն կապվում են սահմանադրաիրավական արդի զարգացումների հետ, քանի որ դրանց լուծումը պահանջում է պետությունների իրավական համակարգերի արդիականացում, մարդու իրավունքների պաշտպանության ուժեղացում և սահմանադրական երաշխիքների ընդլայնում՝ ապահովելու սոցիալական պետության սկզբունքների իրագործումը։ Ժամանակակից սահմանադրական զարգացումները արտահայտվում են նաև ժողովրդավարական ինստիտուտների ամրապնդմամբ, իրավունքի գերակայության սկզբունքի խորացմամբ և դատական անկախության ապահովմամբ, ինչը անհրաժեշտ պայման է «հազարամյակի մարտահրավերների» լուծման համար, քանի որ առանց արդյունավետ իրավական համակարգի հնարավոր չէ իրականացնել սոցիալական արդարություն և տնտեսական զարգացում։ Միաժամանակ կարևոր է միջազգային իրավունքի և ազգային սահմանադրությունների փոխկապակցվածությունը, որտեղ պետությունները ստանձնում են պարտավորություններ միջազգային պայմանագրերի միջոցով և դրանք ներառում իրենց ներքին իրավական համակարգերում։ Այս գործընթացը նպաստում է նաև պետական կառավարման թափանցիկության բարձրացմանը, կոռուպցիայի նվազեցմանը և քաղաքացիական հասարակության մասնակցության ընդլայնմանը։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է օրգանական հիմքային ներկանյութերի կիրառման ուսումնասիրությանը՝ օսմիումի, պլատինի և ոսկու միկրոգրամային քանակների հայտնաբերման և քանակական որոշման նպատակով։ Քննարկվում են բարձր զգայունություն ունեցող սպեկտրոֆոտոմետրիկ և կոմպլեքսագոյացման մեթոդները, որոնց հիմքում ընկած է ուսումնասիրվող մետաղների և օրգանական ներկանյութերի միջև առաջացող կայուն գունավոր համալիրների ձևավորումը։ Վերլուծվում են ռեակցիաների ընտրողականությունը, զգայունության սահմանները, միջավայրի (pH) ազդեցությունը և խանգարող իոնների ներգործությունը՝ նպատակ ունենալով ապահովել առավել ճշգրիտ և վերարտադրելի արդյունքներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մեթոդների գործնական կիրառություններին հետքանակային անալիզում՝ երկրաքիմիական, տեխնոլոգիական և նյութագիտական հետազոտություններում։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև փորձարարական տվյալների համակարգված վերլուծություն՝ ընդգծելով օրգանական ներկանյութերի դերը որպես արդյունավետ ռեագենտներ ազնիվ մետաղների բարձր զգայուն հայտնաբերման համար։

