Ազատագրական պայքարի ուղիներում. Գիրք II

Քաղաքագիտություն

Նյութը նվիրված է 1992-2003 թվականներին Հայաստանի՝ եվրոպական և տարածաշրջանային ինտեգրման գործընթացներին, դրանց ձևավորման նախադրյալներին, հիմնական ուղղություններին և արտաքին ու ներքին քաղաքականության վրա ունեցած ազդեցությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում է անկախության վերականգնումից հետո Հայաստանի՝ միջազգային հարաբերությունների համակարգում իր տեղը հաստատելու և տարբեր քաղաքական, տնտեսական ու անվտանգության կառույցների հետ համագործակցություն զարգացնելու գործընթացը։ Այս ժամանակահատվածը կարևոր փուլ էր, քանի որ նորանկախ պետությունը միաժամանակ պետք է ձևավորեր արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունները, ամրապնդեր պետական ինստիտուտները և ստեղծեր հարաբերությունների բազմակողմ համակարգ ինչպես եվրոպական պետությունների ու կազմակերպությունների, այնպես էլ հարևան երկրների և տարածաշրջանային կառույցների հետ։ Եվրոպական ուղղության ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում Հայաստանի հարաբերությունների զարգացումը եվրոպական քաղաքական և տնտեսական կառույցների հետ, ժողովրդավարական ինստիտուտների ամրապնդման, մարդու իրավունքների պաշտպանության, իրավական համակարգի զարգացման և շուկայական տնտեսության ձևավորման հարցերում միջազգային համագործակցության ընդլայնումը։ Միաժամանակ տարածաշրջանային ինտեգրման համատեքստում անհրաժեշտ է դիտարկել Հայաստանի հարաբերությունները Հարավային Կովկասի և հարակից տարածաշրջանի երկրների հետ, տնտեսական ու հաղորդակցական կապերի խնդիրները, անվտանգության մարտահրավերները և տարածաշրջանային հակամարտությունների ազդեցությունը արտաքին քաղաքական գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ուներ Ղարաբաղյան հակամարտությունը, որը մեծ ազդեցություն էր ունենում Հայաստանի արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների, տարածաշրջանային հարաբերությունների և տնտեսական հնարավորությունների վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև Հայաստանի մասնակցությանը միջազգային և տարածաշրջանային կազմակերպություններին, երկկողմ ու բազմակողմ հարաբերությունների ընդլայնմանը և արտաքին քաղաքականության մեջ եվրոպական ու տարածաշրջանային ուղղությունների համադրմանը։ 1990-ականների և 2000-ականների սկզբի գործընթացների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էր Հայաստանը փորձում միաժամանակ պահպանել իր անվտանգային և տնտեսական շահերը, ընդլայնել միջազգային գործընկերների շրջանակը և ներգրավվել եվրոպական ու տարածաշրջանային համագործակցության մեխանիզմներում։ Կարևոր է նաև գնահատել տնտեսական գործոնը, քանի որ տարածաշրջանային հաղորդակցությունների սահմանափակումները, առևտրային հարաբերությունների առանձնահատկությունները և արտաքին տնտեսական կապերի զարգացումը անմիջականորեն ազդում էին ինտեգրացիոն հնարավորությունների վրա։ Նյութը կարող է դիտարկել նաև այդ ժամանակաշրջանի արտաքին քաղաքականության հիմնական ձեռքբերումներն ու սահմանափակումները՝ ընդգծելով, որ ինտեգրումը միակողմանի գործընթաց չէր և պայմանավորված էր ինչպես Հայաստանի նախաձեռնություններով, այնպես էլ տարածաշրջանային ու միջազգային միջավայրի փոփոխություններով։ Ընդհանուր առմամբ, 1992-2003 թվականների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Հայաստանի արտաքին քաղաքականության եվրոպական և տարածաշրջանային ուղղությունների ձևավորման տրամաբանությունը, գնահատելու միջազգային համագործակցության հիմնական արդյունքները և հասկանալու այն քաղաքական, տնտեսական ու անվտանգային պայմանները, որոնց ներքո ձևավորվում էր Հայաստանի տեղը եվրոպական և տարածաշրջանային հարաբերությունների համակարգում։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արտաքին տնտեսական կապերի մաքսային կարգավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով միջազգային առևտրի կազմակերպման, ապրանքների և ծառայությունների ներմուծման ու արտահանման գործընթացների կարգավորման, ինչպես նաև մաքսային վարչարարության արդյունավետության հարցերին։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է մաքսային կարգավորման դերը երկրի արտաքին տնտեսական գործունեության ապահովման, պետական բյուջեի եկամուտների ձևավորման, ներքին շուկայի պաշտպանության և միջազգային տնտեսական համագործակցության զարգացման գործում։ Ուսումնասիրվում են մաքսային քաղաքականության հիմնական գործիքները, մաքսատուրքերի և հարկերի կիրառման սկզբունքները, ապրանքների դասակարգման, մաքսային արժեքի որոշման, ծագման երկրի հաստատման և մաքսային ձևակերպումների առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մաքսային վարչարարության ընթացակարգերին, արտաքին առևտրով զբաղվող տնտեսավարող սուբյեկտների և պետական մարմինների փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև մաքսային հսկողության արդյունավետության և առևտրային գործընթացների արագության հավասարակշռմանը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև մաքսային կարգավորման իրավական և ինստիտուցիոնալ հիմքերը, միջազգային չափանիշների ազդեցությունը և Հայաստանի արտաքին տնտեսական հարաբերությունների շրջանակում ձևավորված համագործակցության մեխանիզմները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում մաքսային ընթացակարգերի պարզեցմանը, թվայնացմանը, էլեկտրոնային հայտարարագրման և ռիսկերի կառավարման համակարգերի կիրառմանը, որոնք կարող են նպաստել վարչարարական ծախսերի կրճատմանը և արտաքին առևտրի գործընթացների թափանցիկության բարձրացմանը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև մաքսային կարգավորման խնդիրներին, այդ թվում՝ ընթացակարգերի բարդությանը, ժամանակային և ֆինանսական ծախսերին, վերահսկողության արդյունավետությանը, իրավական կարգավորումների շարունակական կատարելագործման անհրաժեշտությանը և տնտեսավարողների համար կանխատեսելի միջավայրի ապահովմանը։ Ուսումնասիրության միջոցով հնարավոր է գնահատել գործող մաքսային կարգավորման ազդեցությունը ներմուծման և արտահանման ծավալների, արտաքին առևտրի մրցունակության և տնտեսական գործունեության զարգացման վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են ներկայացվել մաքսային վարչարարության կատարելագործման, գործընթացների պարզեցման, թվային լուծումների ընդլայնման և պետական ու մասնավոր հատվածների համագործակցության բարելավման ուղղություններ։ Առաջարկվող մոտեցումները կարող են նպաստել արտաքին տնտեսական գործունեության առավել արդյունավետ կազմակերպմանը, առևտրային հոսքերի դյուրացմանը և մաքսային համակարգի աշխատանքի արդյունավետության բարձրացմանը՝ միաժամանակ պահպանելով պետական տնտեսական շահերի և օրինականության պաշտպանության անհրաժեշտ մակարդակը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, մաքսային և հարկային ոլորտի մասնագետներին, իրավաբաններին, արտաքին առևտրով զբաղվող կազմակերպություններին, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչներին, հետազոտողներին և միջազգային տնտեսական հարաբերությունների ոլորտում սովորող ուսանողներին։