Մաթեմատիկա

Այս թեման վերաբերում է այն բարձր զգայունության դետեկտորներին, որոնք հիմնված են երկրորդային էլեկտրոնային էմիսիայի (secondary electron emission) երևույթի վրա և նախատեսված են չափազանց կարճ ժամանակային գործընթացների գրանցման համար՝ պիկոսեկունդային և ենթապիկոսեկունդային (sub-picosecond) լուծաչափով։ Երկրորդային էլեկտրոնային էմիսիան տեղի է ունենում, երբ բարձր էներգիայով մասնիկը կամ ֆոտոնը բախվում է նյութի մակերեսին և առաջացնում է լրացուցիչ էլեկտրոնների արտանետում, որոնք կարող են օգտագործվել որպես ազդանշանի կրիչներ։ Այս սկզբունքի վրա կառուցված դետեկտորներում առաջնային ազդանշանը փոխակերպվում է երկրորդային էլեկտրոնների հոսքի, որը հետո ուժեղացվում և գրանցվում է շատ բարձր ժամանակային ճշգրտությամբ։ Պիկոսեկունդային և ենթապիկոսեկունդային լուծաչափ ստանալու համար կիրառվում են հատուկ արագ էլեկտրոնային բազմապատկիչներ, միկրոքանալային թիթեղներ (MCP), արագ էլեկտրական դաշտեր և ցածր իներտության նյութեր, որոնք նվազեցնում են ազդանշանի տարածման և հավաքման ժամանակային ուշացումները։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է մտավոր սեփականության ոլորտում կրթության կազմակերպման տեսական, մեթոդական և կառավարչական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով գիտելիքի, նորարարության և ստեղծագործական գործունեության վրա հիմնված տնտեսական համակարգի ձևավորման կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտության առանցքում կրթական այնպիսի միջավայրի ձևավորումն է, որը սովորողներին, հետազոտողներին, ձեռնարկատերերին և մասնագետներին հնարավորություն է տալիս հասկանալու մտավոր գործունեության արդյունքների ստեղծման, պաշտպանության, կառավարման և տնտեսական օգտագործման սկզբունքները։ Քննվում է մտավոր սեփականության վերաբերյալ գիտելիքների դերը նորարարական մտածողության, հետազոտական գործունեության և ձեռնարկատիրական կարողությունների զարգացման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կրթական ծրագրերի բովանդակության ձևավորմանը, ուսուցման նպատակների սահմանմանը և իրավական, տնտեսական, տեխնոլոգիական ու կառավարչական գիտելիքների փոխկապակցված ներկայացմանը։ Դիտարկվում են հեղինակային իրավունքի, արտոնագրային պաշտպանության, ապրանքային նշանների, արդյունաբերական նմուշների, առևտրային գաղտնիքների և մտավոր սեփականության այլ օբյեկտների վերաբերյալ գիտելիքների ներառման ընդհանուր սկզբունքները՝ շեշտադրելով դրանց կիրառական նշանակությունը գիտահետազոտական և նորարարական գործունեության համար։ Կարևորվում է բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների և գիտահետազոտական կազմակերպությունների դերը ոչ միայն նոր գիտելիքի ստեղծման, այլև դրա արդյունավետ կառավարման, փոխանցման և առևտրայնացման համար անհրաժեշտ մասնագիտական կարողությունների ձևավորման գործում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր մասնագիտությունների ուսումնական ծրագրերում համապատասխան կրթական բաղադրիչների ինտեգրման հնարավորությունները, դասավանդման ժամանակակից մեթոդները և մասնագիտական վերապատրաստման համակարգերը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում գիտելիքահենք տնտեսությունում մարդկային կապիտալի նշանակությանը, քանի որ նոր գաղափարների տնտեսական արժեքի ձևավորումը պահանջում է ինչպես մասնագիտական և գիտատեխնիկական գիտելիքներ, այնպես էլ դրանց իրավական պաշտպանության ու շուկայական կիրառման մեխանիզմների իմացություն։ Քննվում է նաև կրթության, գիտության, բիզնեսի և պետական կառավարման կառույցների համագործակցության անհրաժեշտությունը՝ նորարարությունների ստեղծման և գիտելիքի փոխանցման արդյունավետ միջավայր ձևավորելու համար։ Մտավոր սեփականության կրթությունը ներկայացվում է որպես նորարարական մշակույթի զարգացման գործոն, որը կարող է նպաստել հետազոտողների և ստեղծագործողների իրավունքների վերաբերյալ իրազեկվածության բարձրացմանը, գիտական արդյունքների պատասխանատու օգտագործմանը և նորարարական նախագծերի կառավարման կարողությունների զարգացմանը։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է կրթության կառավարման, մտավոր սեփականության, նորարարական տնտեսագիտության և մարդկային կապիտալի զարգացման մոտեցումները՝ բացահայտելով կրթական համակարգի նշանակությունը գիտելիքի ստեղծումից մինչև դրա հասարակական և տնտեսական կիրառություն տանող գործընթացներում։

Կենսաբանություն

Այս թեման վերաբերում է երկարավուն ուղեղի շնչառական նեյրոնների ակտիվության կարգավորման սուպրաբուլբար և նեյրոքիմիական մեխանիզմների ուսումնասիրմանը։ Շնչառության կենտրոնական կարգավորումը իրականացվում է երկարավուն ուղեղում տեղակայված նեյրոնային ցանցերի միջոցով, որոնք պատասխանատու են ներշնչման և արտաշնչման ռիթմի ձևավորման ու պահպանման համար։ Սուպրաբուլբար մեխանիզմները ներառում են երկարավուն ուղեղից վեր գտնվող կենտրոնների՝ մեծ կիսագնդերի կեղևի, միջանկյալ ուղեղի, հիպոթալամուսի, միջին ուղեղի և այլ կառուցվածքների ազդեցությունը շնչառական նեյրոնների գործունեության վրա։ Այս ազդեցությունները հնարավորություն են տալիս շնչառությունը հարմարեցնել օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական պահանջներին, հուզական վիճակին, վարքային ռեակցիաներին և արտաքին միջավայրի փոփոխություններին։ Նեյրոքիմիական կարգավորումը կապված է տարբեր նեյրոմիջնորդների, նեյրոպեպտիդների և կենսաբանական ակտիվ նյութերի ազդեցության հետ, որոնք փոփոխում են շնչառական նեյրոնների գրգռելիությունը և նրանց միջև սինապտիկ հաղորդակցությունը։ Այդ նյութերի թվում կարևոր դեր ունեն գլուտամատը, ԳԱԿԹ-ն (գամմա-ամինոկարագաթթու), սերոտոնինը, դոպամինը, նորադրենալինը և մի շարք պեպտիդային կարգավորիչներ։ Նրանց փոխազդեցությունը ապահովում է շնչառական ռիթմի կայունությունը, ինչպես նաև օրգանիզմի արձագանքը թթվածնի և ածխաթթու գազի մակարդակների փոփոխություններին։ Այս հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն շնչառության նյարդաֆիզիոլոգիական հիմքերի բացահայտման, ինչպես նաև շնչառական խանգարումների, նյարդաբանական հիվանդությունների և կենտրոնական նյարդային համակարգի ախտաբանությունների մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնման համար։