Բժշկություն

Աշխատանքը նվիրված է կարճափող գազային զենքից ինքնաշեն գնդիկավոր փամփուշտներով արձակված կրակոցների հետևանքով առաջացած վնասվածքների դատաբժշկական ախտորոշման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել նման վնասվածքների ձևավորման մեխանիզմները, դրանց արտաքին և ներքին ձևաբանական հատկանիշները և այն չափանիշները, որոնք հնարավորություն են տալիս դատաբժշկական փորձաքննության ընթացքում տարբերակել տվյալ տեսակի վնասվածքները այլ հրազենային կամ ոչ հրազենային վնասվածքներից։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել մաշկի, ենթամաշկային հյուսվածքների և խորանիստ օրգանների վնասվածքների բնույթը, ինչպես նաև դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները՝ հաշվի առնելով կրակոցի հանգամանքները և օգտագործված զինամթերքի առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ գազային զենքից արձակված ինքնաշեն լիցքավորված փամփուշքների դեպքում վնասվածքի պատկերը կարող է զգալիորեն տարբերվել սովորական գործարանային զինամթերքով առաջացած հրազենային վնասվածքներից։ Դատաբժշկական ախտորոշման կարևոր խնդիրներից է վնասվածքի մուտքային հատվածի, շրջակա հյուսվածքների փոփոխությունների և այլ ձևաբանական նշանների համակցված գնահատումը։ Այդ տվյալների հիման վրա փորձագետը կարող է որոշակի եզրահանգումներ կատարել վնասվածքի բնույթի և դրա առաջացման մեխանիզմի վերաբերյալ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել կլինիկական, մորֆոլոգիական, ռադիոլոգիական և լաբորատոր հետազոտությունների արդյունքները։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև հյուսվածքներում օտար մարմինների հայտնաբերումը և դրանց հետազոտությունը, քանի որ դրանք կարող են լրացուցիչ տեղեկություններ տրամադրել վնասվածքի մեխանիզմի վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև նման դեպքերի փորձագիտական տարբերակիչ ախտորոշմանը։ Անհրաժեշտ է տարբերակել ինքնաշեն գնդիկավոր լիցքով առաջացած վնասվածքները այլ հրազենային վնասվածքներից, պայթյունային ազդեցություններից և որոշ ոչ հրազենային տրավմաներից։ Դրա համար գնահատվում է ոչ թե մեկ առանձին նշան, այլ վնասվածքի ամբողջական պատկերը՝ ներառելով ձևաբանական, տեղագրական և լաբորատոր տվյալների համակցությունը։ Կարևոր ուղղություն է նաև կրակոցի հեռավորության և պայմանների դատաբժշկական գնահատումը՝ միայն այն չափով, որքանով դա թույլ են տալիս վնասվածքի օբյեկտիվ հատկանիշները և փորձագիտական հետազոտության արդյունքները։ Այդպիսի գնահատումը կարող է ունենալ նշանակություն քրեական գործերի քննության ընթացքում՝ օգնելով վերականգնել դեպքի հանգամանքները և ստուգել տարբեր վարկածների համապատասխանությունը առկա բժշկական տվյալներին։ Աշխատանքի կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև դատաբժշկական փորձաքննության մեթոդաբանության կատարելագործումը։ Վնասվածքների մանրակրկիտ նկարագրությունը, լուսանկարումը, համապատասխան նյութերի վերցումը և լաբորատոր հետազոտությունների ճիշտ կազմակերպումը նպաստում են եզրակացությունների հիմնավորվածության բարձրացմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ դատաբժշկական փորձագետների աշխատանքում՝ նմանատիպ վնասվածքների գնահատման միասնական չափանիշների մշակման և ախտորոշման ճշգրտության բարձրացման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է դատաբժշկական տրավմատոլոգիայի և բալիստիկայի տվյալները՝ ուսումնասիրելով հատուկ պայմաններում առաջացած վնասվածքների ձևաբանական պատկերը, դրանց տարբերակիչ ախտորոշման հնարավորությունները և փորձագիտական գնահատման մեթոդները։

Lեզվաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է քերականության տրամաբանական հիմքերի ուսումնասիրությանը Ալ-Ֆարաբիի լեզվափիլիսոփայական հայացքների շրջանակում՝ դրանք դիտարկելով նաև տիպաբանական տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության կենտրոնում լեզվի և տրամաբանության փոխհարաբերությունն է, մասնավորապես՝ այն հարցը, թե ինչպես կարող են տրամաբանական կատեգորիաները, մտածողության կառուցվածքը և դատողության ձևերը արտահայտվել քերականական համակարգում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են Ալ-Ֆարաբիի պատկերացումները լեզվի, խոսքի, քերականության և տրամաբանության փոխկապակցվածության վերաբերյալ, ինչպես նաև այն տեսական սկզբունքները, որոնց միջոցով հնարավոր է բացատրել քերականական երևույթների կառուցվածքային հիմքերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քերականական և տրամաբանական կատեգորիաների հարաբերակցությանը, լեզվական ձևերի ու իմաստների փոխկապակցվածությանը և տարբեր լեզուների կառուցվածքային առանձնահատկությունների համեմատական դիտարկմանը։ Տիպաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել քերականական համակարգերի ընդհանրություններն ու տարբերությունները և պարզել, թե որքանով են տրամաբանական ու իմաստային հարաբերությունները դրսևորվում տարբեր լեզվական կառուցվածքներում։ Աշխատությունը միավորում է լեզվաբանության, տրամաբանության և միջնադարյան փիլիսոփայության ուսումնասիրության մեթոդները՝ փորձելով ներկայացնել Ալ-Ֆարաբիի գիտական ժառանգության այն կողմերը, որոնք առնչվում են լեզվի կառուցվածքի և մտածողության ձևերի փոխհարաբերությանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել նաև լեզվաբանական մտքի պատմության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս հասկանալու միջնադարյան արաբամուսուլմանական փիլիսոփայական ավանդույթի ազդեցությունը քերականական և տրամաբանական գաղափարների զարգացման վրա։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, փիլիսոփաներին, տրամաբաններին, արևելագիտությամբ զբաղվող մասնագետներին, լեզվաբանական տիպաբանության հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։

Գրականություն

Այս գիրքը նվիրված է հայ միջնադարի խոշորագույն գիտնականներից մեկին՝ Անանիա Շիրակացուն, և ներկայացնում է նրա կյանքը, գիտական գործունեությունը և բազմաբնույթ ժառանգությունը՝ ժամանակակից գիտական մեկնաբանությունների և պատմագիտական վերլուծության միջոցով։ Հեղինակը՝ Լիլիթ Նազարյանը, ուսումնասիրում է Շիրակացու ներդրումը մաթեմատիկայի, աստղագիտության, տոմարագիտության, աշխարհագրության, օդերևութաբանության և այլ բնագավառներում՝ ընդգծելով նրա դերը որպես Հայաստանում ճշգրիտ գիտությունների հիմնադիր և վաղ միջնադարյան գիտական մտքի առաջամարտիկ։ Գրքում ներկայացվում է նաև նրա կենսագրական միջավայրը, կրթությունը, գիտական դպրոցը և այն պատմական պայմանները, որոնցում ձևավորվել են նրա գաղափարները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Շիրակացու աշխատությունների գիտական արժեքին, դրանց ազդեցությանը հայ և համաշխարհային գիտական մտքի զարգացման վրա, ինչպես նաև նրա բնափիլիսոփայական հայացքներին ու աշխարհայացքային համակարգին։ Հեղինակը փորձում է ցույց տալ Շիրակացուն ոչ միայն որպես պատմական կերպար, այլ որպես բազմակողմանի մտածող, որի աշխատանքները համադրում են գիտությունը, փիլիսոփայությունը և աստվածաբանական պատկերացումները։ Գիրքը նախատեսված է հայագիտությամբ, պատմությամբ և գիտության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար և կարևոր ներդրում է միջնադարյան հայ գիտական ժառանգության հանրահռչակման գործում։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է կորպորատիվ տիպի իրավաբանական անձանց վերակազմակերպման իրավական կարգավորման ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրության շրջանակում՝ տնտեսական ընկերությունների օրինակով։ Ուսումնասիրության կենտրոնում իրավաբանական անձանց վերակազմակերպման հիմնական ձևերն են՝ միաձուլումը, միացումը, բաժանումը, առանձնացումը և վերափոխումը, ինչպես նաև դրանց իրականացման ընթացքում առաջացող իրավական հարաբերությունների առանձնահատկությունները։ Աշխատանքում վերլուծվում են վերակազմակերպման վերաբերյալ քաղաքացիաիրավական նորմերը, տնտեսական ընկերությունների գործունեությունը կարգավորող իրավական դրույթները, կազմակերպչական որոշումների ընդունման ընթացակարգերը և վերակազմակերպման գործընթացի մասնակիցների իրավունքներն ու պարտականությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ընկերության մասնակիցների և պարտատերերի շահերի պաշտպանությանը, գույքային իրավունքների և պարտավորությունների իրավահաջորդությանը, վերակազմակերպման վերաբերյալ որոշումների կայացմանն ու պետական գրանցման գործընթացին։ Ուսումնասիրությունը անդրադառնում է նաև վերակազմակերպման ընթացքում հնարավոր իրավական խնդիրներին, շահերի բախումներին և իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող դժվարություններին՝ դրանց կարգավորման և կանխարգելման հնարավոր ուղիների բացահայտման նպատակով։ Կարևորվում է կորպորատիվ կառավարման և վերակազմակերպման ընթացակարգերի փոխկապակցվածությունը, քանի որ արդյունավետ իրավական կարգավորումը պետք է ապահովի ինչպես կազմակերպության տնտեսական վերափոխման հնարավորությունը, այնպես էլ դրա մասնակիցների ու երրորդ անձանց օրինական շահերի պաշտպանությունը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քաղաքացիական և կորպորատիվ իրավունքի մասնագետներին, փաստաբաններին, իրավաբաններին, ընկերությունների ղեկավարներին, պետական գրանցման և վերահսկողության ոլորտի մասնագետներին, հետազոտողներին և իրավաբանական բուհերի ուսանողներին։